शिवपुराणम्

योगाभ्यासस्तथाल्पे ऽपि यथा पापं विनाशयेत् ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

थोडा जरी योगाभ्यास केला, तरी पाप नष्ट होते; तसेच श्रद्धेने परमेश्वराचे क्षणभर जरी ध्यान केले, तरी ते साध्य होते.

अव्याक्षिप्तेन मनसा ध्यानमित्यभिधीयते

जे ध्यान एकाग्र, विचलित न झालेल्या मनाने केले जाते, त्यालाच ध्यान म्हणतात.

बुद्धिप्रवाहरूपस्य ध्यानस्यास्यावलंबनम् ध्येयमित्युच्यते सद्भिस्तच्च सांबः स्वयं शिवः

बुद्धीच्या प्रवाहासारख्या ध्यानाला जो आधार असतो, त्यालाच ज्ञानी लोक ध्यानाचा विषय म्हणतात; आणि तो म्हणजे शिव आणि पार्वती स्वतः.

विमुक्तिप्रत्ययं पूर्णमैश्वर्यं चाणिमादिकम् शिवध्यानस्य पूर्णस्य साक्षादुक्तं प्रयोजनम्

पूर्णपणे शिवाचे ध्यान केल्याने थेट मुक्ती, सर्वसामर्थ्य आणि अणिमा वगैरे सिद्धी मिळतात.

यस्मात्सौख्यं च मोक्षं च ध्यानादभयमाप्नुयात् तस्मात्सर्वं परित्यज्य ध्यानयुक्तो भवेन्नरः

कारण ध्यानामुळे सुख, मुक्ती आणि निर्भयता मिळते; म्हणून सर्व काही सोडून, माणसाने ध्यानात मन लावावे.

नास्ति ध्यानं विना ज्ञानं नास्ति ध्यानमयोगिनः ध्यानं ज्ञानं च यस्यास्ति तीर्णस्तेन भवार्णवः

ध्यानाशिवाय ज्ञान मिळत नाही आणि योगीशिवाय ध्यान होत नाही. ज्याच्याकडे ध्यान आणि ज्ञान दोन्ही आहे, त्याने संसाराचा महासागर पार केला आहे.

ज्ञानं प्रसन्नमेकाग्रमशेषोपाधिवर्जितम् योगाभ्यासेन युक्तस्य योगिनस्त्वेव सिध्यति

एकाग्र, शांत आणि सर्व उपाधींपासून मुक्त असे ज्ञान, योगाचा सराव करणाऱ्या योग्यालाच मिळते.

प्रक्षीणाशेषपापानां ज्ञाने ध्याने भवेन्मतिः पापोपहतबुद्धीनां तद्वार्तापि सुदुर्लभा

ज्यांचे सर्व पाप नष्ट झाले आहे, त्यांची बुद्धी ज्ञान आणि ध्यान यामध्ये स्थिर राहते. पण ज्यांची बुद्धी पापांनी ग्रासलेली आहे, त्यांना या गोष्टींची चर्चा सुद्धा दुर्लभ असते.

यथावह्निर्महादीप्तः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत् तथा शुभाशुभं कर्म ध्यानाग्निर्दहते क्षणात्

जसा प्रज्वलित अग्नी ओले-सुक्या दोन्ही वस्तू जाळतो, तसाच ध्यानाचा अग्नी शुभ आणि अशुभ दोन्ही कर्म क्षणात जाळून टाकतो.

अत्यल्पो ऽपि यथा दीपः सुमहन्नाशयेत्तमः योगाभ्यासस्तथाल्पो ऽपि महापापं विनाशयेत्

जसा अगदी छोटा दिवा मोठं अंधार घालवतो, तसा थोडासा योगाभ्यासही मोठं पाप नष्ट करतो.

ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम् यद्भवेत्सुमहच्छ्रेयस्तस्यांतो नैव विद्यते

जो श्रद्धेने परमेश्वराचे क्षणभरसुद्धा ध्यान करतो, त्याला मिळणारे उत्तम कल्याण कधीच संपत नाही.

नास्ति ध्यानसमं तीर्थं नास्ति ध्यानसमं तपः नास्ति ध्यानसमो यज्ञस्तस्माद्ध्यानं समाचरेत्

ध्यानासारखे तीर्थ नाही, ध्यानासारखे तप नाही, ध्यानासारखा यज्ञ नाही; म्हणून ध्यानाचा सराव करावा.

तीर्थानि तोयपूर्णानि देवान्पाषाणमृन्मयान् योगिनो न प्रपद्यंते स्वात्मप्रत्ययकारणात्

योगी जलाने भरलेल्या तीर्थांना किंवा माती-पाषाणातील देवांना शरण जात नाहीत, कारण त्यांचा विश्वास स्वतःच्या आत्म्यात असतो.

योगिनां च वपुः सूक्ष्मं भवेत्प्रत्यक्षमैश्वरम् यथा स्थूलमयुक्तानां मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम्

योग्यांना सूक्ष्म देह प्रत्यक्ष दिव्य स्वरूपात दिसतो, जसा योग न करणाऱ्यांना माती-काठ्यांनी बनवलेले स्थूल रूप कल्पित वाटते.

यथेहांतश्चरा राज्ञः प्रियाः स्युर्न बहिश्चराः तथांतर्ध्याननिरताः प्रियाश्शंभोर्न कर्मिणः

जसे राजाच्या महालात राहणारेच त्याला प्रिय असतात, बाहेरचे नाही, तसेच अंतःकरणाने ध्यान करणारे शंभूला प्रिय असतात, कर्मकांड करणारे नाही.

