शिवपुराणम्

यथाशक्त्यानुरूपेण कर्तव्यं सर्वदा नरैः सप्तस्वपि च वारेषु नरैः शुभफलेप्सुभिः

आपल्या शक्तीनुसार, सातही वारांमध्ये, शुभ फळ हवे असणाऱ्यांनी नेहमी ही पूजा करावी.

दरिद्रस्तपसा देवान्यजेदाढ्यो धनेन हि पुनश्चैवंविधं धर्मं कुरुते श्रद्धया सह

गरिबांनी तपाने, श्रीमंतांनी संपत्तीने देवांची पूजा करावी; आणि अशा प्रकारचा धर्म श्रद्धेने करावा.

पुनश्च भोगान्विविधान्भुक्त्वा भूमौ प्रजायते छायां जलाशयं ब्रह्मप्रतिष्ठां धर्मसंचयम्

पुन्हा विविध भोग उपभोगून, माणूस पृथ्वीवर जन्म घेतो; सावली, पाणी, ब्रह्मस्थिती आणि पुण्यसंचय मिळवतो.

सर्वं च वित्तवान्कुर्यात्सदा भोगप्रसिद्धये कालाच्च पुण्यपाकेन ज्ञानसिद्धिः प्रजायते

ज्याच्याकडे संपत्ती आहे त्याने ती नेहमी सुखोपभोगासाठी वापरावी; आणि योग्य वेळी, चांगल्या वाईट कर्मांच्या फळामुळे, खरी ज्ञानप्राप्ती होते.

य इमं शृणुते ऽध्यायं पठते वा नरो द्विजाः श्रवणस्योपकर्ता च देवयज्ञफलं लभेत्

हे द्विजांनो, जो कोणी हा अध्याय ऐकतो, वाचतो किंवा ऐकायला मदत करतो, त्याला देवपूजेच्या यज्ञाचे फळ मिळते.

देशादीन्क्रमशो ब्रूहि सूत सर्वार्थवित्तम् शुद्धं गृहं समफलं देवयज्ञादिकर्मसु

सूताजी, सर्व गोष्टी जाणणारे, कृपया देश वगैरे आणि देवयज्ञासारख्या कर्मांसाठी शुद्ध, समफळ देणारे घर याबद्दल क्रमाने सांग.

ततो दशगुणं गोष्ठं जलतीरं ततो दश ततो दशगुणं बिल्वतुलस्यश्वत्थमूलकम्

त्यापुढे गोठा दहा पट श्रेष्ठ मानला जातो; त्याहून दहा पट पवित्र आहे जलाशयाचा काठ; आणि त्याहून दहा पट श्रेष्ठ आहे बेल, तुळस किंवा अश्वत्थाच्या मुळाशी असलेले स्थान.

ततो देवालयं विद्यात्तीर्थतीरं ततो दश ततो दशगुणं नद्यास्तीर्थनद्यास्ततो दश

त्यापुढे देवालय दहा पट श्रेष्ठ समजावे; त्याहून दहा पट पवित्र आहे तीर्थाचा काठ; आणि त्याहून दहा पट श्रेष्ठ आहे तीर्थस्वरूप नदीचा काठ.

सप्तगंगानदीतीरं तस्या दशगुणं भवेत् गंगा गोदावरी चैव कावेरी ताम्रपर्णिका

सात गंगा नद्यांचा काठ त्याहून दहा पट पवित्र असतो; या सात गंगा म्हणजे गंगा, गोदावरी, कावेरी आणि ताम्रपर्णी.

सिंधुश्च सरयू रेवा सप्तगंगाः प्रकीर्तिताः ततो ऽब्धितीरं दश च पर्वताग्रे ततो दश

सिंधू, सरयू आणि रेवा या देखील सात गंगा म्हणून ओळखल्या जातात; त्यानंतर समुद्रकिनारा दहा पट श्रेष्ठ, आणि त्याहून दहा पट श्रेष्ठ आहे पर्वतशिखर.

