शिवपुराणम्

संतिष्ठन्ते च रत्नानि प्रयच्छंति बहूनि च स्वच्छन्दमधुरा वाणी विविधास्यात्प्रवर्तते

रत्ने टिकून राहतात आणि भरपूर प्रमाणात मिळतात; आपोआप गोड आणि वेगवेगळ्या प्रकारची वाणी प्रकट होते.

रसायनानि सर्वाणि दिव्याश्चौषधयस्तथा सिध्यंति प्रणिपत्यैनं दिशंति सुरयोषितः

सर्व प्रकारची अमृतं आणि दिव्य औषधे सिद्ध होतात; नम्रतेने वागल्यावर देवांगना त्या देतात.

योगसिद्ध्यैकदेशे ऽपि दृष्टे मोक्षे भवेन्मतिः दृष्टमेतन्मया यद्वत्तद्वन्मोक्षो भवेदिति

योगाची एकच सिद्धी जरी प्रत्यक्ष पाहिली, तरी मन मोक्षाकडे लागते — 'जसे हे पाहिले, तसेच मोक्षही मिळावा' अशी भावना होते.

कृशता स्थूलता बाल्यं वार्धक्यं चैव यौवनम् नानाचातिस्वरूपं च चतुर्णां देहधारणम्

कृशपणा, स्थूलपणा, बालपण, वार्धक्य आणि तारुण्य, तसेच अनेक अद्भुत रूपे — या चार प्रकारांनी शरीर टिकते.

पार्थिवांशं विना नित्यं सुरभिर्गन्धसंग्रहः एवमष्टगुणं प्राहुः पैशाचं पार्थिवं पदम्

पृथ्वीच्या तत्त्वाशिवाय नेहमीच सुगंधी वासांचा संग्रह असतो; म्हणून आठ गुणांनी युक्त अशी पिशाच्च आणि पृथ्वीची अवस्था सांगितली जाते.

जले निवसनं चैव भूम्यामेवं विनिर्गमः इच्छेच्छक्तः स्वयं पातुं समुद्रमपि नातुरः

पाण्यात राहता येते आणि पृथ्वीमधून बाहेर पडता येते; इच्छेनुसार समुद्र प्यायला जाऊ शकतो, त्रास न होता.

यत्रेच्छति जगत्यस्मिंस्तत्रैव जलदर्शनम् विना कुम्भादिकं पाणौ जलसञ्चयधारणम्

या जगात जिथे इच्छा असेल तिथे पाणी दिसते; कुंभ किंवा अन्य भांडे नसतानाही, हातात पाणी साठवता येते.

यद्वस्तु विरसञ्चापि भोक्तुमिच्छति तत्क्षणात् रसादिकं भवेच्चान्यत्त्रयाणां देहधारणम्

जे काही चव नसलेले खायचे असेल, ते क्षणातच स्वादिष्ट होते; दुसरीकडे, तीन प्रकारच्या शरीराचे पालन होते.

निर्व्रणत्वं शरीरस्य पार्थिवैश्च समन्वितम् तदिदं षोडशगुणमाप्यमैश्वर्यमद्भुतम्

शरीर जखमांपासून मुक्त असते आणि पृथ्वीच्या गुणांनी युक्त असते; हे सोळा गुणांनी युक्त अद्भुत ऐश्वर्यप्राप्ती आहे.

शरीरादग्निनिर्माणं तत्तापभयवर्जनम् शक्तिर्जगदिदं दग्धुं यदीच्छेदप्रयत्नतः

शरीरातून अग्नी निर्माण करणे, उष्णता आणि भीती टाळणे; इच्छेनुसार, कोणत्याही प्रयत्नाशिवाय, जग जाळण्याची शक्ती मिळते.

स्थापनं वानलस्या ऽप्सु पाणौ पावकधारणम् दग्धे सर्गे यथापूर्वं मुखे चान्नादिपाचनम् द्वाभ्यां देहविनिर्माणमाप्यैश्वर्यसमन्वितम्

पाण्यात अग्नी स्थापन करता येतो, हातात अग्नी धरता येतो; जळल्यावर पुन्हा पूर्वीसारखी सृष्टी होते आणि तोंडातच अन्न शिजवता येते; या दोन गुणांनी शरीरनिर्मितीला ऐश्वर्य प्राप्त होते.

एतच्चतुर्विंशतिधा तैजसं परिचक्षते मनोजवत्वं भूतानां क्षणादन्तःप्रवेशनम्

ही चोवीस प्रकारची तेजस सिद्धी समजली जाते: मनासारखी वेगाने हालचाल, क्षणात पंचमहाभूतांत प्रवेश करता येतो.

पर्वतादिमहाभारधारणञ्चाप्रयत्नतः गुरुत्वञ्च लघुत्वञ्च पाणावनिलधारणम्

पर्वत आणि मोठ्या वस्तू सहज उचलता येतात, जडपणा आणि हलकेपणा येतो, हातात वारा धरता येतो.

अंगुल्यग्रनिपाताद्यैर्भूमेरपि च कम्पनम् एकेन देहनिष्पत्तिर्युक्तं भोगैश्च तैजसैः

बोटांच्या टोकांनी किंवा अशा इतर प्रकारांनी, पृथ्वीही हलू शकते; एकाच देहातून, तेजाच्या आनंदांसह हे घडते.

द्वात्रिंशद्गुणमैश्वर्यं मारुतं कवयो विदुः छायाहीनविनिष्पत्तिरिन्द्रियाणामदर्शनम्

ज्ञानी लोक वाऱ्याला बत्तीस प्रकारची सामर्थ्ये आहेत असे ओळखतात; त्याची छाया नसते आणि इंद्रिये दिसत नाहीत.

