शिवपुराणम्

ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम् यद्भवेत्सुमहच्छ्रेयस्तस्यांतो नैव विद्यते

जो श्रद्धेने परमेश्वराचे क्षणभरसुद्धा ध्यान करतो, त्याला मिळणारे उत्तम कल्याण कधीच संपत नाही.

नास्ति ध्यानसमं तीर्थं नास्ति ध्यानसमं तपः नास्ति ध्यानसमो यज्ञस्तस्माद्ध्यानं समाचरेत्

ध्यानासारखे तीर्थ नाही, ध्यानासारखे तप नाही, ध्यानासारखा यज्ञ नाही; म्हणून ध्यानाचा सराव करावा.

तीर्थानि तोयपूर्णानि देवान्पाषाणमृन्मयान् योगिनो न प्रपद्यंते स्वात्मप्रत्ययकारणात्

योगी जलाने भरलेल्या तीर्थांना किंवा माती-पाषाणातील देवांना शरण जात नाहीत, कारण त्यांचा विश्वास स्वतःच्या आत्म्यात असतो.

योगिनां च वपुः सूक्ष्मं भवेत्प्रत्यक्षमैश्वरम् यथा स्थूलमयुक्तानां मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम्

योग्यांना सूक्ष्म देह प्रत्यक्ष दिव्य स्वरूपात दिसतो, जसा योग न करणाऱ्यांना माती-काठ्यांनी बनवलेले स्थूल रूप कल्पित वाटते.

यथेहांतश्चरा राज्ञः प्रियाः स्युर्न बहिश्चराः तथांतर्ध्याननिरताः प्रियाश्शंभोर्न कर्मिणः

जसे राजाच्या महालात राहणारेच त्याला प्रिय असतात, बाहेरचे नाही, तसेच अंतःकरणाने ध्यान करणारे शंभूला प्रिय असतात, कर्मकांड करणारे नाही.

बहिस्करा यथा लोके नातीव फलभोगिनः दृष्ट्वा नरेन्द्रभवने तद्वदत्रापि कर्मिणः

जसे बाहेर राहणाऱ्यांना राजाच्या महालात असूनही फारसा लाभ मिळत नाही, तसेच येथे केवळ कर्म करणाऱ्यांनाही फारसे फळ मिळत नाही.

यद्यंतरा विपद्यंते ज्ञानयोगार्थमुद्यतः योगस्योद्योगमात्रेण रुद्रलोकं गमिष्यति

ज्ञान आणि योगासाठी प्रयत्न करणारे वाटेत अपयशी झाले तरी, केवळ योगाच्या प्रयत्नामुळे त्यांना रुद्रलोक मिळतो.

अनुभूय सुखं तत्र स जातो योगिनां कुले ज्ञानयोगं पुनर्लब्ध्वा संसारमतिवर्तते

तेथे सुखाचा अनुभव घेऊन तो योग्यांच्या घराण्यात जन्म घेतो; पुन्हा ज्ञान आणि योग मिळवून तो संसारातून मुक्त होतो.

जिज्ञासुरपि योगस्य यां गतिं लभते नरः न तां गतिमवाप्नोति सर्वैरपि महामखैः

योग जाणण्याची इच्छा असणाऱ्यालाही जी अवस्था मिळते, ती सर्व मोठ्या यज्ञांनी सुद्धा मिळत नाही.

द्विजानां वेदविदुषां कोटिं संपूज्य यत्फलम् भिक्षामात्रप्रदानेन तत्फलं शिवयोगिने

वेदज्ञ ब्राह्मणांची कोटी वेळा पूजा करून जे फळ मिळते, ते शिवयोग्याला एक वेळ भिक्षा दिल्यावर मिळते.

यज्ञाग्निहोत्रदानेन तीर्थहोमेषु यत्फलम् योगिनामन्नदानेन तत्समस्तं फलं लभेत्

यज्ञ, अग्निहोत्र किंवा तीर्थयात्रांनी जे फळ मिळते, ते सर्व योग्याला अन्नदानाने मिळते.

ये चापवादं कुर्वंति विमूढाश्शिवयोगिनाम् श्रोतृभिस्ते प्रपद्यन्ते नरकेष्वामहीक्षयात्

जे मूढ लोक शिवयोग्यांची निंदा करतात, ते आणि त्यांचे ऐकणारे, यमाच्या अधीन असलेल्या नरकात पडतात.

सति श्रोतरि वक्तास्यादपवादस्य योगिनाम् तस्माच्छ्रोता च पापीयान्दण्ड्यस्सुमहतां मतः ये पुनः सततं भक्त्या भजंति शवयोगिनः

योग्यांची निंदा ऐकणारा असेल, तर बोलणारा सुद्धा दोषी ठरतो; म्हणून ऐकणारा अधिक पापी मानला जातो आणि त्याला मोठी शिक्षा मिळते. पण जे नेहमी भक्तीने शिवयोग्यांची सेवा करतात—

ते विदंति महाभोगानंते योगं च शांकरम् भोगार्थिभिर्नरैस्तस्मात्संपूज्याः शिवयोगिनः

ते महाभोग आणि अनंत शिवयोग जाणतात. म्हणून ज्यांना सुखाची इच्छा आहे, त्यांनी शिवयोगींना पूजावे.

