शिवपुराणम्

तदुद्भावितगानोत्थरसैर्माध्यस्थमाचरन् गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सुखमास्ते निषेवितः

त्यांच्या गाण्यातून उमटणाऱ्या सुरांनी आनंदी होऊन, ब्रह्मा गंधर्व आणि अप्सरांच्या संगतीत सुखाने बसला.

तदानवसरादेव द्वाःस्थैर्द्वारि निवारिताः मुनयो ब्रह्मभवनाद्बहिः पार्श्वमुपाविशन्

त्याच वेळी, आत जाण्याची संधी न मिळाल्यामुळे, द्वारपालांनी ऋषींना दारातच थांबवले आणि ते ब्रह्माच्या घराबाहेर बाजूला जाऊन बसले.

अथ तुम्बुरुणा गाने समतां प्राप्य नारदः साहचर्येष्वनुज्ञातो ब्रह्मणा परमेष्ठिना

मग नारद गाण्यात तुम्बुरूइतका पारंगत झाल्यावर, ब्रह्मा या परमैश्वर्यवानाने त्याला सोबत राहण्याची परवानगी दिली.

त्यक्त्वा परस्परस्पर्धां मैत्रीं च परमां गतः सह तेनाप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च समावृतः

एकमेकांतील स्पर्धा सोडून त्यांनी पराकोटीची मैत्री साधली आणि अप्सरा व गंधर्व यांच्या वेढ्यात एकत्र राहू लागले.

उपवीणयितुं देवं नकुलीश्वरमीश्वरम् भवनान्निर्ययौ धातुर्जलदादंशुमानिव

मग देवता नकुलीश्वरासमोर वीणा वाजवण्यासाठी नारद सृष्टीकर्त्याच्या घरातून बाहेर पडला, जणू काही सूर्य ढगातून बाहेर येतो तसा.

तं दृष्ट्वा षट्कुलीयास्ते नारदं मुनिगोवृषम् प्रणम्यावसरं शंभोः पप्रच्छुः परमादरात्

नारद ऋषीगणांचा वृषभ पाहून, षट्कुळीयांनी त्याला वंदन केले आणि अत्यंत आदराने शंभूचे दर्शन कधी मिळेल याबद्दल विचारले.

स चावसर एवायमितोंतर्गम्यतामिति वदन्ययावन्यपरस्त्वरया परया युतः

त्यावर नारद म्हणाला, 'आता वेळ आहे, चला आपण आत जाऊ,' आणि मोठ्या उत्साहाने सर्वांना घेऊन तो आत गेला.

ततो द्वारि स्थिता ये वै ब्रह्मणे तान्न्यवेदयन् तेन ते विविशुर्वेश्म पिंडीभूयांडजन्मनः

मग त्याने दारात उभ्या असलेल्या ब्रह्मासाठी आलेल्यांना सांगितले आणि मग अंडजन्मा सर्वजण एकत्र घरात गेले.

प्रविश्य दूरतो देवं प्रणम्य भुवि दंडवत् समीपे तदनुज्ञाताः परिवृत्योपतस्थिरे

घरात प्रवेश करून त्यांनी दूरून देवाला दंडवत घातले आणि परवानगी मिळाल्यावर जवळ जाऊन उभे राहिले.

तांस्तत्रावस्थितान् पृष्ट्वा कुशलं कमलासनः वृत्तांतं वो मया ज्ञातं वायुरेवाह नो यतः

तेथे उभ्या असलेल्या त्यांची कुशल विचारून, कमलासन म्हणाला, 'तुमची कथा मला समजली आहे, कारण वायूनेच आम्हाला सांगितले.'

भवद्भिः किं कृतं पश्चान्मारुतेंतर्हिते सति इत्युक्तवति देवेशे मुनयो ऽवभृथात्परम्

देवेशाने विचारले, 'वायू अदृश्य झाल्यावर तुम्ही पुढे काय केले?' तेव्हा ऋषींनी स्नान करून त्याला उत्तर दिले.

गंगातीर्थेस्य गमनं यात्रां वाराणसीं प्रति दर्शनं तत्र लिंगानां स्थापितानां सुरेश्वरैः

त्यांनी गंगेच्या तीर्थयात्रेची, वाराणसीला जाण्याची आणि तेथे सुरेश्वरांनी स्थापन केलेल्या लिंगांचे दर्शन घेतल्याची गोष्ट सांगितली.

अविमुक्तेश्वरस्यापि लिंगस्याभ्यर्चनं सकृत् आकाशे महतस्तस्य तेजोराशेश्च दर्शनम्

अविमुक्तेश्वराच्या लिंगाची एकदाही पूजा केल्याचे आणि आकाशातील त्या तेजाच्या महासागराचे दर्शन घेतल्याचेही त्यांनी सांगितले.

मुनीनां विलयं तत्र निरोधं तेजसस्ततः याथात्म्यवेदनं तस्य चिंतितस्यापि चात्मभिः

तेथे ऋषींचे विलयन, त्या तेजात एकरूप होणे आणि स्वतःच्या मनात विचारलेल्या त्या तेजाचे खरे स्वरूप जाणल्याचेही त्यांनी सांगितले.

