शिवपुराणम्

षडध्वशुद्धिं विधिवत्प्राप्तो वा म्रियते यदि पशूनामिव तस्येह न कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्

योग्य रीतीने षडध्वशुद्धी मिळवून जो मरण पावतो, त्याच्यासाठी इथे पशूसारखी कोणतीही मृत्यूनंतरची विधी करायची नसते.

नैवाशौचं प्रपद्येत तत्पुत्रादिविशेषतः शिवचारार्थमथवा शिवविद्यार्थमेव वा खनेद्वा भुवि तद्देहं दहेद्वा शुचिनाग्निना

आपल्या मुलाचा किंवा कुणाच्याही मृत्यूवर, शिवाच्या आचारासाठी किंवा शिवज्ञानासाठी असेल तर, अपवित्रतेचे कोणतेही नियम पाळू नयेत. त्या मृतदेहाला जमिनीत पुरावे किंवा शुद्ध अग्नीत जाळावे.

क्षिपेद्वाप्सु शिवास्वेव त्यजेद्वा काष्ठलोष्टवत् अथैनमपि चोद्दिश्य कर्म चेत्कर्तुमीप्सितम्

किंवा तो मृतदेह पाण्यात टाकावा, किंवा शिवाच्या जागी लाकूड किंवा मातीच्या गोळ्यासारखा सोडून द्यावा. किंवा त्याला अर्पण करून हवे ते विधी करावेत.

कल्याणमेव कुर्वीत शक्त्या भक्तांश्च तर्पयेत् धनं तस्य भजेच्छैवः शैवी चेतस्य सन्ततिः

आपल्याला शक्य तितके शुभ कार्य करावे आणि भक्तांना संतुष्ट करावे. जर संपत्ती शैवाची असेल, तर ती शैवांना किंवा शैवांच्या वंशाला द्यावी.

इति स विजितमन्योर्यादवेनोपमन्योरधिगतमभिधाय ज्ञानयोगं मुनिभ्यः प्रणतिमुपगतेभ्यस्तेभ्य उद्भावितात्मा सपदि वियति वायुः सायमन्तर्हितो ऽभूत्

यादवाने उपमन्युला दिलेले ज्ञान आणि योग ऋषींना सांगून, त्यांच्यासमोर वंदन करून, आत्मसाक्षात्कारी वायू संध्याकाळी आकाशात लगेच अदृश्य झाला.

ततः प्रभातसमये नैमिषीयास्तपोधनाः सत्रान्ते ऽवभृथं कर्तुं सर्व एव समुद्ययुः

मग पहाटे, नैमिषारण्यातील तपस्वी ऋषी सर्वजण यज्ञाच्या शेवटी स्नानासाठी एकत्र निघाले.

तदा ब्रह्मसमादेशाद्देवी साक्षात्सरस्वती प्रसन्ना स्वादुसलिला प्रावर्तत नदीशुभा

त्या वेळी, ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने, प्रसन्न झालेली सरस्वती देवी स्वतः गोड आणि पवित्र नदी म्हणून वाहू लागली.

सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा मुनयो हृष्टमानसाः समाप्य सत्रं प्रारब्धं चक्रुस्तत्रावगाहनम्

सरस्वती नदी पाहून, आनंदाने भरलेल्या मनाने ऋषींनी यज्ञ पूर्ण केला आणि तिथे स्नान केले.

अथ संतर्प्य देवादींस्तदीयैः सलिलैः शिवैः स्मरन्तः पूर्ववृत्तान्तं ययुर्वाराणसीं प्रति

मग त्या पवित्र पाण्याने देव वगैरे सर्वांना तृप्त करून, मागील घटना आठवत, ते वाराणसीकडे निघाले.

तदा ते हिमवत्पादात्पंततीं दक्षिणामुखीम् दृष्ट्वा भागीरथी तत्र स्नात्वा तत्तीरतो ययुः

त्या वेळी, हिमालयाच्या पायथ्याशी दक्षिणेकडे वाहणारी भागीरथी पाहून, त्यांनी तिथे स्नान केले आणि त्या तीरावरून पुढे गेले.

ततो वाराणसीं प्राप्य मुदितास्सर्व एव ते तदोत्तरप्रवाहायां गंगायामवगाह्य च

नंतर, सर्वजण आनंदाने वाराणसीला पोहोचले आणि उत्तरेकडे वाहणाऱ्या गंगेत स्नान केले.

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वाभ्यर्च्य विधानतः प्रयातुमुद्यतास्तत्र ददृशुर्दिवि भास्वरम्

अविमुक्तेश्वराचे लिंग पाहून आणि विधिपूर्वक पूजा करून, ते निघायला लागले तेव्हा आकाशात काहीतरी तेजस्वी दिसले.

सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोदिव्यं महाद्भुतम् आत्मप्रभावितानेन व्याप्तसर्वदिगन्तरम्

ते दहा कोटी सूर्यांसारखे तेजस्वी, दिव्य आणि अद्भुत प्रकाश होते, ज्याच्या तेजाने सर्व दिशा उजळून गेल्या.

अथ पाशुपताः सिद्धाः भस्मसञ्छन्नविग्रहाः मुनयो ऽभ्येत्य शतशो लीनाः स्युस्तत्र तेजसि

मग, शेकडो पाशुपत सिद्ध ऋषी, अंगावर भस्म लावलेले, त्या तेजात जाऊन एकरूप झाले.

