शिवपुराणम्

तत्र वः काल एवैष दैवादुपनतः स्वयम् प्रयात दक्षिणं मेरोः शिखरं देवसेवितम्

आता तुमच्यासाठी योग्य वेळ आलाय; देवांनी पूजिलेल्या मेरूच्या दक्षिण शिखरावर त्वरित जा.

सनत्कुमारो यत्रास्ते मम पुत्रः परो मुनिः प्रतीक्ष्यागमनं साक्षाद्भूतनाथस्य नंदिनः

तेथे माझा श्रेष्ठ पुत्र, महान ऋषी सनत्कुमार राहतो, तो प्रत्यक्ष भूतनाथ नंदीच्या आगमनाची वाट पाहत आहे.

पुरा सनत्कुमारोपि दृष्ट्वापि परमेश्वरम् अज्ञानात्सर्वयोगीन्द्रमानी विनयदूषितः

पूर्वी सनत्कुमारानेही परमेश्वराला पाहूनही, सर्व योगींचा स्वामी असल्याचा गर्व आणि अज्ञान यामुळे योग्य नम्रता दाखवली नाही.

अभ्युत्थानादिकं युक्तमकुर्वन्नतिनिर्भयः ततो ऽपराधात्क्रुद्धेन महोष्ट्रो नंदिना कृतः

त्याने उठून नमस्कार वगैरे योग्य कृत्ये केली नाहीत, निर्भय आणि अहंकारयुक्त राहिला; म्हणून नंदीने रागावून त्याला मोठ्या उंटात रूपांतरित केलं.

अथ कालेन महता तदर्थे शोचता मया उपास्य देवं देवीञ्च नंदिनं चानुनीय वै

नंतर बऱ्याच काळानंतर, त्या कारणाने दुःखी होऊन, मी देव, देवी आणि नंदी यांची भक्तीपूर्वक प्रार्थना केली.

कथंचिदुष्ट्रता तस्य प्रयत्नेन निवारिता प्रापितो हि यथापूर्वं सनत्पूर्वां कुमारताम्

मोठ्या प्रयत्नाने त्याचं उंटपण कसं तरी दूर झालं आणि सनत्कुमार पुन्हा पूर्वीप्रमाणे कुमार अवस्थेत आला.

तदाह च महादेवः स्मयन्निव गणाधिपम् अवज्ञाय हि मामेव तथाहंकृतवान्मुनिः

तेव्हा महादेवाने हसत-हसत गणाधिपतीला सांगितलं: 'त्याने माझा अवमान केला म्हणून त्या ऋषीने असा गर्व केला.'

अतस्त्वमेव याथात्म्यं ममास्मै कथयानघ ब्रह्मणः पूर्वजः पुत्रो मां मूढ इव संस्मरन्

म्हणून, पापरहित, तूच त्याला माझं खऱ्या स्वरूप सांग; तो ब्रह्माचा ज्येष्ठ पुत्र असूनही, मला अज्ञानाने आठवतो.

मयैव शिष्यते दत्तो मम ज्ञानप्रवर्तकः धर्माध्यक्षाभिषेकं च तव निर्वर्तयिष्यति

मीच त्याला तुझा शिष्य म्हणून दिला आहे, तू त्याला ज्ञान दे; तो तुझ्या धर्माध्यक्षपदाचा अभिषेकही करील.

स एवं व्याहृतो भूयस्सर्वभूतगणाग्रणीः यत्पराज्ञापनं मूर्ध्ना प्रातः प्रतिगृहीतवान्

महाभूतांचा नायक अशा प्रकारे सांगितल्यावर, त्याने सकाळी वाकून आज्ञा स्वीकारली.

तथा सनत्कुमारो ऽपि मेरौ मदनुशासनात् प्रसादार्थं गणस्यास्य तपश्चरति दुश्चरम्

त्याचप्रमाणे, माझ्या आज्ञेने सनत्कुमार मेरूवर या गणाच्या कृपेकरिता कठीण तप करतो आहे.

द्रष्टव्यश्चेति युष्माभिः प्राग्गणेशसमागमात् तत्प्रसादार्थमचिरान्नंदी तत्रागमिष्यति

गणेशाच्या भेटीपूर्वी तुम्ही त्याला पाहिलंच पाहिजे; त्याच्या कृपेसाठी लवकरच नंदी तिथे येईल.

इति सत्वरमादिश्य प्रेषिता विश्वयोगिना कुमारशिखरं मेरोर्दक्षिणं मुनयो ययुः

अशा रीतीने योगीश्वराने तात्काळ आज्ञा दिल्यावर, ऋषी मेरूच्या दक्षिणेकडील कुमारशिखरावर गेले.

तत्र स्कंदसरो नाम सरस्सागरसन्निभम् अमृतस्वादुशिशिरस्वच्छा गाधलघूदकम्

तेथे स्कंदसर नावाचं सरोवर आहे, जे समुद्रासारखं विशाल आहे, त्याचं पाणी अमृतासारखं गोड, थंड, स्वच्छ, खोल आणि उथळ आहे.

समंततः संघटितं स्फटिको पलसंचयैः सर्वर्तुकुसुमैः फुल्लैश्छादिताखिलदिङ्मुखम्

सर्व बाजूंनी स्फटिक खड्यांचे ढीग आहेत, आणि त्याच्या काठी सर्व दिशांना सर्व ऋतूंच्या फुलांनी बहरलेली आहे.

