शिवपुराणम्

स्थापनं वानलस्या ऽप्सु पाणौ पावकधारणम् दग्धे सर्गे यथापूर्वं मुखे चान्नादिपाचनम् द्वाभ्यां देहविनिर्माणमाप्यैश्वर्यसमन्वितम्

पाण्यात अग्नी स्थापन करता येतो, हातात अग्नी धरता येतो; जळल्यावर पुन्हा पूर्वीसारखी सृष्टी होते आणि तोंडातच अन्न शिजवता येते; या दोन गुणांनी शरीरनिर्मितीला ऐश्वर्य प्राप्त होते.

एतच्चतुर्विंशतिधा तैजसं परिचक्षते मनोजवत्वं भूतानां क्षणादन्तःप्रवेशनम्

ही चोवीस प्रकारची तेजस सिद्धी समजली जाते: मनासारखी वेगाने हालचाल, क्षणात पंचमहाभूतांत प्रवेश करता येतो.

पर्वतादिमहाभारधारणञ्चाप्रयत्नतः गुरुत्वञ्च लघुत्वञ्च पाणावनिलधारणम्

पर्वत आणि मोठ्या वस्तू सहज उचलता येतात, जडपणा आणि हलकेपणा येतो, हातात वारा धरता येतो.

अंगुल्यग्रनिपाताद्यैर्भूमेरपि च कम्पनम् एकेन देहनिष्पत्तिर्युक्तं भोगैश्च तैजसैः

बोटांच्या टोकांनी किंवा अशा इतर प्रकारांनी, पृथ्वीही हलू शकते; एकाच देहातून, तेजाच्या आनंदांसह हे घडते.

द्वात्रिंशद्गुणमैश्वर्यं मारुतं कवयो विदुः छायाहीनविनिष्पत्तिरिन्द्रियाणामदर्शनम्

ज्ञानी लोक वाऱ्याला बत्तीस प्रकारची सामर्थ्ये आहेत असे ओळखतात; त्याची छाया नसते आणि इंद्रिये दिसत नाहीत.

खेचरत्वं यथाकाममिन्द्रियार्थसमन्वयः आकाशलंघनं चैव स्वदेहे तन्निवेशनम्

आपल्या इच्छेप्रमाणे आकाशात फिरणे, इंद्रियांच्या विषयांशी एकरूप होणे, आकाश ओलांडणे आणि स्वतःच्या देहात प्रवेश करणे — ही त्याची सामर्थ्ये आहेत.

आकाशपिण्डीकरणमशरीरत्वमेव च अनिलैश्वर्यसंयुक्तं चत्वारिंशद्गुणं महत्

आकाशाचा गोळा करणे, देहहीन होणे, वाऱ्याच्या सामर्थ्याने युक्त होणे — ही मोठी, चाळीस प्रकारची सामर्थ्ये आहेत.

ऐन्द्रमैश्वर्यमाख्यातमाम्बरं तत्प्रचक्षते यथाकामोपलब्धिश्च यथाकामविनिर्गमः

हेच इंद्राचे सामर्थ्य म्हणतात; त्याला आकाशतत्त्व असेही म्हणतात. इच्छेप्रमाणे प्राप्ती आणि इच्छेप्रमाणे निघून जाणे यात समाविष्ट आहे.

सर्वस्याभिभवश्चैव सर्वगुह्यार्थदर्शनम् कर्मानुरूपनिर्माणं वशित्वं प्रियदर्शनम्

सर्वांवर विजय मिळवणे, सर्व गुप्त अर्थ समजणे, कर्मानुसार निर्माण करणे, सर्वांवर प्रभुत्व मिळवणे आणि सर्वांना प्रिय वाटणे — ही त्याची सामर्थ्ये आहेत.

संसारदर्शनं चैव भोगैरैन्द्रैस्समन्वितम् एतच्चांद्रमसैश्वर्यं मानसं गुणतो ऽधिकम्

संसाराचा अनुभव घेणे आणि इंद्राच्या आनंदांनी युक्त असणे — हेच चंद्राचे सामर्थ्य आहे, जे मानसिक सामर्थ्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.

