शिवपुराणम्

दशांगमन्नं विप्रस्य भानुवारे ददन्नरः परजन्मनि चारोग्यं दशवर्षं समश्नुते

जो माणूस रविवारी ब्राह्मणाला दहा पट अन्न देतो, त्याला पुढच्या जन्मात दहा वर्षे आरोग्य लाभते.

बहुमानमथाह्वानमभ्यंगं पादसेवनम् वासो गंधाद्यर्चनं च घृतापूपरसोत्तरम्

मोठा सन्मान, आमंत्रण, अभ्यंग, पायांची सेवा, वस्त्र, सुगंधाने पूजा, तूप, पिठाचे पदार्थ आणि गोड पदार्थ यांचा समावेश आहे.

षड्रसं व्यंजनं चैव तांबूलं दक्षिणोत्तरम् नमश्चानुगमश्चैव स्वन्नदानं दशांगकम्

षड्रसयुक्त पदार्थ, भाजी, तांबूल, लहान-मोठी दक्षिणा, नमस्कार, सोबत जाणे आणि दहा पट शिजवलेले अन्न हे सर्व द्यावे.

दशांगमन्नं विप्रेभ्यो दशभ्यो वै ददन्नरः अर्कवारे तथा ऽ ऽरोग्यं शतवर्षं समश्नुते

जो माणूस रविवारी दहा ब्राह्मणांना दहा पट अन्न देतो, त्याला शंभर वर्षे आरोग्य लाभते.

सोमवारादिवारेषु तत्तद्वारगुणं फलम् अन्नदानस्य विज्ञेयं भूर्लोके परजन्मनि

सोमवार आणि इतर वारांना, त्या त्या वाराच्या गुणाप्रमाणे अन्नदानाचे फळ या जगात आणि पुढच्या जन्मात मिळते हे समजावे.

सप्तस्वपि च वारेषु दशभ्यश्च दशांगकम् अन्नं दत्त्वा शतं वर्षमारोग्यादिकमश्नुते

सातही वारांना दहा ब्राह्मणांना दहा पट अन्न दिल्यास, शंभर वर्षे आरोग्य व इतर लाभ मिळतात.

एवं शतेभ्यो विप्रेभ्यो भानुवारे ददन्नरः सहस्रवर्षमारोग्यं शर्वलोके समश्नुते

अशा प्रकारे, जो माणूस रविवारी शंभर ब्राह्मणांना अन्न देतो, तो शंभर वर्षे आरोग्याने शर्वलोकात आनंद घेतो.

सहस्रेभ्यस्तथा दत्त्वा ऽयुतवर्षं समश्नुते एवं सोमादिवारेषु विज्ञेयं हि विपश्चिता

तसेच, हजार ब्राह्मणांना दिल्यास, दहा हजार वर्षे फळ मिळते. सोमवारी आणि इतर वारांना हे ज्ञानी लोकांनी समजून घ्यावे.

भानुवारे सहस्राणां गायत्रीपूतचेतसाम् अन्नं दत्त्वा सत्यलोके ह्यारोग्यादि समश्नुते

रविवारी गायत्रीने शुद्ध मन असलेल्या हजारो ब्राह्मणांना अन्न दिल्यास, सत्यलोकात आरोग्य व इतर लाभ मिळतात.

अयुतानां तथा दत्त्वा विष्णुलोके समश्नुते अन्नं दत्त्वा तु लक्षाणां रुद्रलोके समश्नुते

दहा हजार लोकांना अन्नदान केल्याने विष्णुलोक मिळतो; पण एक लाख लोकांना अन्नदान केल्याने रुद्रलोक मिळतो.

बालानां ब्रह्मबुद्ध्या हि देयं विद्यार्थिभिर्नरैः यूनां च विष्णुबुद्ध्या हि पुत्रकामार्थिभिर्नरैः

विद्या मिळवू इच्छिणाऱ्या माणसांनी मुलांना ब्रह्माची भावना ठेवून अन्न द्यावे; आणि पुत्रसुख हवे असणाऱ्यांनी तरुणांना विष्णूची भावना ठेवून अन्न द्यावे.

वृद्धानां रुद्रबुद्ध्या हि देयं ज्ञानार्थिभिर्नरैः बालस्त्रीभारतीबुद्ध्या बुद्धिकामैर्नरोत्तमैः

ज्ञान मिळवू इच्छिणाऱ्यांनी वृद्धांना रुद्राची भावना ठेवून अन्न द्यावे; आणि बुध्दी हवी असणाऱ्यांनी मुलांना व स्त्रियांना सरस्वतीची भावना ठेवून अन्न द्यावे.

लक्ष्मीबुद्ध्या युवस्त्रीषु भोगकामैर्नरोत्तमैः वृद्धासु पार्वतीबुद्ध्या देयमात्मार्थिभिर्जनैः

भोगसुख हवे असणाऱ्यांनी तरुण स्त्रियांना लक्ष्मीची भावना ठेवून अन्न द्यावे; आणि आत्मसाक्षात्काराची इच्छा असणाऱ्यांनी वृद्ध स्त्रियांना पार्वतीची भावना ठेवून अन्न द्यावे.

शिलवृत्त्योञ्छवृत्त्या च गुरुदक्षिणयार्जितम् शुद्धद्रव्यमिति प्राहुस्तत्पूर्णफलदं विदुः

साधना, भीक किंवा गुरुदक्षिणा याने मिळवलेले धन शुद्ध मानले जाते; असे धन पूर्ण फल देणारे असते.

