शिवपुराणम्

यस्त्वासन्नां मृतिं मर्त्यो दृष्टारिष्टं च भूयसा स योगारम्भनिरतः शिवक्षेत्रं समाश्रयेत्

कोणत्याही माणसाला मृत्यू जवळ आला किंवा वाईट लक्षणे दिसली, आणि तो योगारंभात मन लावतो, तर त्याने शिवक्षेत्राचा आश्रय घ्यावा.

स तत्र निवसन्नेव यदि धीरमना नरः प्राणान्विनापि रोगाद्यैः स्वयमेव परित्यजेत्

तो तिथेच राहून, मन स्थिर ठेवून, आजार किंवा दुसऱ्या कारणांशिवाय, स्वतःहून प्राण सोडतो.

कृत्वाप्यनशनं चैव हुत्वा चांगं शिवानले क्षिप्त्वा वा शिवतीर्थेषु स्वदेहमवगाहनात्

उपवास करून, किंवा आपले शरीर शिवाच्या अग्नीत अर्पण करून, किंवा शिवतीर्थात आपले शरीर बुडवून—

शिवशास्त्रोक्तविधिवत्प्राणान्यस्तु परित्यजेत्

—शिवशास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने जो प्राण सोडतो—

रोगाद्यैर्वाथ विवशः शिवक्षेत्रं समाश्रितः म्रियते यदि सोप्येवं मुच्यते नात्र संशयः

किंवा रोग वगैरेने विवश होऊन, शिवक्षेत्राचा आश्रय घेतलेला माणूस मरण पावला, तरी तोही अशाच प्रकारे मुक्त होतो, यात शंका नाही.

यथा हि मरणं श्रेष्ठमुशंत्यनशनादिभिः शास्त्रविश्रंभधीरेण मनसा क्रियते यतः

जसा शास्त्रावर दृढ मन ठेवून, उपवास वगैरे करून, उत्तम मृत्यू साधला जातो—

शिवनिन्दारतं हत्वा पीडितः स्वयमेव वा यस्त्यजेद्दुस्त्यजान्प्राणान्न स भूयः प्रजायते

जो शिवनिंदा करणाऱ्याला मारतो किंवा स्वतः त्रास सहन करून कठीण प्राण सोडतो, तो पुन्हा जन्म घेत नाही.

शिवनिन्दारतं हंतुमशक्तो यः स्वयं मृतः सद्य एव प्रमुच्येत त्रिः सप्तकुलसंयुतः

जो शिवनिंदा करणाऱ्याला मारू शकत नाही आणि स्वतः मरतो, तो लगेच मुक्त होतो आणि त्याच्या एकविस पिढ्यांसह सुटतो.

शिवार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवभक्तार्थमेव वा न तेन सदृशः कश्चिन्मुक्तिमार्गस्थितो नरः

जो शिवासाठी किंवा शिवभक्तासाठी प्राण सोडतो, त्याच्यासारखा मुक्तीच्या मार्गावर दुसरा कोणीही नाही.

तस्माच्छीघ्रतरा मुक्तिस्तस्य संसारमंडलात् एतेष्वन्यतमोपायं कथमप्यवलम्ब्य वा

म्हणून, त्याची संसारातून मुक्तता फार लवकर होते. या पैकी कोणताही उपाय जसा जमेल तसा स्वीकारावा.

षडध्वशुद्धिं विधिवत्प्राप्तो वा म्रियते यदि पशूनामिव तस्येह न कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्

योग्य रीतीने षडध्वशुद्धी मिळवून जो मरण पावतो, त्याच्यासाठी इथे पशूसारखी कोणतीही मृत्यूनंतरची विधी करायची नसते.

नैवाशौचं प्रपद्येत तत्पुत्रादिविशेषतः शिवचारार्थमथवा शिवविद्यार्थमेव वा खनेद्वा भुवि तद्देहं दहेद्वा शुचिनाग्निना

आपल्या मुलाचा किंवा कुणाच्याही मृत्यूवर, शिवाच्या आचारासाठी किंवा शिवज्ञानासाठी असेल तर, अपवित्रतेचे कोणतेही नियम पाळू नयेत. त्या मृतदेहाला जमिनीत पुरावे किंवा शुद्ध अग्नीत जाळावे.

क्षिपेद्वाप्सु शिवास्वेव त्यजेद्वा काष्ठलोष्टवत् अथैनमपि चोद्दिश्य कर्म चेत्कर्तुमीप्सितम्

किंवा तो मृतदेह पाण्यात टाकावा, किंवा शिवाच्या जागी लाकूड किंवा मातीच्या गोळ्यासारखा सोडून द्यावा. किंवा त्याला अर्पण करून हवे ते विधी करावेत.

कल्याणमेव कुर्वीत शक्त्या भक्तांश्च तर्पयेत् धनं तस्य भजेच्छैवः शैवी चेतस्य सन्ततिः

आपल्याला शक्य तितके शुभ कार्य करावे आणि भक्तांना संतुष्ट करावे. जर संपत्ती शैवाची असेल, तर ती शैवांना किंवा शैवांच्या वंशाला द्यावी.

