शिवपुराणम्

आदिसृष्टौ महादेवः सर्वज्ञः करुणाकरः सर्वलोकोपकारार्थं वारान्कल्पितवान्प्रभुः

सृष्टीच्या आरंभी सर्वज्ञ, करुणामय महादेवाने सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी वारांची स्थापना केली.

संसारवैद्यः सर्वज्ञः सर्वभेषजभेषजम् आदावारोग्यदं वारं स्ववारं कृतवान्प्रभुः

संसाराचा वैद्य, सर्वज्ञ आणि सर्व रोगांवर उपाय असलेल्या प्रभूने आरंभी आरोग्य देणारा स्वतःचा वार निर्माण केला.

संपत्कारं स्वमायाया वरं च कृतवांस्ततः जनने दुर्गतिक्रांते कुमारस्य ततः परम्

त्यांनी आपल्या मायेला समृद्धी आणि वर देणारा वार दिला; त्यानंतर जन्म आणि दारिद्र्य निवारणासाठी कुमाराचा वार ठरवला.

आलस्यदुरितक्रांत्यै वारं कल्पितवान्प्रभुः रक्षकस्य तथा विष्णोर्लोकानां हितकाम्यया

आळस आणि दुःख दूर करण्यासाठी प्रभूने एक वार ठरवला; तसेच लोकांच्या हितासाठी रक्षण करणाऱ्या विष्णूचा वारही केला.

पुष्ट्यर्थं चैव रक्षार्थं वारं कल्पितवान्प्रभुः आयुष्करं ततो वारमायुषां कर्तुरेव हि

पुष्टी आणि रक्षणासाठी प्रभूने एक वार ठरवला; त्यानंतर दीर्घायुष्यासाठी आयुष्य देणाऱ्याचा वार केला.

त्रैलोक्यसृष्टिकर्तुर्हि ब्रह्मणः परमेष्ठिनः जगदायुष्यसिद्ध्यर्थं वारं कल्पितवान्प्रभुः

त्रैलोक्याची सृष्टी करणाऱ्या, परमेच्छा ब्रह्मासाठी, जगाचे आयुष्य वाढावे म्हणून प्रभूने एक वार ठरवला.

आदौ त्रैलोक्यवृद्ध्यर्थं पुण्यपापे प्रकल्पिते तयोः कर्त्रोस्ततो वारमिंद्रस्य च यमस्य च

सृष्टीच्या वाढीसाठी, पुण्य आणि पाप यांची स्थापना झाल्यावर, त्यांच्या कर्ते इंद्र आणि यम यांच्यासाठी प्रभूने वार ठरवले.

भोगप्रदं मृत्युहरं लोकानां च प्रकल्पितम् आदित्यादीन्स्वस्वरूपान्सुखदुःखस्य सूचकान्

भोग, मृत्यू निवारण आणि लोकांच्या कल्याणासाठी एक वार ठरवला; तसेच आदित्यादी सुख-दुःख दर्शवणारे त्यांचे स्वरूपही स्थापन केले.

वारेशान्कल्पयित्वादौ ज्योतिश्चक्रेप्रतिष्ठितान् स्वस्ववारे तु तेषां तु पूजा स्वस्वफलप्रदा

प्रभूने सुरुवातीला प्रकाशाच्या चक्रात स्थिर असलेल्या वारेशांची स्थापना केली; त्यांच्या त्यांच्या वाराला पूजा केल्यास त्यांचे फळ मिळते.

आरोग्यं संपदश्चैव व्याधीनां शांतिरेव च पुष्टिरायुस्तथा भोगो मृतेर्हानिर्यथाक्रमम्

आरोग्य, संपत्ती, रोग शांतता, पुष्टी, आयुष्य, भोग आणि मृत्यूची निवृत्ती—हे सर्व योग्य क्रमाने मिळतात.

वारक्रमफलं प्राहुर्देवप्रीतिपुरःसरम् अन्येषामपि देवानां पूजायाः फलदः शिवः

वारांच्या फळांची प्राप्ती देवांची कृपा मिळवून होते असे सांगितले आहे; आणि इतर देवांची पूजा केली तरी शिवच फळ देतो.

देवानां प्रीतये पूजापञ्चधैव प्रकल्पिता तत्तन्मंत्रजपो होमो दानं चैव तपस्तथा

देवतांच्या संतोषासाठी पाच प्रकारे पूजा सांगितली आहे: त्यांच्या मंत्रांचा जप, होम, दान आणि तप.

स्थंडिले प्रतिमायां च ह्यग्नौ ब्राह्मणविग्रहे समाराधनमित्येवं षोडशैरुपचारकैः

मातीच्या वेदीवर, मूर्तीमध्ये, अग्नीमध्ये किंवा ब्राह्मणाच्या रूपात—अशा प्रकारे सोळा उपचारांनी पूजा करावी.

उत्तरोत्तरवैशिष्ट्यात्पूर्वाभावे तथोत्तरम् नेत्रयोः शिरसो रोगे तथा कुष्ठस्य शांतये

पूर्वीचे नसेल तर पुढील प्रकार वापरावा, प्रत्येक मागच्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे; डोळ्यांचे, डोक्याचे रोग आणि कुष्ठरोग शांत करण्यासाठीही हे सांगितले आहे.

