शिवपुराणम्

आत्मार्थं च परार्थं च देवतार्थं विशेषतः आनीयमानसलिलमात्तपुष्पं च नित्यशः

स्वतःसाठी, इतरांसाठी आणि विशेषतः देवांसाठी, ते नेहमी पाणी व ताजे फुले आणत असत.

अंतर्जलशिलारूढैर्नीचानां स्पर्शशंकया आचारवद्भिर्मुनिभिः कृतभस्मांगधूसरैः

काही जण पाण्यातील दगडांवर उभे राहून, नीच लोकांचा स्पर्श होऊ नये म्हणून काळजी घेत, योग्य आचार पाळत, अंगावर भस्म लावलेले होते.

इतस्ततो ऽप्सु मज्जद्भिरिष्टशिष्टैः शिलागतैः तिलैश्च साक्षतैः पुष्पैस्त्यक्तदर्भपवित्रकैः

कुठे काही पाण्यात बुडत किंवा वर येत, काही दगडांवर बसलेले, ते तांदूळ, फुले आणि टाकून दिलेली कुशा वाहत होते.

देवाद्यमृषिमध्यं च निर्वर्त्य पितृतर्पणम् निवेदयेदभिज्ञेभ्यो नित्यस्नानगतान् द्विजान्

देव, ऋषी आणि पितर यांना तर्पण करून, ते रोज स्नानाला येणाऱ्या विद्वान द्विजांना ते पाणी अर्पण करीत.

स्थानेस्थाने कृतानेकबलिपुष्पसमीरणैः सौरार्घ्यपूर्वं कुर्वद्भिःस्थंडलेभ्यर्चनादिकम्

प्रत्येक ठिकाणी, अन्न व फुलांची विविध अर्पणे, वाऱ्याने शिंपडणे, आणि सूर्यार्घ्य देऊन ते वेदिकांवर पूजा करीत.

क्वचिन्निमज्जदुन्मज्जत्प्रस्रस्तगजयूथपम् क्वचिच्च तृषयायातमृगीमृगतुरंगमम्

कुठे विखुरलेल्या हत्तींची कळपं बुडत आणि वर येत, तर कुठे हरणे, कृष्णमृग आणि घोडे तहान लागून पाण्याकडे येत.

क्वचित्पीतजनोत्तीर्णमयूरवरवारणम् क्वचित्कृततटाघातवृषप्रतिवृषोज्ज्वलम्

कुठे पिऊन वर आलेले मोर आणि श्रेष्ठ हत्ती, तर कुठे काठावर आपटणारे आणि एकमेकांसमोर उभे असलेले बैल उजळून दिसत.

क्वचित्कारंडवरवैः क्वचित्सारसकूजितैः क्वचिच्च कोकनिनदैः क्वचिद्भ्रमरगीतिभिः

कुठे राजहंसांच्या कुजनाने, कुठे सारसांच्या आवाजाने, कुठे कोकिळांच्या गाण्याने, तर कुठे भुंग्यांच्या गुंजनाने तेथे गूंज होत असे.

स्नानपानादिकरणैः स्वसंपद्द्रुमजीविभिः प्रणयात्प्राणिभिस्तैस्तैर्भाषमाणमिवासकृत्

झाडांवर राहणारे पक्षी, स्नान व पिण्याच्या कामात मग्न, आपुलकीने सतत बोलत असल्यासारखे आवाज करत.

कूलशाखिशिखालीनकोकिलाकुलकूजितैः आतपोपहतान्सर्वान्नामंत्रयदिवानिशम्

काठावरच्या फांद्यांमध्ये कोकिळांचे गाणे भरलेले, उन्हाने थकलेले, ते दिवसरात्र आपली नावे उच्चारत.

उत्तरे तस्य सरसस्तीरे कल्पतरोरधः वेद्यां वज्रशिलामय्यां मृदुले मृगचर्मणि

त्या सरोवराच्या उत्तरेकडील काठी, कल्पवृक्षाखाली, वज्राच्या दगडाच्या वेदिकेवर, मऊ मृगाच्या कातडीवर—

सनत्कुमारमासीनं शश्वद्बालवपुर्धरम् तत्कालमात्रोपरतं समाधेरचलात्मनः

सदैव बालरूप असलेला सनत्कुमार, त्या वेळी ध्यानातून नुकताच उठलेला, स्थिर मनाने तेथे बसलेला होता.

उपास्यमानं मुनिभिर्योगींद्रैरपि पूजितम् ददृशुर्नैमिषेयास्ते प्रणताश्चोपतस्थिरे

मुनी आणि श्रेष्ठ योगी ज्यांची पूजा करतात, त्या सनत्कुमारांना नैमिषारण्यातील ऋषींनी पाहिले आणि नम्रतेने त्यांच्या जवळ गेले.

यावत्पृष्टवते तस्मै प्रोचुः स्वागतकारणम् तुमुलः शुश्रुवे तावद्दिवि दुंदुभिनिस्वनः

ते त्याला येण्याचं कारण विचारत असतानाच, आकाशात मोठ्या गजरात देवांचे नगारे वाजू लागले.

ददृशे तत्क्षणे तस्मिन्विमानं भानुसन्निभम् गणेश्वरैरसंख्येयैः संवृतं च समंततः

त्याच क्षणी सूर्यासारखा तेजस्वी विमान प्रकट झाला, आणि भोवती असंख्य गणेश्वरांनी वेढलेलं होतं.

अप्सरोगणसंकीर्णं रुद्रकन्याभिरावृतम् मृदंगमुरजोद्घुष्टं वेणुवीणारवान्वितम्

त्या विमानात अप्सरांचा समूह गजबजलेला होता, रुद्राच्या कन्यांनी वेढलेलं होतं, मृदंग आणि मृदू वाद्यांच्या गजरात, बासरी आणि वीणेच्या सुरांनी ते निनादत होतं.