छेदनं ताडनं चैव बंधनं मोचनं तथा ग्रहणं सर्वभूतानां संसारवशवर्तिनाम्

कापणे, मारणे, बांधणे, सोडवणे आणि संसाराच्या वश असलेल्या सर्व जीवांना पकडणे — ही त्याची सामर्थ्ये आहेत.

प्रसादश्चापि सर्वेषां मृत्युकालजयस्तथा आभिमानिकमैश्वर्यं प्राजापत्यं प्रचक्षते

सर्वांना कृपा देणे, मृत्यूच्या वेळेवर विजय मिळवणे — हेच अहंभावातून उत्पन्न झालेले प्रजापतीचे सामर्थ्य म्हणतात.

एतच्चान्द्रमसैर्भोगैः षट्पञ्चाशद्गुणं महत् सर्गः संकल्पमात्रेण त्राणं संहरणं तथा

चंद्राच्या आनंदांनी युक्त, हे मोठे सामर्थ्य छप्पन्न प्रकारचे आहे: केवळ इच्छेने सृष्टी करणे, तसेच रक्षण आणि संहार करणे.

स्वाधिकारश्च सर्वेषां भूतचित्तप्रवर्तनम् असादृश्यं च सर्वस्य निर्माणं जगतः पृथक्

सर्वांवर अधिकार, सर्व जीवांच्या मनाला वश करणे, प्रत्येक गोष्टीत वेगळेपण, आणि जगाची स्वतंत्र निर्मिती — ही त्याची सामर्थ्ये आहेत.

शुभाशुभस्य करणं प्राजापत्यैश्च संयुतम् चतुष्षष्ठिगुणं ब्राह्ममैश्वर्यं च प्रचक्षते

शुभ किंवा अशुभ करणे, प्रजापतीच्या सामर्थ्यांनी युक्त असणे; आणि ब्रह्माचे चौरसष्ट प्रकारचे सामर्थ्य असे सांगितले आहे.

बौद्धादस्मात्परं गौणमैश्वर्यं प्राकृतं विदुः वैष्णवं तत्समाख्यातं तस्यैव भुवनस्थितिः ब्रह्मणा तत्पदं सर्वं वक्तुमन्यैर्न शक्यते

बुद्धीच्या पलीकडे, गौण आणि नैसर्गिक सामर्थ्य आहे; ते वैष्णव म्हणतात, आणि त्याचे कार्य जगाचे पालन करणे आहे. त्या ब्रह्माच्या सर्वोच्च अवस्थेचे वर्णन इतर कोणीही करू शकत नाही.

तत्पौरुषं च गौणं च गणेशं पदमैश्वरम् विष्णुना तत्पदं किंचिज्ज्ञातुमन्यैर्न शक्यते

ते पुरुष आणि गौण गणेशाचे सामर्थ्य — त्याची अवस्था इतर कोणालाही, अगदी विष्णूलाही, समजू शकत नाही.

विज्ञानसिद्धयश्चैव सर्वा एवौपसर्गिकाः निरोद्धव्या प्रयत्नेन वर्राग्येण परेण तु

सर्व ज्ञानसिद्धींसोबत अडथळे येतात; त्या पराकोटीच्या वैराग्याने आणि प्रयत्नाने थांबवाव्यात.

प्रतिभासेष्वशुद्धेषु गुणेष्वासक्तचेतसः न सिध्येत्परमैश्वर्यमभयं सार्वकामिकम्

ज्यांचे मन अशुद्ध प्रकट रूपे आणि गुणांमध्ये गुंतले आहे, त्यांना सर्वोच्च, निर्भय आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारे सामर्थ्य प्राप्त होत नाही.