खेचरत्वं यथाकाममिन्द्रियार्थसमन्वयः आकाशलंघनं चैव स्वदेहे तन्निवेशनम्

आपल्या इच्छेप्रमाणे आकाशात फिरणे, इंद्रियांच्या विषयांशी एकरूप होणे, आकाश ओलांडणे आणि स्वतःच्या देहात प्रवेश करणे — ही त्याची सामर्थ्ये आहेत.

आकाशपिण्डीकरणमशरीरत्वमेव च अनिलैश्वर्यसंयुक्तं चत्वारिंशद्गुणं महत्

आकाशाचा गोळा करणे, देहहीन होणे, वाऱ्याच्या सामर्थ्याने युक्त होणे — ही मोठी, चाळीस प्रकारची सामर्थ्ये आहेत.

ऐन्द्रमैश्वर्यमाख्यातमाम्बरं तत्प्रचक्षते यथाकामोपलब्धिश्च यथाकामविनिर्गमः

हेच इंद्राचे सामर्थ्य म्हणतात; त्याला आकाशतत्त्व असेही म्हणतात. इच्छेप्रमाणे प्राप्ती आणि इच्छेप्रमाणे निघून जाणे यात समाविष्ट आहे.

सर्वस्याभिभवश्चैव सर्वगुह्यार्थदर्शनम् कर्मानुरूपनिर्माणं वशित्वं प्रियदर्शनम्

सर्वांवर विजय मिळवणे, सर्व गुप्त अर्थ समजणे, कर्मानुसार निर्माण करणे, सर्वांवर प्रभुत्व मिळवणे आणि सर्वांना प्रिय वाटणे — ही त्याची सामर्थ्ये आहेत.

संसारदर्शनं चैव भोगैरैन्द्रैस्समन्वितम् एतच्चांद्रमसैश्वर्यं मानसं गुणतो ऽधिकम्

संसाराचा अनुभव घेणे आणि इंद्राच्या आनंदांनी युक्त असणे — हेच चंद्राचे सामर्थ्य आहे, जे मानसिक सामर्थ्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.

छेदनं ताडनं चैव बंधनं मोचनं तथा ग्रहणं सर्वभूतानां संसारवशवर्तिनाम्

कापणे, मारणे, बांधणे, सोडवणे आणि संसाराच्या वश असलेल्या सर्व जीवांना पकडणे — ही त्याची सामर्थ्ये आहेत.

प्रसादश्चापि सर्वेषां मृत्युकालजयस्तथा आभिमानिकमैश्वर्यं प्राजापत्यं प्रचक्षते

सर्वांना कृपा देणे, मृत्यूच्या वेळेवर विजय मिळवणे — हेच अहंभावातून उत्पन्न झालेले प्रजापतीचे सामर्थ्य म्हणतात.

एतच्चान्द्रमसैर्भोगैः षट्पञ्चाशद्गुणं महत् सर्गः संकल्पमात्रेण त्राणं संहरणं तथा

चंद्राच्या आनंदांनी युक्त, हे मोठे सामर्थ्य छप्पन्न प्रकारचे आहे: केवळ इच्छेने सृष्टी करणे, तसेच रक्षण आणि संहार करणे.

स्वाधिकारश्च सर्वेषां भूतचित्तप्रवर्तनम् असादृश्यं च सर्वस्य निर्माणं जगतः पृथक्

सर्वांवर अधिकार, सर्व जीवांच्या मनाला वश करणे, प्रत्येक गोष्टीत वेगळेपण, आणि जगाची स्वतंत्र निर्मिती — ही त्याची सामर्थ्ये आहेत.

शुभाशुभस्य करणं प्राजापत्यैश्च संयुतम् चतुष्षष्ठिगुणं ब्राह्ममैश्वर्यं च प्रचक्षते

शुभ किंवा अशुभ करणे, प्रजापतीच्या सामर्थ्यांनी युक्त असणे; आणि ब्रह्माचे चौरसष्ट प्रकारचे सामर्थ्य असे सांगितले आहे.

बौद्धादस्मात्परं गौणमैश्वर्यं प्राकृतं विदुः वैष्णवं तत्समाख्यातं तस्यैव भुवनस्थितिः ब्रह्मणा तत्पदं सर्वं वक्तुमन्यैर्न शक्यते

बुद्धीच्या पलीकडे, गौण आणि नैसर्गिक सामर्थ्य आहे; ते वैष्णव म्हणतात, आणि त्याचे कार्य जगाचे पालन करणे आहे. त्या ब्रह्माच्या सर्वोच्च अवस्थेचे वर्णन इतर कोणीही करू शकत नाही.

तत्पौरुषं च गौणं च गणेशं पदमैश्वरम् विष्णुना तत्पदं किंचिज्ज्ञातुमन्यैर्न शक्यते

ते पुरुष आणि गौण गणेशाचे सामर्थ्य — त्याची अवस्था इतर कोणालाही, अगदी विष्णूलाही, समजू शकत नाही.

विज्ञानसिद्धयश्चैव सर्वा एवौपसर्गिकाः निरोद्धव्या प्रयत्नेन वर्राग्येण परेण तु

सर्व ज्ञानसिद्धींसोबत अडथळे येतात; त्या पराकोटीच्या वैराग्याने आणि प्रयत्नाने थांबवाव्यात.

प्रतिभासेष्वशुद्धेषु गुणेष्वासक्तचेतसः न सिध्येत्परमैश्वर्यमभयं सार्वकामिकम्

ज्यांचे मन अशुद्ध प्रकट रूपे आणि गुणांमध्ये गुंतले आहे, त्यांना सर्वोच्च, निर्भय आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारे सामर्थ्य प्राप्त होत नाही.