शिवपुराणम्

भवद्भिः किं कृतं पश्चान्मारुतेंतर्हिते सति इत्युक्तवति देवेशे मुनयो ऽवभृथात्परम्

देवेशाने विचारले, 'वायू अदृश्य झाल्यावर तुम्ही पुढे काय केले?' तेव्हा ऋषींनी स्नान करून त्याला उत्तर दिले.

गंगातीर्थेस्य गमनं यात्रां वाराणसीं प्रति दर्शनं तत्र लिंगानां स्थापितानां सुरेश्वरैः

त्यांनी गंगेच्या तीर्थयात्रेची, वाराणसीला जाण्याची आणि तेथे सुरेश्वरांनी स्थापन केलेल्या लिंगांचे दर्शन घेतल्याची गोष्ट सांगितली.

अविमुक्तेश्वरस्यापि लिंगस्याभ्यर्चनं सकृत् आकाशे महतस्तस्य तेजोराशेश्च दर्शनम्

अविमुक्तेश्वराच्या लिंगाची एकदाही पूजा केल्याचे आणि आकाशातील त्या तेजाच्या महासागराचे दर्शन घेतल्याचेही त्यांनी सांगितले.

मुनीनां विलयं तत्र निरोधं तेजसस्ततः याथात्म्यवेदनं तस्य चिंतितस्यापि चात्मभिः

तेथे ऋषींचे विलयन, त्या तेजात एकरूप होणे आणि स्वतःच्या मनात विचारलेल्या त्या तेजाचे खरे स्वरूप जाणल्याचेही त्यांनी सांगितले.

सर्वं सविस्तरं तस्मै प्रणम्याहुर्मुहुर्मुहुः मुनिभिः कथितं श्रुत्वा विश्वकर्मा चतुर्मुखः

ऋषींनी वारंवार वंदन करून सर्व घडलेली गोष्ट विस्ताराने सांगितली; ते सर्व ऐकून चतुर्मुख विश्वकर्मा लक्षपूर्वक ऐकत होता.

कंपयित्वा शिरः किंचित्प्राह गंभीरया गिरा प्रत्यासीदति युष्माकं सिद्धिरामुष्मिकी परा

त्याने थोडेसे डोके हलवून गंभीर स्वरात म्हटले, 'तुमच्या सर्वांची सर्वोच्च सिद्धी आता जवळ आली आहे.'

भवद्भिर्दीर्घसत्रेण चिरमाराधितः प्रभुः प्रसादाभिमुखो भूत इति भुतार्थसूचितम्

'तुम्ही दीर्घ काळ यज्ञ करून प्रभूची सेवा केली आहे; आता तो प्रसन्न होण्यास तयार आहे, हे तुमच्या कृतीतून स्पष्ट होते.'

वाराणस्यां तु युष्माभिर्यद्दृष्टं दिवि दीप्तिमत् तल्लिंगसंज्ञितं साक्षात्तेजो माहेश्वरं परम्

वाराणसीमध्ये तुम्ही आकाशात जे तेजस्वी पाहिलं, तेच ते लिंग आहे — प्रत्यक्ष महेश्वराचं परम तेज.

तत्र लीनाश्च मुनयः श्रौतपाशुपतव्रताः मुक्ता बभूवुः स्वस्थाश्च नैष्ठिका दग्धकिल्बिषाः

तेथे वेदव्रत आणि पाशुपत व्रत पाळणारे ऋषी एकरूप झाले, मुक्त झाले, स्थिर राहिले आणि सर्व पापांपासून मुक्त झाले.

प्राप्यानेन यथा मुक्तिरचिराद्भवतामपि स चायमर्थः सूच्येत युष्मद्दृष्टेन तेजसा

या तेजामुळे तुम्हालाही लवकरच मोक्ष मिळेल; तुम्ही पाहिलेल्या त्या तेजाचा अर्थ हाच आहे.

तत्र वः काल एवैष दैवादुपनतः स्वयम् प्रयात दक्षिणं मेरोः शिखरं देवसेवितम्

आता तुमच्यासाठी योग्य वेळ आलाय; देवांनी पूजिलेल्या मेरूच्या दक्षिण शिखरावर त्वरित जा.

सनत्कुमारो यत्रास्ते मम पुत्रः परो मुनिः प्रतीक्ष्यागमनं साक्षाद्भूतनाथस्य नंदिनः

तेथे माझा श्रेष्ठ पुत्र, महान ऋषी सनत्कुमार राहतो, तो प्रत्यक्ष भूतनाथ नंदीच्या आगमनाची वाट पाहत आहे.

पुरा सनत्कुमारोपि दृष्ट्वापि परमेश्वरम् अज्ञानात्सर्वयोगीन्द्रमानी विनयदूषितः

पूर्वी सनत्कुमारानेही परमेश्वराला पाहूनही, सर्व योगींचा स्वामी असल्याचा गर्व आणि अज्ञान यामुळे योग्य नम्रता दाखवली नाही.

अभ्युत्थानादिकं युक्तमकुर्वन्नतिनिर्भयः ततो ऽपराधात्क्रुद्धेन महोष्ट्रो नंदिना कृतः

त्याने उठून नमस्कार वगैरे योग्य कृत्ये केली नाहीत, निर्भय आणि अहंकारयुक्त राहिला; म्हणून नंदीने रागावून त्याला मोठ्या उंटात रूपांतरित केलं.