चित्ररत्नवितानाढ्यं मुक्तादामविराजितम् मुनिभिस्सिद्धगंधर्वैर्यक्षचारणकिन्नरैः

त्या विमानावर विविध रत्नांच्या छत्र्या शोभत होत्या, मोत्यांच्या माळांनी ते उजळून निघालं होतं, आणि त्या सभेत ऋषी, सिद्ध, गंधर्व, यक्ष, चारण आणि किन्नर उपस्थित होते.

नृत्यद्भिश्चैव गायद्भिर्वादयद्भिश्च संवृतम् वीरगोवृषचिह्नेन विद्रमद्रुमयष्टिना

त्या विमानाभोवती नृत्य करणारे, गाणारे आणि वाद्य वाजवणारे लोक होते, वीर वृषभाचं चिन्ह आणि विद्रुमाच्या काठीने ते शोभत होतं.

कृतगोपुरसत्कारं केतुना मान्यहेतुना तस्य मध्ये विमानस्य चामरद्वितयांतरे

त्या विमानाला भव्य गोपुर आणि पताका लावून सन्मानित केलं होतं, आणि त्या विमानाच्या मध्यभागी दोन चामरांच्या मध्ये,

छत्त्रस्य मणिदंडस्य चंद्रस्येव शुचेरधः दिव्यसिंहासनारूढं देव्या सुयशया सह

मणीच्या दांड्याचं आणि शुभ्र छत्राचं छायेत, जणू चंद्रासारखा, दिव्य सिंहासनावर आपल्या कीर्तीमान देवीसोबत विराजमान होता.

श्रिया च वपुषा चैव त्रिभिश्चापि विलोचनैः प्राकारैरभिकृत्यानां प्रत्यभिज्ञापकं प्रभोः

ते तेज आणि रूपाने उजळून निघालं होतं, तीन डोळ्यांनी शोभलेलं, आणि सभोवताली किल्ल्यांसारख्या संरचना होत्या, ज्या प्रभूच्या ओळखीचं चिन्ह दाखवत होत्या.

अविलंघ्य जगत्कर्तुराज्ञापनमिवागतम् सर्वानुग्रहणं शंभोः साक्षादिव पुरःस्थितम्

जणू विश्वनिर्मात्याची अटळ आज्ञा समोर आली आहे, आणि शंभूचं सर्वांवरचं कृपाप्रसाद प्रत्यक्ष उभं आहे असं वाटत होतं.

शिलादतनयं साक्षाच्छ्रीमच्छूलवरायुधम् विश्वेश्वरगणाध्यक्षं विश्वेश्वरमिवापरम्

त्या ठिकाणी शिलादाचा पुत्र स्वतः, शुभ्र त्रिशूल आणि वराहास्त्र धारण करून, विश्वेश्वराच्या गणांचा प्रमुख, जणू दुसरा विश्वेश्वरच उभा होता.

विश्वस्यापि विधात्ःणां निग्रहानुग्रहक्षमम् चतुर्बाहुमुदारांगं चन्द्ररेखाविभूषितम्

जो विश्वनिर्मात्यांनाही शिक्षा किंवा कृपा देण्यास समर्थ, चार भुजा, उत्तम शरीर आणि चंद्रकोरीने अलंकृत असा होता.

कंठे नागेन मौलौ च शशांकेनाप्यलंकृतम् सविग्रहमिवैश्वर्यं सामर्थ्यमिव सक्रियम्

त्याच्या गळ्यात सर्प आणि डोक्यावर चंद्र अशा अलंकारांनी तो शोभत होता, जणू ऐश्वर्य साकार झालं आहे आणि सामर्थ्य प्रत्यक्ष कार्यरत आहे.

समाप्तमिव निर्वाणं सर्वज्ञमिव संगतम् दृष्ट्वा प्रहृष्टवदनो ब्रह्मपुत्रः सहर्षिभिः

जणू मोक्ष पूर्णत्वास पोहोचलं आहे, जणू सर्वज्ञता मूर्तरूपात आली आहे—त्याला पाहून ब्रह्मपुत्र आणि ऋषी आनंदित झाले.

तस्थौ प्राञ्जलिरुत्थाय तस्यात्मानमिवार्पयन् अथ तत्रांतरे तस्मिन्विमाने चावनिं गते

तो उभा राहून हात जोडून, जणू स्वतःलाच अर्पण करतोय असं दाखवत होता. तेव्हा ते विमान पृथ्वीवर उतरू लागलं.

प्रणम्य दण्डवद्देवं स्तुत्वा व्यज्ञापयन्मुनीम् षट्कुलीया इमे दीर्घं नैमिषे सत्रमास्थिताः आगता ब्रह्मणादिष्टाः पूर्वमेवाभिकांक्षया

देवतेला दंडवत घालून, स्तुती करून, त्याने ऋषींना सांगितलं: 'ही सहा कुळं दीर्घ काळापासून नैमिषारण्यात यज्ञ करत आहेत, ब्रह्माच्या आज्ञेने, पूर्वीपासूनच या इच्छेने इथे आले आहेत.'

श्रुत्वा वाक्यं ब्रह्मपुत्रस्य नंदीछित्त्वा पाशान्दृष्टिपातेन सद्यः शैवं धर्मं चैश्वरं ज्ञानयोगं दत्त्वा भूयो देवपार्श्वं जगाम

ब्रह्मपुत्राचं वचन ऐकून, नंदीने केवळ दृष्टिपाताने त्यांचे पाश तोडले, त्यांना शैव धर्म, ऐश्वर्याचं ज्ञान आणि योग दिला, आणि पुन्हा देवांच्या जवळ गेला.