शुक्लप्रतिग्रहाद्दत्तं मध्यमं द्रव्यमुच्यते कृषिवाणिज्यकोपेतमधमं द्रव्यमुच्यते

शुद्धपणे मिळवलेले दान मध्यम दर्जाचे मानतात; शेती किंवा व्यापारातून मिळवलेले धन कनिष्ठ समजले जाते.

क्षत्रियाणां विशां चैव शौर्यवाणिज्यकार्जितम् उत्तमं द्रव्यमित्याहुः शूद्राणां भृतकार्जितम्

क्षत्रिय आणि वैश्य यांनी शौर्य किंवा व्यापारातून मिळवलेले धन श्रेष्ठ मानतात; शूद्रांनी सेवेतून मिळवलेले धन तसेच श्रेष्ठ समजले जाते.

स्त्रीणां धर्मार्थिनां द्रव्यं पैतृकं भर्तृकं तथा गवादीनां द्वादशीनां चैत्रादिषु यथाक्रमम्

धर्मनिष्ठ स्त्रियांसाठी वडिलांकडून किंवा नवऱ्याकडून मिळालेले धन, तसेच गायी व इतर दान, द्वादशीला आणि चैत्रादि महिन्यांत योग्य क्रमाने द्यावे.

संभूय वा पुण्यकाले दद्यादिष्टसमृद्धये गोभूतिलहिरण्याज्यवासोधान्यगुडानि च

किंवा शुभ काळात, इच्छित फलासाठी एकत्र येऊन गायी, जमीन, सोने, तूप, वस्त्रे, धान्य आणि गूळ यांचे दान द्यावे.

रौप्यं लवणकूष्मांडे कन्याद्वादशकं तथा गोदानाद्दत्तगव्येन गोमयेनोपकारिणा

चांदी, मीठ, कोहळा, बारा कन्या आणि गायी यांचे दान द्यावे; गायीचे दान करताना तिचे दूध व शेणही उपकारासाठी द्यावे.

धनधान्याद्याश्रितानां दुरितानां निवारणम् जलस्नेहाद्याश्रितानां दुरितानां तु गोजलैः

धन किंवा धान्याच्या अभावाने दु:खी असणाऱ्यांचे दु:ख दूर होते; पाणी किंवा तेलाच्या अभावाने दु:खी असणाऱ्यांचे दु:ख गायीच्या दूधाने व पाण्याने दूर होते.

कायिकादित्राणां तु क्षीरदध्याज्यकैस्तथा तथा तेषां च पुष्टिश्च विज्ञेया हि विपश्चिता

शरीराच्या रक्षणासाठी दूध, दही आणि तूप द्यावे; त्यामुळे त्यांचे पोषण होते, हे ज्ञानी लोकांनी समजावे.

भूदानं तु प्रतिष्ठार्थमिह चा ऽमुत्र च द्विजाः तिलदानं बलार्थं हि सदा मृत्युजयं विदुः

जमिनीचे दान या जन्मात आणि पुढच्या जन्मात स्थैर्यासाठी असते, हे द्विजांनो; तीळाचे दान नेहमी बळासाठी असते आणि मृत्यूवर विजय मिळवून देते.

हिरण्यं जाठराग्नेस्तु वृद्धिदं वीर्यदं तथा आज्यं पुष्टिकरं विद्याद्वस्त्रमायुष्करं विदुः

सोने जठराग्नी वाढवते आणि ताकद देते; तूप पोषण करते आणि वस्त्र आयुष्य वाढवते, असे समजावे.

धान्यमन्नं समृद्ध्यर्थं मधुराहारदं गुडम् रौप्यं रेतोभिवृद्ध्यर्थं षड्रसार्थं तु लावणम्

धान्य आणि अन्न समृद्धीसाठी असते; गूळ मधुर आहारासाठी असतो; चांदी वीर्यवृद्धीसाठी आणि मीठ सहा रसांसाठी असते.

सर्वं सर्वसमृद्ध्यर्थं कूष्मांडं पुष्टिदं विदुः प्राप्तिदं सर्वभोगानामिह चा ऽमुत्र च द्विजाः

हे सर्व गोष्टी सर्व प्रकारच्या समृद्धीसाठी आहेत; कोहळा पोषण देतो आणि या जन्मात व पुढच्या जन्मात सर्व सुखांची प्राप्ती करून देतो, हे द्विजांनो.

यावज्जीवनमुक्तं हि कन्यादानं तु भोगदम् पनसाम्रकपित्थानां वृक्षाणां फलमेव च

एकदा कन्यादान केल्यावर आयुष्यभर भोग मिळतो; तसेच फणस, आंबा, कवठ या झाडांची फळेही तशीच फलदायी असतात.

कदल्याद्यौषधीनां च फलं गुल्मोद्भवं तथा माषादीनां च मुद्गानां फलं शाकादिकं तथा

केळी व इतर औषधी वनस्पतींची फळे, तसेच माश व मुग यांच्या फळे आणि इतर भाज्यांची फळेही तशीच फलदायी असतात.

मरीचिसर्षपाद्यानां शाकोपकरणं तथा यदृतौ यत्फलं सिद्धं तद्देयं हि विपश्चिता

काळानुसार मिरी, मोहरी यांसारख्या भाज्या आणि मसाले, तसेच त्या वेळी मिळणारी फळे ज्ञानी माणसाने अर्पण करावीत.

श्रोत्रादींद्रियतृप्तिश्च सदा देया विपश्चिता शब्दादिदशभोगार्थं दिगादीनां च तुष्टिदा

ज्ञानी व्यक्तीने नेहमीच ऐकणे व इतर इंद्रियांना समाधान मिळावे म्हणून, आणि दिशांना व इतर देवतांना संतोष मिळावा म्हणून अर्पण करावे.