शिवपुराणम्

यज्ञाग्निहोत्रदानेन तीर्थहोमेषु यत्फलम् योगिनामन्नदानेन तत्समस्तं फलं लभेत्

यज्ञ, अग्निहोत्र किंवा तीर्थयात्रांनी जे फळ मिळते, ते सर्व योग्याला अन्नदानाने मिळते.

ये चापवादं कुर्वंति विमूढाश्शिवयोगिनाम् श्रोतृभिस्ते प्रपद्यन्ते नरकेष्वामहीक्षयात्

जे मूढ लोक शिवयोग्यांची निंदा करतात, ते आणि त्यांचे ऐकणारे, यमाच्या अधीन असलेल्या नरकात पडतात.

सति श्रोतरि वक्तास्यादपवादस्य योगिनाम् तस्माच्छ्रोता च पापीयान्दण्ड्यस्सुमहतां मतः ये पुनः सततं भक्त्या भजंति शवयोगिनः

योग्यांची निंदा ऐकणारा असेल, तर बोलणारा सुद्धा दोषी ठरतो; म्हणून ऐकणारा अधिक पापी मानला जातो आणि त्याला मोठी शिक्षा मिळते. पण जे नेहमी भक्तीने शिवयोग्यांची सेवा करतात—

ते विदंति महाभोगानंते योगं च शांकरम् भोगार्थिभिर्नरैस्तस्मात्संपूज्याः शिवयोगिनः

ते महाभोग आणि अनंत शिवयोग जाणतात. म्हणून ज्यांना सुखाची इच्छा आहे, त्यांनी शिवयोगींना पूजावे.

प्रतिश्रयान्नपानाद्यैः शय्याप्रावरणादिभिः योगधर्मः ससारत्वादभेद्यः पापमुद्गरैः

घर, अन्न, पाणी, शय्ये, वस्त्रे आणि अशा गोष्टी देऊन योगाचा धर्म मजबूत राहतो; पाप कितीही आले तरी तो तुटत नाही.

वज्रतंदुलवज्ज्ञेयं तथा पापेन योगिनः न लिप्यंते च तापौघैः पद्मपत्रं यथांभसा

जसे वज्रासारखे तांदूळ कठीण असतात, तसे योगी पापापासून मजबूत असतात. त्यांना दुःख जडत नाही, जसे कमळाच्या पानावर पाणी टिकत नाही.

यस्मिन्देशे वसेन्नित्यं शिवयोगरतो मुनिः सो ऽपि देशो भवेत्पूतः सपूत इति किं पुनः

ज्या ठिकाणी शिवयोगात रमलेला ऋषी नेहमी राहतो, ते स्थानही पवित्र होते. मग आधीच पवित्र असेल तर किती अधिक!

तस्मात्सर्वं परित्यज्य कृत्यमन्यद्विचक्षणः सर्वदुःखप्रहाणाय शिवयोगं समभ्यसेत्

म्हणून, सर्व कर्तव्ये सोडून, सुज्ञ माणसाने सर्व दुःख दूर करण्यासाठी शिवयोगाचा अभ्यास करावा.

सिद्धयोगफलो योगी लोकानां हितकाम्यया भोगान्भुक्त्वा यथाकामं विहरेद्वात्र वर्तताम्

योगी जेव्हा सिद्धयोगाचे फळ मिळवतो, तेव्हा लोकांच्या कल्याणासाठी इच्छेनुसार सुख उपभोगू शकतो किंवा इथेच राहू शकतो.

अथवा क्षुद्रमित्येव मत्वा वैषयिकं सुखम् त्यक्त्वा विरागयोगेन स्वेच्छया कर्म मुच्यताम्

किंवा, विषयसुख तुच्छ समजून, तो ते सोडून वैराग्ययोगाने आपल्या इच्छेने कर्मातून मुक्त होतो.

यस्त्वासन्नां मृतिं मर्त्यो दृष्टारिष्टं च भूयसा स योगारम्भनिरतः शिवक्षेत्रं समाश्रयेत्

कोणत्याही माणसाला मृत्यू जवळ आला किंवा वाईट लक्षणे दिसली, आणि तो योगारंभात मन लावतो, तर त्याने शिवक्षेत्राचा आश्रय घ्यावा.

स तत्र निवसन्नेव यदि धीरमना नरः प्राणान्विनापि रोगाद्यैः स्वयमेव परित्यजेत्

तो तिथेच राहून, मन स्थिर ठेवून, आजार किंवा दुसऱ्या कारणांशिवाय, स्वतःहून प्राण सोडतो.

कृत्वाप्यनशनं चैव हुत्वा चांगं शिवानले क्षिप्त्वा वा शिवतीर्थेषु स्वदेहमवगाहनात्

उपवास करून, किंवा आपले शरीर शिवाच्या अग्नीत अर्पण करून, किंवा शिवतीर्थात आपले शरीर बुडवून—

शिवशास्त्रोक्तविधिवत्प्राणान्यस्तु परित्यजेत्

—शिवशास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने जो प्राण सोडतो—

रोगाद्यैर्वाथ विवशः शिवक्षेत्रं समाश्रितः म्रियते यदि सोप्येवं मुच्यते नात्र संशयः

किंवा रोग वगैरेने विवश होऊन, शिवक्षेत्राचा आश्रय घेतलेला माणूस मरण पावला, तरी तोही अशाच प्रकारे मुक्त होतो, यात शंका नाही.

