शिवपुराणम्

ततो वाराणसीं प्राप्य मुदितास्सर्व एव ते तदोत्तरप्रवाहायां गंगायामवगाह्य च

नंतर, सर्वजण आनंदाने वाराणसीला पोहोचले आणि उत्तरेकडे वाहणाऱ्या गंगेत स्नान केले.

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वाभ्यर्च्य विधानतः प्रयातुमुद्यतास्तत्र ददृशुर्दिवि भास्वरम्

अविमुक्तेश्वराचे लिंग पाहून आणि विधिपूर्वक पूजा करून, ते निघायला लागले तेव्हा आकाशात काहीतरी तेजस्वी दिसले.

सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोदिव्यं महाद्भुतम् आत्मप्रभावितानेन व्याप्तसर्वदिगन्तरम्

ते दहा कोटी सूर्यांसारखे तेजस्वी, दिव्य आणि अद्भुत प्रकाश होते, ज्याच्या तेजाने सर्व दिशा उजळून गेल्या.

अथ पाशुपताः सिद्धाः भस्मसञ्छन्नविग्रहाः मुनयो ऽभ्येत्य शतशो लीनाः स्युस्तत्र तेजसि

मग, शेकडो पाशुपत सिद्ध ऋषी, अंगावर भस्म लावलेले, त्या तेजात जाऊन एकरूप झाले.

तथा विलीयमानेषु तपस्विषु महात्मसु सद्यस्तिरोदधे तेजस्तदद्भुतमिवाभवत्

त्या महान तपस्वी ऋषींचे विलयन होत असताना, ते अद्भुत तेज क्षणात अदृश्य झाले.

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं नैमिषीया महर्षयः किमेतदित्यजानन्तो ययुर्ब्रह्मवनं प्रति

हे मोठे आश्चर्य पाहून, नैमिषारण्यातील महर्षी 'हे काय?' असे न कळता ब्रह्मवनाकडे निघाले.

प्रागेवैषां तु गमनात्पवनो लोकपावनः दर्शनं नैमिषीयाणां संवादस्तैर्महात्मनः

पण त्यांच्या जाण्यापूर्वीच, वायू — जो जगाचा शुद्ध करणारा आहे — नैमिषारण्यातील ऋषींसमोर प्रकट झाला आणि त्या महात्म्यांशी संवाद झाला.

शद्धां बुद्धिं ततस्तेषां सांबे सानुचरे शिवे समाप्तिं चापि सत्रस्य दीर्घपूर्वस्य सत्रिणाम्

त्यांनी त्यांच्या मनात सांबासह शिवावर श्रद्धा आणि समजूत निर्माण केली आणि यज्ञ करणाऱ्यांचा दीर्घकाळ चाललेला यज्ञ पूर्ण केला.

विज्ञाप्य जगतां धात्रे ब्रह्मणे ब्रह्मयोनये स्वकार्ये तदनुज्ञातो जगाम स्वपुरं प्रति

आपले कार्य ब्रह्मदेवाला — जगाचा आधार आणि उत्पत्ती — सांगून, त्यांची परवानगी घेऊन, तो आपल्या निवासस्थानी परत गेला.

अथ स्थानगतो ब्रह्मा तुम्बुरोर्नारदस्य च परस्पर स्पर्धितयोर्गाने विवदमानयोः

तेव्हा ब्रह्मा आपल्या जागी बसला असताना, तुम्बुरू आणि नारद यांनी एकमेकांशी स्पर्धा करत गाण्यात वाद घालायला सुरुवात केली.

तदुद्भावितगानोत्थरसैर्माध्यस्थमाचरन् गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सुखमास्ते निषेवितः

त्यांच्या गाण्यातून उमटणाऱ्या सुरांनी आनंदी होऊन, ब्रह्मा गंधर्व आणि अप्सरांच्या संगतीत सुखाने बसला.

तदानवसरादेव द्वाःस्थैर्द्वारि निवारिताः मुनयो ब्रह्मभवनाद्बहिः पार्श्वमुपाविशन्

त्याच वेळी, आत जाण्याची संधी न मिळाल्यामुळे, द्वारपालांनी ऋषींना दारातच थांबवले आणि ते ब्रह्माच्या घराबाहेर बाजूला जाऊन बसले.

अथ तुम्बुरुणा गाने समतां प्राप्य नारदः साहचर्येष्वनुज्ञातो ब्रह्मणा परमेष्ठिना

मग नारद गाण्यात तुम्बुरूइतका पारंगत झाल्यावर, ब्रह्मा या परमैश्वर्यवानाने त्याला सोबत राहण्याची परवानगी दिली.

त्यक्त्वा परस्परस्पर्धां मैत्रीं च परमां गतः सह तेनाप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च समावृतः

एकमेकांतील स्पर्धा सोडून त्यांनी पराकोटीची मैत्री साधली आणि अप्सरा व गंधर्व यांच्या वेढ्यात एकत्र राहू लागले.

उपवीणयितुं देवं नकुलीश्वरमीश्वरम् भवनान्निर्ययौ धातुर्जलदादंशुमानिव

मग देवता नकुलीश्वरासमोर वीणा वाजवण्यासाठी नारद सृष्टीकर्त्याच्या घरातून बाहेर पडला, जणू काही सूर्य ढगातून बाहेर येतो तसा.