सर्वस्मादधिकं ज्ञेयं यत्र वा रोचते मनः कृते पूर्णफलं ज्ञेयं यज्ञदानादिकं तथा

सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ तेच स्थान समजावे जिथे मनाला समाधान मिळते; अशा ठिकाणी यज्ञ, दान वगैरेचे पूर्ण फळ मिळते.

त्रेतायुगे त्रिपादं च द्वापरे ऽर्धं सदा स्मृतम् कलौ पादं तु विज्ञेयं तत्पादोनं ततोर्धके

कृतयुगात पूर्ण फळ मिळते; त्रेतायुगात तीन-चतुर्थांश, द्वापरयुगात अर्धे, आणि कलियुगात एक-चतुर्थांश फळ मिळते; त्याहून वरच्या काळात त्याहूनही कमी.

शुद्धात्मनः शुद्धदिनं पुण्यं समफलं विदुः तस्माद्दशगुणं ज्ञेयं रविसंक्रमणे बुधाः

शुद्ध मनाच्या माणसाला शुद्ध आणि पुण्यदायक दिवशी समफळ मिळते असे मानले जाते; म्हणून सूर्यसंक्रमणाच्या वेळी फळ दहा पट वाढते असे ज्ञानी समजतात.

विषुवे तद्दशगुणमयने तद्दश स्मृतम् तद्दश मृगसंक्रांतौ तच्चंद्रग्रहणे दश

विषुवाच्या वेळी ते फळ दहा पट होते; अयनसंधीच्या वेळीही दहा पट; मृग नक्षत्राच्या संक्रमणाच्या वेळी दहा पट; आणि चंद्रग्रहणाच्या वेळीही दहा पट.

ततश्च सूर्यग्रहणे पूर्णकालोत्तमे विदुः जगद्रूपस्य सूर्यस्य विषयोगाच्च रोगदम्

त्यानंतर, सूर्यग्रहणाच्या श्रेष्ठ काळात, सूर्य म्हणजे जगाचा रूप, तो विषाने बाधित होतो असे मानतात, आणि त्या वेळी रोग दूर होतात.

अतस्तद्विषशांत्यर्थं स्नानदानजपां चरेत् विषशांत्यर्थकालत्वात्स कालः पुण्यदः स्मृतः

म्हणून त्या विषशांतीसाठी स्नान, दान आणि जप करावा; कारण हा काळ विषशांतीसाठी आहे, म्हणून तो पुण्य देणारा मानला जातो.

जन्मर्क्षे च व्रतांते च सूर्यरागोपमं विदुः महतां संगकालश्च कोट्यर्कग्रहणं विदुः

जन्मनक्षत्राच्या दिवशी आणि व्रताच्या शेवटी, सूर्याच्या आवेशासारखे फळ मिळते; आणि महान लोकांच्या संगतीचा काळ कोटी सूर्यग्रहणांच्या फळासारखा मानला जातो.

तपोनिष्ठा ज्ञाननिष्ठा योगिनो यतयस्तथा पूजायाः पात्रमेते हि पापसंक्षयकारणम्

तपस्वी, ज्ञानसंपन्न, योगी आणि यती हे पूजेचे योग्य पात्र आहेत, कारण ते पाप नष्ट करणारे असतात.

चतुर्विंशतिलक्षं वा गायत्र्या जपसंयुतः ब्राह्मणस्तु भवेत्पात्रं संपूर्णफलभोगदम्

जो ब्राह्मण चोवीस लाख गायत्री जप करतो, तो पूर्ण फळ देणारा आणि दान घेण्यास योग्य पात्र मानला जातो.

पतनात्त्रायत इति पात्रं शास्त्रे प्रयुज्यते दातुश्च पातकात्त्राणात्पात्रमित्यभिधीयते

पतनापासून वाचवतो म्हणून 'पात्र' हा शब्द शास्त्रात वापरला जातो; आणि दाता पापापासून वाचतो म्हणून त्याला 'पात्र' असे म्हणतात.