यथा हि मरणं श्रेष्ठमुशंत्यनशनादिभिः शास्त्रविश्रंभधीरेण मनसा क्रियते यतः

जसा शास्त्रावर दृढ मन ठेवून, उपवास वगैरे करून, उत्तम मृत्यू साधला जातो—

शिवनिन्दारतं हत्वा पीडितः स्वयमेव वा यस्त्यजेद्दुस्त्यजान्प्राणान्न स भूयः प्रजायते

जो शिवनिंदा करणाऱ्याला मारतो किंवा स्वतः त्रास सहन करून कठीण प्राण सोडतो, तो पुन्हा जन्म घेत नाही.

शिवनिन्दारतं हंतुमशक्तो यः स्वयं मृतः सद्य एव प्रमुच्येत त्रिः सप्तकुलसंयुतः

जो शिवनिंदा करणाऱ्याला मारू शकत नाही आणि स्वतः मरतो, तो लगेच मुक्त होतो आणि त्याच्या एकविस पिढ्यांसह सुटतो.

शिवार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवभक्तार्थमेव वा न तेन सदृशः कश्चिन्मुक्तिमार्गस्थितो नरः

जो शिवासाठी किंवा शिवभक्तासाठी प्राण सोडतो, त्याच्यासारखा मुक्तीच्या मार्गावर दुसरा कोणीही नाही.

तस्माच्छीघ्रतरा मुक्तिस्तस्य संसारमंडलात् एतेष्वन्यतमोपायं कथमप्यवलम्ब्य वा

म्हणून, त्याची संसारातून मुक्तता फार लवकर होते. या पैकी कोणताही उपाय जसा जमेल तसा स्वीकारावा.

षडध्वशुद्धिं विधिवत्प्राप्तो वा म्रियते यदि पशूनामिव तस्येह न कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्

योग्य रीतीने षडध्वशुद्धी मिळवून जो मरण पावतो, त्याच्यासाठी इथे पशूसारखी कोणतीही मृत्यूनंतरची विधी करायची नसते.

नैवाशौचं प्रपद्येत तत्पुत्रादिविशेषतः शिवचारार्थमथवा शिवविद्यार्थमेव वा खनेद्वा भुवि तद्देहं दहेद्वा शुचिनाग्निना

आपल्या मुलाचा किंवा कुणाच्याही मृत्यूवर, शिवाच्या आचारासाठी किंवा शिवज्ञानासाठी असेल तर, अपवित्रतेचे कोणतेही नियम पाळू नयेत. त्या मृतदेहाला जमिनीत पुरावे किंवा शुद्ध अग्नीत जाळावे.

क्षिपेद्वाप्सु शिवास्वेव त्यजेद्वा काष्ठलोष्टवत् अथैनमपि चोद्दिश्य कर्म चेत्कर्तुमीप्सितम्

किंवा तो मृतदेह पाण्यात टाकावा, किंवा शिवाच्या जागी लाकूड किंवा मातीच्या गोळ्यासारखा सोडून द्यावा. किंवा त्याला अर्पण करून हवे ते विधी करावेत.

कल्याणमेव कुर्वीत शक्त्या भक्तांश्च तर्पयेत् धनं तस्य भजेच्छैवः शैवी चेतस्य सन्ततिः

आपल्याला शक्य तितके शुभ कार्य करावे आणि भक्तांना संतुष्ट करावे. जर संपत्ती शैवाची असेल, तर ती शैवांना किंवा शैवांच्या वंशाला द्यावी.

इति स विजितमन्योर्यादवेनोपमन्योरधिगतमभिधाय ज्ञानयोगं मुनिभ्यः प्रणतिमुपगतेभ्यस्तेभ्य उद्भावितात्मा सपदि वियति वायुः सायमन्तर्हितो ऽभूत्

यादवाने उपमन्युला दिलेले ज्ञान आणि योग ऋषींना सांगून, त्यांच्यासमोर वंदन करून, आत्मसाक्षात्कारी वायू संध्याकाळी आकाशात लगेच अदृश्य झाला.

ततः प्रभातसमये नैमिषीयास्तपोधनाः सत्रान्ते ऽवभृथं कर्तुं सर्व एव समुद्ययुः

मग पहाटे, नैमिषारण्यातील तपस्वी ऋषी सर्वजण यज्ञाच्या शेवटी स्नानासाठी एकत्र निघाले.

तदा ब्रह्मसमादेशाद्देवी साक्षात्सरस्वती प्रसन्ना स्वादुसलिला प्रावर्तत नदीशुभा

त्या वेळी, ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने, प्रसन्न झालेली सरस्वती देवी स्वतः गोड आणि पवित्र नदी म्हणून वाहू लागली.

सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा मुनयो हृष्टमानसाः समाप्य सत्रं प्रारब्धं चक्रुस्तत्रावगाहनम्

सरस्वती नदी पाहून, आनंदाने भरलेल्या मनाने ऋषींनी यज्ञ पूर्ण केला आणि तिथे स्नान केले.

अथ संतर्प्य देवादींस्तदीयैः सलिलैः शिवैः स्मरन्तः पूर्ववृत्तान्तं ययुर्वाराणसीं प्रति

मग त्या पवित्र पाण्याने देव वगैरे सर्वांना तृप्त करून, मागील घटना आठवत, ते वाराणसीकडे निघाले.