प्रतिश्रयान्नपानाद्यैः शय्याप्रावरणादिभिः योगधर्मः ससारत्वादभेद्यः पापमुद्गरैः

घर, अन्न, पाणी, शय्ये, वस्त्रे आणि अशा गोष्टी देऊन योगाचा धर्म मजबूत राहतो; पाप कितीही आले तरी तो तुटत नाही.

वज्रतंदुलवज्ज्ञेयं तथा पापेन योगिनः न लिप्यंते च तापौघैः पद्मपत्रं यथांभसा

जसे वज्रासारखे तांदूळ कठीण असतात, तसे योगी पापापासून मजबूत असतात. त्यांना दुःख जडत नाही, जसे कमळाच्या पानावर पाणी टिकत नाही.

यस्मिन्देशे वसेन्नित्यं शिवयोगरतो मुनिः सो ऽपि देशो भवेत्पूतः सपूत इति किं पुनः

ज्या ठिकाणी शिवयोगात रमलेला ऋषी नेहमी राहतो, ते स्थानही पवित्र होते. मग आधीच पवित्र असेल तर किती अधिक!

तस्मात्सर्वं परित्यज्य कृत्यमन्यद्विचक्षणः सर्वदुःखप्रहाणाय शिवयोगं समभ्यसेत्

म्हणून, सर्व कर्तव्ये सोडून, सुज्ञ माणसाने सर्व दुःख दूर करण्यासाठी शिवयोगाचा अभ्यास करावा.

सिद्धयोगफलो योगी लोकानां हितकाम्यया भोगान्भुक्त्वा यथाकामं विहरेद्वात्र वर्तताम्

योगी जेव्हा सिद्धयोगाचे फळ मिळवतो, तेव्हा लोकांच्या कल्याणासाठी इच्छेनुसार सुख उपभोगू शकतो किंवा इथेच राहू शकतो.

अथवा क्षुद्रमित्येव मत्वा वैषयिकं सुखम् त्यक्त्वा विरागयोगेन स्वेच्छया कर्म मुच्यताम्

किंवा, विषयसुख तुच्छ समजून, तो ते सोडून वैराग्ययोगाने आपल्या इच्छेने कर्मातून मुक्त होतो.

यस्त्वासन्नां मृतिं मर्त्यो दृष्टारिष्टं च भूयसा स योगारम्भनिरतः शिवक्षेत्रं समाश्रयेत्

कोणत्याही माणसाला मृत्यू जवळ आला किंवा वाईट लक्षणे दिसली, आणि तो योगारंभात मन लावतो, तर त्याने शिवक्षेत्राचा आश्रय घ्यावा.

स तत्र निवसन्नेव यदि धीरमना नरः प्राणान्विनापि रोगाद्यैः स्वयमेव परित्यजेत्

तो तिथेच राहून, मन स्थिर ठेवून, आजार किंवा दुसऱ्या कारणांशिवाय, स्वतःहून प्राण सोडतो.

कृत्वाप्यनशनं चैव हुत्वा चांगं शिवानले क्षिप्त्वा वा शिवतीर्थेषु स्वदेहमवगाहनात्

उपवास करून, किंवा आपले शरीर शिवाच्या अग्नीत अर्पण करून, किंवा शिवतीर्थात आपले शरीर बुडवून—

शिवशास्त्रोक्तविधिवत्प्राणान्यस्तु परित्यजेत्

—शिवशास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने जो प्राण सोडतो—

रोगाद्यैर्वाथ विवशः शिवक्षेत्रं समाश्रितः म्रियते यदि सोप्येवं मुच्यते नात्र संशयः

किंवा रोग वगैरेने विवश होऊन, शिवक्षेत्राचा आश्रय घेतलेला माणूस मरण पावला, तरी तोही अशाच प्रकारे मुक्त होतो, यात शंका नाही.

यथा हि मरणं श्रेष्ठमुशंत्यनशनादिभिः शास्त्रविश्रंभधीरेण मनसा क्रियते यतः

जसा शास्त्रावर दृढ मन ठेवून, उपवास वगैरे करून, उत्तम मृत्यू साधला जातो—

शिवनिन्दारतं हत्वा पीडितः स्वयमेव वा यस्त्यजेद्दुस्त्यजान्प्राणान्न स भूयः प्रजायते

जो शिवनिंदा करणाऱ्याला मारतो किंवा स्वतः त्रास सहन करून कठीण प्राण सोडतो, तो पुन्हा जन्म घेत नाही.

शिवनिन्दारतं हंतुमशक्तो यः स्वयं मृतः सद्य एव प्रमुच्येत त्रिः सप्तकुलसंयुतः

जो शिवनिंदा करणाऱ्याला मारू शकत नाही आणि स्वतः मरतो, तो लगेच मुक्त होतो आणि त्याच्या एकविस पिढ्यांसह सुटतो.

शिवार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवभक्तार्थमेव वा न तेन सदृशः कश्चिन्मुक्तिमार्गस्थितो नरः

जो शिवासाठी किंवा शिवभक्तासाठी प्राण सोडतो, त्याच्यासारखा मुक्तीच्या मार्गावर दुसरा कोणीही नाही.