बहिस्करा यथा लोके नातीव फलभोगिनः दृष्ट्वा नरेन्द्रभवने तद्वदत्रापि कर्मिणः

जसे बाहेर राहणाऱ्यांना राजाच्या महालात असूनही फारसा लाभ मिळत नाही, तसेच येथे केवळ कर्म करणाऱ्यांनाही फारसे फळ मिळत नाही.

यद्यंतरा विपद्यंते ज्ञानयोगार्थमुद्यतः योगस्योद्योगमात्रेण रुद्रलोकं गमिष्यति

ज्ञान आणि योगासाठी प्रयत्न करणारे वाटेत अपयशी झाले तरी, केवळ योगाच्या प्रयत्नामुळे त्यांना रुद्रलोक मिळतो.

अनुभूय सुखं तत्र स जातो योगिनां कुले ज्ञानयोगं पुनर्लब्ध्वा संसारमतिवर्तते

तेथे सुखाचा अनुभव घेऊन तो योग्यांच्या घराण्यात जन्म घेतो; पुन्हा ज्ञान आणि योग मिळवून तो संसारातून मुक्त होतो.

जिज्ञासुरपि योगस्य यां गतिं लभते नरः न तां गतिमवाप्नोति सर्वैरपि महामखैः

योग जाणण्याची इच्छा असणाऱ्यालाही जी अवस्था मिळते, ती सर्व मोठ्या यज्ञांनी सुद्धा मिळत नाही.

द्विजानां वेदविदुषां कोटिं संपूज्य यत्फलम् भिक्षामात्रप्रदानेन तत्फलं शिवयोगिने

वेदज्ञ ब्राह्मणांची कोटी वेळा पूजा करून जे फळ मिळते, ते शिवयोग्याला एक वेळ भिक्षा दिल्यावर मिळते.

यज्ञाग्निहोत्रदानेन तीर्थहोमेषु यत्फलम् योगिनामन्नदानेन तत्समस्तं फलं लभेत्

यज्ञ, अग्निहोत्र किंवा तीर्थयात्रांनी जे फळ मिळते, ते सर्व योग्याला अन्नदानाने मिळते.

ये चापवादं कुर्वंति विमूढाश्शिवयोगिनाम् श्रोतृभिस्ते प्रपद्यन्ते नरकेष्वामहीक्षयात्

जे मूढ लोक शिवयोग्यांची निंदा करतात, ते आणि त्यांचे ऐकणारे, यमाच्या अधीन असलेल्या नरकात पडतात.

सति श्रोतरि वक्तास्यादपवादस्य योगिनाम् तस्माच्छ्रोता च पापीयान्दण्ड्यस्सुमहतां मतः ये पुनः सततं भक्त्या भजंति शवयोगिनः

योग्यांची निंदा ऐकणारा असेल, तर बोलणारा सुद्धा दोषी ठरतो; म्हणून ऐकणारा अधिक पापी मानला जातो आणि त्याला मोठी शिक्षा मिळते. पण जे नेहमी भक्तीने शिवयोग्यांची सेवा करतात—

ते विदंति महाभोगानंते योगं च शांकरम् भोगार्थिभिर्नरैस्तस्मात्संपूज्याः शिवयोगिनः

ते महाभोग आणि अनंत शिवयोग जाणतात. म्हणून ज्यांना सुखाची इच्छा आहे, त्यांनी शिवयोगींना पूजावे.

प्रतिश्रयान्नपानाद्यैः शय्याप्रावरणादिभिः योगधर्मः ससारत्वादभेद्यः पापमुद्गरैः

घर, अन्न, पाणी, शय्ये, वस्त्रे आणि अशा गोष्टी देऊन योगाचा धर्म मजबूत राहतो; पाप कितीही आले तरी तो तुटत नाही.

वज्रतंदुलवज्ज्ञेयं तथा पापेन योगिनः न लिप्यंते च तापौघैः पद्मपत्रं यथांभसा

जसे वज्रासारखे तांदूळ कठीण असतात, तसे योगी पापापासून मजबूत असतात. त्यांना दुःख जडत नाही, जसे कमळाच्या पानावर पाणी टिकत नाही.

यस्मिन्देशे वसेन्नित्यं शिवयोगरतो मुनिः सो ऽपि देशो भवेत्पूतः सपूत इति किं पुनः

ज्या ठिकाणी शिवयोगात रमलेला ऋषी नेहमी राहतो, ते स्थानही पवित्र होते. मग आधीच पवित्र असेल तर किती अधिक!

तस्मात्सर्वं परित्यज्य कृत्यमन्यद्विचक्षणः सर्वदुःखप्रहाणाय शिवयोगं समभ्यसेत्

म्हणून, सर्व कर्तव्ये सोडून, सुज्ञ माणसाने सर्व दुःख दूर करण्यासाठी शिवयोगाचा अभ्यास करावा.

सिद्धयोगफलो योगी लोकानां हितकाम्यया भोगान्भुक्त्वा यथाकामं विहरेद्वात्र वर्तताम्

योगी जेव्हा सिद्धयोगाचे फळ मिळवतो, तेव्हा लोकांच्या कल्याणासाठी इच्छेनुसार सुख उपभोगू शकतो किंवा इथेच राहू शकतो.