सर्वं सविस्तरं तस्मै प्रणम्याहुर्मुहुर्मुहुः मुनिभिः कथितं श्रुत्वा विश्वकर्मा चतुर्मुखः

ऋषींनी वारंवार वंदन करून सर्व घडलेली गोष्ट विस्ताराने सांगितली; ते सर्व ऐकून चतुर्मुख विश्वकर्मा लक्षपूर्वक ऐकत होता.

कंपयित्वा शिरः किंचित्प्राह गंभीरया गिरा प्रत्यासीदति युष्माकं सिद्धिरामुष्मिकी परा

त्याने थोडेसे डोके हलवून गंभीर स्वरात म्हटले, 'तुमच्या सर्वांची सर्वोच्च सिद्धी आता जवळ आली आहे.'

भवद्भिर्दीर्घसत्रेण चिरमाराधितः प्रभुः प्रसादाभिमुखो भूत इति भुतार्थसूचितम्

'तुम्ही दीर्घ काळ यज्ञ करून प्रभूची सेवा केली आहे; आता तो प्रसन्न होण्यास तयार आहे, हे तुमच्या कृतीतून स्पष्ट होते.'

वाराणस्यां तु युष्माभिर्यद्दृष्टं दिवि दीप्तिमत् तल्लिंगसंज्ञितं साक्षात्तेजो माहेश्वरं परम्

वाराणसीमध्ये तुम्ही आकाशात जे तेजस्वी पाहिलं, तेच ते लिंग आहे — प्रत्यक्ष महेश्वराचं परम तेज.

तत्र लीनाश्च मुनयः श्रौतपाशुपतव्रताः मुक्ता बभूवुः स्वस्थाश्च नैष्ठिका दग्धकिल्बिषाः

तेथे वेदव्रत आणि पाशुपत व्रत पाळणारे ऋषी एकरूप झाले, मुक्त झाले, स्थिर राहिले आणि सर्व पापांपासून मुक्त झाले.

प्राप्यानेन यथा मुक्तिरचिराद्भवतामपि स चायमर्थः सूच्येत युष्मद्दृष्टेन तेजसा

या तेजामुळे तुम्हालाही लवकरच मोक्ष मिळेल; तुम्ही पाहिलेल्या त्या तेजाचा अर्थ हाच आहे.

तत्र वः काल एवैष दैवादुपनतः स्वयम् प्रयात दक्षिणं मेरोः शिखरं देवसेवितम्

आता तुमच्यासाठी योग्य वेळ आलाय; देवांनी पूजिलेल्या मेरूच्या दक्षिण शिखरावर त्वरित जा.

सनत्कुमारो यत्रास्ते मम पुत्रः परो मुनिः प्रतीक्ष्यागमनं साक्षाद्भूतनाथस्य नंदिनः

तेथे माझा श्रेष्ठ पुत्र, महान ऋषी सनत्कुमार राहतो, तो प्रत्यक्ष भूतनाथ नंदीच्या आगमनाची वाट पाहत आहे.

पुरा सनत्कुमारोपि दृष्ट्वापि परमेश्वरम् अज्ञानात्सर्वयोगीन्द्रमानी विनयदूषितः

पूर्वी सनत्कुमारानेही परमेश्वराला पाहूनही, सर्व योगींचा स्वामी असल्याचा गर्व आणि अज्ञान यामुळे योग्य नम्रता दाखवली नाही.

अभ्युत्थानादिकं युक्तमकुर्वन्नतिनिर्भयः ततो ऽपराधात्क्रुद्धेन महोष्ट्रो नंदिना कृतः

त्याने उठून नमस्कार वगैरे योग्य कृत्ये केली नाहीत, निर्भय आणि अहंकारयुक्त राहिला; म्हणून नंदीने रागावून त्याला मोठ्या उंटात रूपांतरित केलं.

अथ कालेन महता तदर्थे शोचता मया उपास्य देवं देवीञ्च नंदिनं चानुनीय वै

नंतर बऱ्याच काळानंतर, त्या कारणाने दुःखी होऊन, मी देव, देवी आणि नंदी यांची भक्तीपूर्वक प्रार्थना केली.

कथंचिदुष्ट्रता तस्य प्रयत्नेन निवारिता प्रापितो हि यथापूर्वं सनत्पूर्वां कुमारताम्

मोठ्या प्रयत्नाने त्याचं उंटपण कसं तरी दूर झालं आणि सनत्कुमार पुन्हा पूर्वीप्रमाणे कुमार अवस्थेत आला.

तदाह च महादेवः स्मयन्निव गणाधिपम् अवज्ञाय हि मामेव तथाहंकृतवान्मुनिः

तेव्हा महादेवाने हसत-हसत गणाधिपतीला सांगितलं: 'त्याने माझा अवमान केला म्हणून त्या ऋषीने असा गर्व केला.'

अतस्त्वमेव याथात्म्यं ममास्मै कथयानघ ब्रह्मणः पूर्वजः पुत्रो मां मूढ इव संस्मरन्

म्हणून, पापरहित, तूच त्याला माझं खऱ्या स्वरूप सांग; तो ब्रह्माचा ज्येष्ठ पुत्र असूनही, मला अज्ञानाने आठवतो.

मयैव शिष्यते दत्तो मम ज्ञानप्रवर्तकः धर्माध्यक्षाभिषेकं च तव निर्वर्तयिष्यति

मीच त्याला तुझा शिष्य म्हणून दिला आहे, तू त्याला ज्ञान दे; तो तुझ्या धर्माध्यक्षपदाचा अभिषेकही करील.