तस्माद्गुणांश्च भोगांश्च देवासुरमहीभृताम् तृणवद्यस्त्यजेत्तस्य योगसिद्धिः परा भवेत्

म्हणून देव, दैत्य आणि राजांच्या गुणांना व सुखांना गवतासारखे समजून सोडून द्यावे; त्याला सर्वोच्च योगसिद्धी प्राप्त होते.

अथवानुग्रहेच्छायां जगतो विचरेन्मुनिः यथाकामंगुणान्भोगान्भुक्त्वा मुक्तिं प्रयास्यति

किंवा, जर मुनिला जगावर कृपा करायची इच्छा असेल, तर तो इच्छेनुसार गुण व सुखांचा अनुभव घेत जगात वावरू शकतो आणि नंतर मुक्ती प्राप्त करतो.

अथ प्रयोगं योगस्य वक्ष्ये शृणु समाहितः शुभे काले शुभे देशे शिवक्षेत्रादिके पुनः विजने जंतुरहिते निःशब्दे बाधवर्जिते

आता मी योग करण्याची पद्धत सांगतो, लक्ष देऊन ऐक. शुभ वेळेस, शुभ ठिकाणी, शिवाचे क्षेत्र किंवा तसा पवित्र प्रदेश, किंवा एकांत, जिथे कोणीही नाही, शांतता आहे आणि कोणतीही अडथळा नाही, अशा जागी—

सुप्रलिप्ते स्थले सौम्ये गन्धधूपादिवासिते मुक्तपुष्पसमाकीर्णे वितानादि विचित्रिते

—तेथे जमीन नीट स्वच्छ करून, सुगंधी धूप आणि गंधांनी सुवासिक केलेली, ताज्या फुलांनी भरलेली, छत्र व इतर सुंदर सजावट केलेली असावी—

कुशपुष्पसमित्तोयफलमूलसमन्विते नाग्न्यभ्याशे जलाभ्याशे शुष्कपर्णचये ऽपि वा

—कुशा, फुले, समिधा, पाणी, फळे आणि कंदमुळे ठेवलेली असावीत; अग्नीच्या जवळ, पाण्याच्या जवळ किंवा अगदी सुक्या पानांच्या ढिगावरही—

न दंशमशकाकीर्णे सर्पश्वापदसंकुले न च दुष्टमृगाकीर्णे न भये दुर्जनावृते

काटणारे कीटक किंवा डास जिथे खूप असतात, साप किंवा रानटी जनावरं जिथे असतात, वाईट प्राणी जिथे असतात, भीती वाटते किंवा वाईट लोकांनी वेढलेली जागा— अशा ठिकाणी करू नये—

श्मशाने चैत्यवल्मीके जीर्णागारे चतुष्पथे नदीनदसमुद्राणां तीरे रथ्यांतरे ऽपि वा

स्मशान, जुना टेकाड, मोडकळीला आलेले घर, चौक, नदी, नाला, समुद्राचा किनारा किंवा रस्त्याच्या मधोमधसुद्धा योग करू नये—

न जीर्णोद्यानगोष्ठादौ नानिष्टे न च निंदिते नाजीर्णाम्लरसोद्गारे न च विण्मूत्रदूषिते

जुना बाग, गोठा किंवा अशुभ, बदनाम जागा, न पचणारे किंवा आंबट पदार्थ खाल्ल्यावर, किंवा जिथे मलमूत्र असते, तिथेही करू नये—

नच्छर्द्यामातिसारे वा नातिभुक्तौ श्रमान्विते न चातिचिंताकुलितो न चातिक्षुत्पिपासितः

ओकताना, अतिसार असताना, फार खाल्ल्यावर, थकवा असताना, फार चिंता असताना किंवा फार भूक किंवा तहान लागली असताना योग करू नये—

नापि स्वगुरुकर्मादौ प्रसक्तो योगमाचरेत् युक्ताहारविहारश्च युक्तचेष्टश्च कर्मसु

स्वतःच्या किंवा गुरूच्या कामात गुंतले असताना योग करू नये; अन्न, विश्रांती आणि सर्व कृतींमध्ये मध्यमपणा ठेवावा—