तथा विलीयमानेषु तपस्विषु महात्मसु सद्यस्तिरोदधे तेजस्तदद्भुतमिवाभवत्

त्या महान तपस्वी ऋषींचे विलयन होत असताना, ते अद्भुत तेज क्षणात अदृश्य झाले.

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं नैमिषीया महर्षयः किमेतदित्यजानन्तो ययुर्ब्रह्मवनं प्रति

हे मोठे आश्चर्य पाहून, नैमिषारण्यातील महर्षी 'हे काय?' असे न कळता ब्रह्मवनाकडे निघाले.

प्रागेवैषां तु गमनात्पवनो लोकपावनः दर्शनं नैमिषीयाणां संवादस्तैर्महात्मनः

पण त्यांच्या जाण्यापूर्वीच, वायू — जो जगाचा शुद्ध करणारा आहे — नैमिषारण्यातील ऋषींसमोर प्रकट झाला आणि त्या महात्म्यांशी संवाद झाला.

शद्धां बुद्धिं ततस्तेषां सांबे सानुचरे शिवे समाप्तिं चापि सत्रस्य दीर्घपूर्वस्य सत्रिणाम्

त्यांनी त्यांच्या मनात सांबासह शिवावर श्रद्धा आणि समजूत निर्माण केली आणि यज्ञ करणाऱ्यांचा दीर्घकाळ चाललेला यज्ञ पूर्ण केला.

विज्ञाप्य जगतां धात्रे ब्रह्मणे ब्रह्मयोनये स्वकार्ये तदनुज्ञातो जगाम स्वपुरं प्रति

आपले कार्य ब्रह्मदेवाला — जगाचा आधार आणि उत्पत्ती — सांगून, त्यांची परवानगी घेऊन, तो आपल्या निवासस्थानी परत गेला.

अथ स्थानगतो ब्रह्मा तुम्बुरोर्नारदस्य च परस्पर स्पर्धितयोर्गाने विवदमानयोः

तेव्हा ब्रह्मा आपल्या जागी बसला असताना, तुम्बुरू आणि नारद यांनी एकमेकांशी स्पर्धा करत गाण्यात वाद घालायला सुरुवात केली.

तदुद्भावितगानोत्थरसैर्माध्यस्थमाचरन् गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सुखमास्ते निषेवितः

त्यांच्या गाण्यातून उमटणाऱ्या सुरांनी आनंदी होऊन, ब्रह्मा गंधर्व आणि अप्सरांच्या संगतीत सुखाने बसला.

तदानवसरादेव द्वाःस्थैर्द्वारि निवारिताः मुनयो ब्रह्मभवनाद्बहिः पार्श्वमुपाविशन्

त्याच वेळी, आत जाण्याची संधी न मिळाल्यामुळे, द्वारपालांनी ऋषींना दारातच थांबवले आणि ते ब्रह्माच्या घराबाहेर बाजूला जाऊन बसले.

अथ तुम्बुरुणा गाने समतां प्राप्य नारदः साहचर्येष्वनुज्ञातो ब्रह्मणा परमेष्ठिना

मग नारद गाण्यात तुम्बुरूइतका पारंगत झाल्यावर, ब्रह्मा या परमैश्वर्यवानाने त्याला सोबत राहण्याची परवानगी दिली.

त्यक्त्वा परस्परस्पर्धां मैत्रीं च परमां गतः सह तेनाप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च समावृतः

एकमेकांतील स्पर्धा सोडून त्यांनी पराकोटीची मैत्री साधली आणि अप्सरा व गंधर्व यांच्या वेढ्यात एकत्र राहू लागले.

उपवीणयितुं देवं नकुलीश्वरमीश्वरम् भवनान्निर्ययौ धातुर्जलदादंशुमानिव

मग देवता नकुलीश्वरासमोर वीणा वाजवण्यासाठी नारद सृष्टीकर्त्याच्या घरातून बाहेर पडला, जणू काही सूर्य ढगातून बाहेर येतो तसा.

तं दृष्ट्वा षट्कुलीयास्ते नारदं मुनिगोवृषम् प्रणम्यावसरं शंभोः पप्रच्छुः परमादरात्

नारद ऋषीगणांचा वृषभ पाहून, षट्कुळीयांनी त्याला वंदन केले आणि अत्यंत आदराने शंभूचे दर्शन कधी मिळेल याबद्दल विचारले.

स चावसर एवायमितोंतर्गम्यतामिति वदन्ययावन्यपरस्त्वरया परया युतः

त्यावर नारद म्हणाला, 'आता वेळ आहे, चला आपण आत जाऊ,' आणि मोठ्या उत्साहाने सर्वांना घेऊन तो आत गेला.

ततो द्वारि स्थिता ये वै ब्रह्मणे तान्न्यवेदयन् तेन ते विविशुर्वेश्म पिंडीभूयांडजन्मनः

मग त्याने दारात उभ्या असलेल्या ब्रह्मासाठी आलेल्यांना सांगितले आणि मग अंडजन्मा सर्वजण एकत्र घरात गेले.

प्रविश्य दूरतो देवं प्रणम्य भुवि दंडवत् समीपे तदनुज्ञाताः परिवृत्योपतस्थिरे

घरात प्रवेश करून त्यांनी दूरून देवाला दंडवत घातले आणि परवानगी मिळाल्यावर जवळ जाऊन उभे राहिले.