अथ कालेन महता तदर्थे शोचता मया उपास्य देवं देवीञ्च नंदिनं चानुनीय वै

नंतर बऱ्याच काळानंतर, त्या कारणाने दुःखी होऊन, मी देव, देवी आणि नंदी यांची भक्तीपूर्वक प्रार्थना केली.

कथंचिदुष्ट्रता तस्य प्रयत्नेन निवारिता प्रापितो हि यथापूर्वं सनत्पूर्वां कुमारताम्

मोठ्या प्रयत्नाने त्याचं उंटपण कसं तरी दूर झालं आणि सनत्कुमार पुन्हा पूर्वीप्रमाणे कुमार अवस्थेत आला.

तदाह च महादेवः स्मयन्निव गणाधिपम् अवज्ञाय हि मामेव तथाहंकृतवान्मुनिः

तेव्हा महादेवाने हसत-हसत गणाधिपतीला सांगितलं: 'त्याने माझा अवमान केला म्हणून त्या ऋषीने असा गर्व केला.'

अतस्त्वमेव याथात्म्यं ममास्मै कथयानघ ब्रह्मणः पूर्वजः पुत्रो मां मूढ इव संस्मरन्

म्हणून, पापरहित, तूच त्याला माझं खऱ्या स्वरूप सांग; तो ब्रह्माचा ज्येष्ठ पुत्र असूनही, मला अज्ञानाने आठवतो.

मयैव शिष्यते दत्तो मम ज्ञानप्रवर्तकः धर्माध्यक्षाभिषेकं च तव निर्वर्तयिष्यति

मीच त्याला तुझा शिष्य म्हणून दिला आहे, तू त्याला ज्ञान दे; तो तुझ्या धर्माध्यक्षपदाचा अभिषेकही करील.

स एवं व्याहृतो भूयस्सर्वभूतगणाग्रणीः यत्पराज्ञापनं मूर्ध्ना प्रातः प्रतिगृहीतवान्

महाभूतांचा नायक अशा प्रकारे सांगितल्यावर, त्याने सकाळी वाकून आज्ञा स्वीकारली.

तथा सनत्कुमारो ऽपि मेरौ मदनुशासनात् प्रसादार्थं गणस्यास्य तपश्चरति दुश्चरम्

त्याचप्रमाणे, माझ्या आज्ञेने सनत्कुमार मेरूवर या गणाच्या कृपेकरिता कठीण तप करतो आहे.

द्रष्टव्यश्चेति युष्माभिः प्राग्गणेशसमागमात् तत्प्रसादार्थमचिरान्नंदी तत्रागमिष्यति

गणेशाच्या भेटीपूर्वी तुम्ही त्याला पाहिलंच पाहिजे; त्याच्या कृपेसाठी लवकरच नंदी तिथे येईल.

इति सत्वरमादिश्य प्रेषिता विश्वयोगिना कुमारशिखरं मेरोर्दक्षिणं मुनयो ययुः

अशा रीतीने योगीश्वराने तात्काळ आज्ञा दिल्यावर, ऋषी मेरूच्या दक्षिणेकडील कुमारशिखरावर गेले.

तत्र स्कंदसरो नाम सरस्सागरसन्निभम् अमृतस्वादुशिशिरस्वच्छा गाधलघूदकम्

तेथे स्कंदसर नावाचं सरोवर आहे, जे समुद्रासारखं विशाल आहे, त्याचं पाणी अमृतासारखं गोड, थंड, स्वच्छ, खोल आणि उथळ आहे.

समंततः संघटितं स्फटिको पलसंचयैः सर्वर्तुकुसुमैः फुल्लैश्छादिताखिलदिङ्मुखम्

सर्व बाजूंनी स्फटिक खड्यांचे ढीग आहेत, आणि त्याच्या काठी सर्व दिशांना सर्व ऋतूंच्या फुलांनी बहरलेली आहे.

शैवलैरुत्पलैः पद्मैः कुमुदैस्तारकोपमैः तरंगैरभ्रसंकाशैराकाशमिव भूमिगम्

शैवाल, निळ्या कमळांनी, लाल कमळांनी आणि ताऱ्यासारख्या पांढऱ्या कुमुदांनी, ढगांसारख्या चमकणाऱ्या लाटा असलेल्या त्या जलाशयाने जणू आकाशच पृथ्वीवर उतरले आहे असे वाटत होते.

सुखावतरणारोहैः स्थलैर्नीलशिलामयैः सोपानमार्गौ रुचिरैश्शोभमानाष्टदिङ्मुखम्

आवाजावी येण्याजाण्यासाठी सुखद जागा, निळ्या दगडांच्या उतरंडी, सुंदर पायऱ्या आणि रस्ते आठही दिशांना उजळून निघाले होते.

तत्रावतीर्णैश्च यथा तत्रोत्तीर्णश्च भूयसा स्नातैः सितोपवीतैश्च शुक्लाकौपीनवल्कलैः

तेथे उतरलेले आणि पाण्यातून वर आलेले, स्नान केलेले, पांढरे उपवस्त्र आणि शुभ्र कौपीन व झाडाच्या साली घातलेले लोक होते.

जटाशिखायनैर्मुंडैस्त्रिपुंड्रकृतमंडनैः विरागविवशस्मेरमुखैर्मुनिकुमारकैः

जटांची शिखा बांधलेले, मुंडण केलेले, त्रिपुंड लावलेले, विरक्त पण हसरे चेहरे असलेले तरुण मुनी तिथे होते.