गायकं त्रायते पाताद्गायत्रीत्युच्यते हि सा यथा ऽर्थहिनो लोके ऽस्मिन्परस्यार्थं न यच्छति

ज्याला गायत्री जपाचे रक्षण मिळते, त्याला ती गायत्री म्हणतात; जसे या जगात ज्याच्याकडे काहीच नाही, तो दुसऱ्यासाठी काही देत नाही.

अर्थवानिह यो लोके परस्यार्थं प्रयच्छति स्वयं शुद्धो हि पूतात्मा नरान्सत्रातुमर्हति

जो माणूस स्वतः शुद्ध असून दुसऱ्यासाठी या जगात संपत्ती देतो, तो खरोखरच पवित्र आत्मा आहे आणि अशा माणसाला इतरांचे रक्षण करण्यास पात्र मानले जाते.

गायत्रीजपशुद्धो हि शुद्धब्राह्मण उच्यते तस्माद्दाने जपे होमे पूजायां सर्वकर्मणि

गायत्री जपाने जो शुद्ध होतो, त्याला शुद्ध ब्राह्मण म्हणतात. म्हणूनच दान, जप, होम, पूजा आणि सर्व कर्मांत गायत्री जप महत्त्वाचा आहे.

दानं कर्तुं तथा त्रातुं पात्रं तु ब्राह्मणोर्हति अन्नस्य क्षुधितं पात्रं नारीनरमयात्मकम्

ब्राह्मण दान देण्यास आणि रक्षण करण्यास योग्य असतो. अन्नाचा खरा हक्कदार तो आहे जो उपाशी आहे, मग तो स्त्री असो वा पुरुष.

ब्राह्मणं श्रेष्ठमाहूय यत्काले सुसमाहितम् तदर्थं शब्दमर्थं वा सद्बोधकमभीष्टदम्

योग्य वेळी, शांतचित्त श्रेष्ठ ब्राह्मणाला बोलावून, त्याला उपयुक्त आणि इच्छित ज्ञान किंवा शब्द द्यावे.

इच्छावतः प्रदानं च संपूर्णफलदं विदुः यत्प्रश्नानंतरं दत्तं तदर्थफलदं विदुः

इच्छेने दिलेले दान पूर्ण फळ देते असे समजले जाते. प्रश्नाच्या उत्तरादाखल दिलेले दान त्याच्या हेतूप्रमाणे फळ देते.

यत्सेवकाय दत्तं स्यात्तत्पादफलदं विदुः जातिमात्रस्य विप्रस्य दीनवृत्तेर्द्विजर्षभाः

सेवकाला दिलेले दान त्याच्या पायापर्यंत पोहोचण्याचे फळ देते. पण केवळ जन्माने ब्राह्मण असलेल्या आणि गरिब असलेल्या व्यक्तीस दिलेले दान श्रेष्ठ द्विजांनी प्रशंसित केले आहे.

दत्तमर्थं हि भोगाय भूर्लोकेदशवार्षिकम् वेदयुक्तस्य विप्रस्य स्वर्गे हि दशवार्षिकम्

या जगात उपभोगासाठी दिलेली संपत्ती दहा वर्षांचे फळ देते. वेद जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला दिल्यास, ते स्वर्गात दहा वर्षांचे फळ देते.

गायत्रीजपयुक्तस्य सत्ये हि दशवार्षिकम् विष्णुभक्तस्य विप्रस्य दत्तं वैकुंठदं विदुः

गायत्री जप करणाऱ्याला दिलेले दान सत्यलोकात दहा वर्षांचे फळ देते. विष्णूभक्त ब्राह्मणाला दिलेले दान वैकुंठ प्राप्त करून देते असे मानले जाते.