तं दृष्ट्वा षट्कुलीयास्ते नारदं मुनिगोवृषम् प्रणम्यावसरं शंभोः पप्रच्छुः परमादरात्

नारद ऋषीगणांचा वृषभ पाहून, षट्कुळीयांनी त्याला वंदन केले आणि अत्यंत आदराने शंभूचे दर्शन कधी मिळेल याबद्दल विचारले.

स चावसर एवायमितोंतर्गम्यतामिति वदन्ययावन्यपरस्त्वरया परया युतः

त्यावर नारद म्हणाला, 'आता वेळ आहे, चला आपण आत जाऊ,' आणि मोठ्या उत्साहाने सर्वांना घेऊन तो आत गेला.

ततो द्वारि स्थिता ये वै ब्रह्मणे तान्न्यवेदयन् तेन ते विविशुर्वेश्म पिंडीभूयांडजन्मनः

मग त्याने दारात उभ्या असलेल्या ब्रह्मासाठी आलेल्यांना सांगितले आणि मग अंडजन्मा सर्वजण एकत्र घरात गेले.

प्रविश्य दूरतो देवं प्रणम्य भुवि दंडवत् समीपे तदनुज्ञाताः परिवृत्योपतस्थिरे

घरात प्रवेश करून त्यांनी दूरून देवाला दंडवत घातले आणि परवानगी मिळाल्यावर जवळ जाऊन उभे राहिले.

तांस्तत्रावस्थितान् पृष्ट्वा कुशलं कमलासनः वृत्तांतं वो मया ज्ञातं वायुरेवाह नो यतः

तेथे उभ्या असलेल्या त्यांची कुशल विचारून, कमलासन म्हणाला, 'तुमची कथा मला समजली आहे, कारण वायूनेच आम्हाला सांगितले.'

भवद्भिः किं कृतं पश्चान्मारुतेंतर्हिते सति इत्युक्तवति देवेशे मुनयो ऽवभृथात्परम्

देवेशाने विचारले, 'वायू अदृश्य झाल्यावर तुम्ही पुढे काय केले?' तेव्हा ऋषींनी स्नान करून त्याला उत्तर दिले.

गंगातीर्थेस्य गमनं यात्रां वाराणसीं प्रति दर्शनं तत्र लिंगानां स्थापितानां सुरेश्वरैः

त्यांनी गंगेच्या तीर्थयात्रेची, वाराणसीला जाण्याची आणि तेथे सुरेश्वरांनी स्थापन केलेल्या लिंगांचे दर्शन घेतल्याची गोष्ट सांगितली.

अविमुक्तेश्वरस्यापि लिंगस्याभ्यर्चनं सकृत् आकाशे महतस्तस्य तेजोराशेश्च दर्शनम्

अविमुक्तेश्वराच्या लिंगाची एकदाही पूजा केल्याचे आणि आकाशातील त्या तेजाच्या महासागराचे दर्शन घेतल्याचेही त्यांनी सांगितले.

मुनीनां विलयं तत्र निरोधं तेजसस्ततः याथात्म्यवेदनं तस्य चिंतितस्यापि चात्मभिः

तेथे ऋषींचे विलयन, त्या तेजात एकरूप होणे आणि स्वतःच्या मनात विचारलेल्या त्या तेजाचे खरे स्वरूप जाणल्याचेही त्यांनी सांगितले.

सर्वं सविस्तरं तस्मै प्रणम्याहुर्मुहुर्मुहुः मुनिभिः कथितं श्रुत्वा विश्वकर्मा चतुर्मुखः

ऋषींनी वारंवार वंदन करून सर्व घडलेली गोष्ट विस्ताराने सांगितली; ते सर्व ऐकून चतुर्मुख विश्वकर्मा लक्षपूर्वक ऐकत होता.

कंपयित्वा शिरः किंचित्प्राह गंभीरया गिरा प्रत्यासीदति युष्माकं सिद्धिरामुष्मिकी परा

त्याने थोडेसे डोके हलवून गंभीर स्वरात म्हटले, 'तुमच्या सर्वांची सर्वोच्च सिद्धी आता जवळ आली आहे.'

भवद्भिर्दीर्घसत्रेण चिरमाराधितः प्रभुः प्रसादाभिमुखो भूत इति भुतार्थसूचितम्

'तुम्ही दीर्घ काळ यज्ञ करून प्रभूची सेवा केली आहे; आता तो प्रसन्न होण्यास तयार आहे, हे तुमच्या कृतीतून स्पष्ट होते.'

वाराणस्यां तु युष्माभिर्यद्दृष्टं दिवि दीप्तिमत् तल्लिंगसंज्ञितं साक्षात्तेजो माहेश्वरं परम्

वाराणसीमध्ये तुम्ही आकाशात जे तेजस्वी पाहिलं, तेच ते लिंग आहे — प्रत्यक्ष महेश्वराचं परम तेज.

तत्र लीनाश्च मुनयः श्रौतपाशुपतव्रताः मुक्ता बभूवुः स्वस्थाश्च नैष्ठिका दग्धकिल्बिषाः

तेथे वेदव्रत आणि पाशुपत व्रत पाळणारे ऋषी एकरूप झाले, मुक्त झाले, स्थिर राहिले आणि सर्व पापांपासून मुक्त झाले.