आदित्यं पूजयित्वा तु ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः दिनं मासं तथा वर्षं वर्षत्रयमथवापि वा

आदित्याची पूजा करून मग ब्राह्मणांना जेवू घालावे; नंतर एक दिवस, महिना, वर्ष किंवा तीन वर्षे असे करता येते.

प्रारब्धं प्रबलं चेत्स्यान्नश्येद्रोगजरादिकम् जपाद्यमिष्टदेवस्य वारादीनां फलं विदुः

प्रारंभ झालेलं आणि जोरदार कर्म, जसं की रोग वगैरे, ते निवडलेल्या देवतेच्या जप वगैरे उपायांनी नाहीसं होतं. आठवड्याच्या वारांवर केलेल्या व्रतांचं फळ असंच मिळतं, असं ज्ञानी लोक सांगतात.

पापशांतिर्विशेषेण ह्यादिवारे निवेदयेत् आदित्यस्यैव देवानां ब्राह्मणानां विशिष्टदम्

पाप शांत करण्यासाठी विशेषतः रविवारी सूर्यदेव, इतर देवता आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण यांना नैवेद्य द्यावा.

सोमवारे च लक्ष्म्यादीन्संपदर्थं यजेद्बुधः आज्यान्नेन तथा विप्रान्सपत्नीकांश्च भोजयेत्

सोमवारी लक्ष्मी आणि इतर देवतांची संपत्ती मिळवण्यासाठी पूजा करावी, आणि ब्राह्मणांना त्यांच्या पत्नींसह तुपभाताने जेवू घालावं.

काल्यादीन्भौम वारे तु यजेद्रोगप्रशांतये माषमुद्गाढकान्नेन ब्रह्मणांश्चैव भोजयेत्

मंगळवारी काली वगैरे देवतांची रोग शांत होण्यासाठी पूजा करावी, आणि ब्राह्मणांना उडीद, मूग आणि भाताचं जेवण द्यावं.

सौम्यवारे तथा विष्णुं दध्यन्नेन यजेद्बुधः पुत्रमित्रकलत्रादिपुष्टिर्भवति सर्वदा

बुधवारी विष्णूची दहीभाताने पूजा करावी; त्यामुळे नेहमीच मुलं, मित्र, पत्नी वगैरे वाढतात.

आयुष्कामो गुरोर्वारे देवानां पुष्टिसिद्धये उपवीतेन वस्त्रेण क्षीराज्येन यजेद्बुधः

दीर्घायुष्य हवं असल्यास गुरुवारी देवतांची बळ मिळवण्यासाठी उपवित, वस्त्र, दूध आणि तुप याने पूजा करावी.

भोगार्थं भृगवारे तु यजेद्देवान्समाहितः षड्रसोपेतमन्नं च दद्याद्ब्राह्मणतृप्तये

भोगासाठी शुक्रवारी एकाग्रतेने देवांची पूजा करावी, आणि ब्राह्मणांना सहा रस असलेलं जेवण द्यावं.

स्त्रीणां च तृप्तये तद्वद्देयं वस्त्रादिकं शुभम् अपमृत्युहरे मंदे रुद्राद्रींश्च यजेद्बुधः

स्त्रियांनाही तृप्त करण्यासाठी वस्त्र वगैरे शुभ वस्तू द्याव्यात; अकाली मृत्यू टाळण्यासाठी शनिवारी रुद्र वगैरे देवांची पूजा करावी.

तिलहोमेन दानेन तिलान्नेन च भोजयेत् इत्थं यजेच्च विबुधानारोग्यादिफलं लभेत्

तिळाचं हवन, दान आणि तिळाचं जेवण देऊन देवांची अशी पूजा करावी आणि आरोग्य वगैरे फळ मिळावं.

देवानां नित्ययजने विशेषयजनेपि च स्नाने दाने जपे होमे ब्राह्मणानां च तर्पणे

देवतांची रोजची किंवा विशेष पूजा, स्नान, दान, जप, हवन आणि ब्राह्मण तृप्तीसाठी केलेल्या कर्मांमध्ये,

तिथिनक्षत्रयोगे च तत्तद्देवप्रपूजने आदिवारादिवारेषु सर्वज्ञो जगदीश्वरः

तिथी-नक्षत्रांच्या संयोगाला, त्या त्या देवतेच्या पूजेला आणि आठवड्याच्या वारांना, सर्वज्ञ जगदीश्वर उपस्थित असतो.

ततद्रूपेण सर्वेषामारोग्यादिफलप्रदः देशकालानुसारेण तथा पात्रानुसारतः

तो प्रत्येक रूपात सर्वांना आरोग्य वगैरे फळ देतो, देश, काळ आणि पात्र यानुसार.

द्रव्यश्रद्धानुसारेण तथा लोकानुसारतः तारतम्यक्रमाद्देवस्त्वारोग्यादीन्प्रयच्छति

द्रव्य, श्रद्धा, लोकरीती आणि श्रेष्ठतेच्या क्रमाने देव आरोग्य वगैरे फळ देतो.

शुभादावशुभांते च जन्मर्क्षेषु गृहे गृही आरोग्यादिसमृद्ध्यर्थमादित्यादीन्ग्रहान्यजेत्

शुभाची सुरुवात किंवा अशुभाचा शेवट, जन्मनक्षत्राच्या वेळी, घरात आरोग्य व समृद्धीसाठी गृहस्थाने आदित्य वगैरे ग्रहांची पूजा करावी.