शैवलैरुत्पलैः पद्मैः कुमुदैस्तारकोपमैः तरंगैरभ्रसंकाशैराकाशमिव भूमिगम्

शैवाल, निळ्या कमळांनी, लाल कमळांनी आणि ताऱ्यासारख्या पांढऱ्या कुमुदांनी, ढगांसारख्या चमकणाऱ्या लाटा असलेल्या त्या जलाशयाने जणू आकाशच पृथ्वीवर उतरले आहे असे वाटत होते.

सुखावतरणारोहैः स्थलैर्नीलशिलामयैः सोपानमार्गौ रुचिरैश्शोभमानाष्टदिङ्मुखम्

आवाजावी येण्याजाण्यासाठी सुखद जागा, निळ्या दगडांच्या उतरंडी, सुंदर पायऱ्या आणि रस्ते आठही दिशांना उजळून निघाले होते.

तत्रावतीर्णैश्च यथा तत्रोत्तीर्णश्च भूयसा स्नातैः सितोपवीतैश्च शुक्लाकौपीनवल्कलैः

तेथे उतरलेले आणि पाण्यातून वर आलेले, स्नान केलेले, पांढरे उपवस्त्र आणि शुभ्र कौपीन व झाडाच्या साली घातलेले लोक होते.

जटाशिखायनैर्मुंडैस्त्रिपुंड्रकृतमंडनैः विरागविवशस्मेरमुखैर्मुनिकुमारकैः

जटांची शिखा बांधलेले, मुंडण केलेले, त्रिपुंड लावलेले, विरक्त पण हसरे चेहरे असलेले तरुण मुनी तिथे होते.

घटैः कमलिनीपत्रपुटैश्च कलशैः शिवैः कमण्डलुभिरन्यैश्च तादृशैः करकादिभिः

कमंडलू, कमळाच्या पानांची पात्रे, शुभ कलश, आणि अशा विविध पात्रे व करंडके हातात घेऊन ते उभे होते.

आत्मार्थं च परार्थं च देवतार्थं विशेषतः आनीयमानसलिलमात्तपुष्पं च नित्यशः

स्वतःसाठी, इतरांसाठी आणि विशेषतः देवांसाठी, ते नेहमी पाणी व ताजे फुले आणत असत.

अंतर्जलशिलारूढैर्नीचानां स्पर्शशंकया आचारवद्भिर्मुनिभिः कृतभस्मांगधूसरैः

काही जण पाण्यातील दगडांवर उभे राहून, नीच लोकांचा स्पर्श होऊ नये म्हणून काळजी घेत, योग्य आचार पाळत, अंगावर भस्म लावलेले होते.

इतस्ततो ऽप्सु मज्जद्भिरिष्टशिष्टैः शिलागतैः तिलैश्च साक्षतैः पुष्पैस्त्यक्तदर्भपवित्रकैः

कुठे काही पाण्यात बुडत किंवा वर येत, काही दगडांवर बसलेले, ते तांदूळ, फुले आणि टाकून दिलेली कुशा वाहत होते.

देवाद्यमृषिमध्यं च निर्वर्त्य पितृतर्पणम् निवेदयेदभिज्ञेभ्यो नित्यस्नानगतान् द्विजान्

देव, ऋषी आणि पितर यांना तर्पण करून, ते रोज स्नानाला येणाऱ्या विद्वान द्विजांना ते पाणी अर्पण करीत.

स्थानेस्थाने कृतानेकबलिपुष्पसमीरणैः सौरार्घ्यपूर्वं कुर्वद्भिःस्थंडलेभ्यर्चनादिकम्

प्रत्येक ठिकाणी, अन्न व फुलांची विविध अर्पणे, वाऱ्याने शिंपडणे, आणि सूर्यार्घ्य देऊन ते वेदिकांवर पूजा करीत.

क्वचिन्निमज्जदुन्मज्जत्प्रस्रस्तगजयूथपम् क्वचिच्च तृषयायातमृगीमृगतुरंगमम्

कुठे विखुरलेल्या हत्तींची कळपं बुडत आणि वर येत, तर कुठे हरणे, कृष्णमृग आणि घोडे तहान लागून पाण्याकडे येत.

क्वचित्पीतजनोत्तीर्णमयूरवरवारणम् क्वचित्कृततटाघातवृषप्रतिवृषोज्ज्वलम्

कुठे पिऊन वर आलेले मोर आणि श्रेष्ठ हत्ती, तर कुठे काठावर आपटणारे आणि एकमेकांसमोर उभे असलेले बैल उजळून दिसत.

क्वचित्कारंडवरवैः क्वचित्सारसकूजितैः क्वचिच्च कोकनिनदैः क्वचिद्भ्रमरगीतिभिः

कुठे राजहंसांच्या कुजनाने, कुठे सारसांच्या आवाजाने, कुठे कोकिळांच्या गाण्याने, तर कुठे भुंग्यांच्या गुंजनाने तेथे गूंज होत असे.

स्नानपानादिकरणैः स्वसंपद्द्रुमजीविभिः प्रणयात्प्राणिभिस्तैस्तैर्भाषमाणमिवासकृत्

झाडांवर राहणारे पक्षी, स्नान व पिण्याच्या कामात मग्न, आपुलकीने सतत बोलत असल्यासारखे आवाज करत.