इति स विजितमन्योर्यादवेनोपमन्योरधिगतमभिधाय ज्ञानयोगं मुनिभ्यः प्रणतिमुपगतेभ्यस्तेभ्य उद्भावितात्मा सपदि वियति वायुः सायमन्तर्हितो ऽभूत्

यादवाने उपमन्युला दिलेले ज्ञान आणि योग ऋषींना सांगून, त्यांच्यासमोर वंदन करून, आत्मसाक्षात्कारी वायू संध्याकाळी आकाशात लगेच अदृश्य झाला.

ततः प्रभातसमये नैमिषीयास्तपोधनाः सत्रान्ते ऽवभृथं कर्तुं सर्व एव समुद्ययुः

मग पहाटे, नैमिषारण्यातील तपस्वी ऋषी सर्वजण यज्ञाच्या शेवटी स्नानासाठी एकत्र निघाले.

तदा ब्रह्मसमादेशाद्देवी साक्षात्सरस्वती प्रसन्ना स्वादुसलिला प्रावर्तत नदीशुभा

त्या वेळी, ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने, प्रसन्न झालेली सरस्वती देवी स्वतः गोड आणि पवित्र नदी म्हणून वाहू लागली.

सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा मुनयो हृष्टमानसाः समाप्य सत्रं प्रारब्धं चक्रुस्तत्रावगाहनम्

सरस्वती नदी पाहून, आनंदाने भरलेल्या मनाने ऋषींनी यज्ञ पूर्ण केला आणि तिथे स्नान केले.

अथ संतर्प्य देवादींस्तदीयैः सलिलैः शिवैः स्मरन्तः पूर्ववृत्तान्तं ययुर्वाराणसीं प्रति

मग त्या पवित्र पाण्याने देव वगैरे सर्वांना तृप्त करून, मागील घटना आठवत, ते वाराणसीकडे निघाले.

तदा ते हिमवत्पादात्पंततीं दक्षिणामुखीम् दृष्ट्वा भागीरथी तत्र स्नात्वा तत्तीरतो ययुः

त्या वेळी, हिमालयाच्या पायथ्याशी दक्षिणेकडे वाहणारी भागीरथी पाहून, त्यांनी तिथे स्नान केले आणि त्या तीरावरून पुढे गेले.

ततो वाराणसीं प्राप्य मुदितास्सर्व एव ते तदोत्तरप्रवाहायां गंगायामवगाह्य च

नंतर, सर्वजण आनंदाने वाराणसीला पोहोचले आणि उत्तरेकडे वाहणाऱ्या गंगेत स्नान केले.

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वाभ्यर्च्य विधानतः प्रयातुमुद्यतास्तत्र ददृशुर्दिवि भास्वरम्

अविमुक्तेश्वराचे लिंग पाहून आणि विधिपूर्वक पूजा करून, ते निघायला लागले तेव्हा आकाशात काहीतरी तेजस्वी दिसले.

सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोदिव्यं महाद्भुतम् आत्मप्रभावितानेन व्याप्तसर्वदिगन्तरम्

ते दहा कोटी सूर्यांसारखे तेजस्वी, दिव्य आणि अद्भुत प्रकाश होते, ज्याच्या तेजाने सर्व दिशा उजळून गेल्या.

अथ पाशुपताः सिद्धाः भस्मसञ्छन्नविग्रहाः मुनयो ऽभ्येत्य शतशो लीनाः स्युस्तत्र तेजसि

मग, शेकडो पाशुपत सिद्ध ऋषी, अंगावर भस्म लावलेले, त्या तेजात जाऊन एकरूप झाले.

तथा विलीयमानेषु तपस्विषु महात्मसु सद्यस्तिरोदधे तेजस्तदद्भुतमिवाभवत्

त्या महान तपस्वी ऋषींचे विलयन होत असताना, ते अद्भुत तेज क्षणात अदृश्य झाले.

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं नैमिषीया महर्षयः किमेतदित्यजानन्तो ययुर्ब्रह्मवनं प्रति

हे मोठे आश्चर्य पाहून, नैमिषारण्यातील महर्षी 'हे काय?' असे न कळता ब्रह्मवनाकडे निघाले.

प्रागेवैषां तु गमनात्पवनो लोकपावनः दर्शनं नैमिषीयाणां संवादस्तैर्महात्मनः

पण त्यांच्या जाण्यापूर्वीच, वायू — जो जगाचा शुद्ध करणारा आहे — नैमिषारण्यातील ऋषींसमोर प्रकट झाला आणि त्या महात्म्यांशी संवाद झाला.

शद्धां बुद्धिं ततस्तेषां सांबे सानुचरे शिवे समाप्तिं चापि सत्रस्य दीर्घपूर्वस्य सत्रिणाम्

त्यांनी त्यांच्या मनात सांबासह शिवावर श्रद्धा आणि समजूत निर्माण केली आणि यज्ञ करणाऱ्यांचा दीर्घकाळ चाललेला यज्ञ पूर्ण केला.

विज्ञाप्य जगतां धात्रे ब्रह्मणे ब्रह्मयोनये स्वकार्ये तदनुज्ञातो जगाम स्वपुरं प्रति

आपले कार्य ब्रह्मदेवाला — जगाचा आधार आणि उत्पत्ती — सांगून, त्यांची परवानगी घेऊन, तो आपल्या निवासस्थानी परत गेला.