शिवपुराणम्

विद्येशकलशान्न्यस्येन्मध्ये शैवीं च वर्धनीम् परीत्य पद्मत्रितयं जुहुयुर्द्विजसत्तमाः

विद्यांचे कलश मध्यभागी ठेवावेत, त्याच्यासोबत शैवी आणि वर्धनीही ठेवावी. मग तीन कमळांची परिक्रमा करून, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी योग्य क्रमाने होम करावा.

ते चाष्टमूर्तयः कल्प्याः पूर्वादिपरितः स्थिताः चत्वारश्चाथ वा दिक्षु स्वध्येतारस्सजापकाः

तेथे आठ मूर्ती पूर्व दिशेपासून सर्व बाजूंनी स्थापित कराव्यात. चार किंवा सर्व दिशांमध्ये, ज्या जप करणारे आणि अध्ययन करणारे आहेत, त्यांनी त्या मंत्रांचा जप करावा.

जुहुयुस्ते विरंच्याद्याश्चतस्रो मूर्तयः स्मृताः दैशिकः प्रथमं तेषामैशान्यां पश्चिमे ऽथ वा

विरिंचीपासून सुरू होणाऱ्या चार मूर्तींना होम द्यावा, या चार मूर्ती स्मरणात ठेवाव्यात. आचार्याने प्रथम ईशान्य किंवा पश्चिम दिशेला हे करावे.

प्रधानहोमं कुर्वीत सप्तद्रव्यैर्यथाक्रमम् आचार्यात्पादमर्धं वा जुहुयुश्चापरे द्विजाः

प्रमुख होम सात पदार्थांनी योग्य क्रमाने करावा. इतर ब्राह्मणांनी आचार्याच्या पाऊण किंवा अर्ध्या प्रमाणात होम करावा.

प्रधानमेकमेवात्र जुहुयादथ वा गुरुः पूर्वं पूर्णाहुतिं हुत्वा घृतेनाष्टोत्तरं शतम्

येथे एकच मुख्य आहुती द्यावी, किंवा गुरुने प्रथम पूर्ण आहुती दिल्यावर, तूपाने एकशे आठ आहुती द्याव्यात.

मूर्ध्नि मूलेन लिंगस्य शिवहस्तं प्रविन्यसेत् शतमर्धं तदर्धं वा क्रमाद्द्रव्यैश्च सप्तभिः

लिंगाच्या मुळावर, त्याच्या टोकावर, शिवाचा हात ठेवावा. शंभर, किंवा त्याचे अर्धे, किंवा त्याच्या अर्ध्याचेही अर्धे, असे सात पदार्थांनी योग्य क्रमाने करावे.

हुत्वाहुत्वा स्पृशेल्लिंगं वेदिकां च पुनः पुनः पूर्णाहुतिं ततो हुत्वा क्रमाद्दद्याच्च दक्षिणाम्

होम देऊन देऊन, पुन्हा पुन्हा लिंग आणि वेदीला स्पर्श करावा. नंतर पूर्ण आहुती देऊन, योग्य क्रमाने दक्षिणा द्यावी.

आचार्यात्पादमर्धं वा होत्ःणां स्थपतेरपि तदर्धं देयमन्येभ्यः सदस्येभ्यश्च शक्तितः

आचार्याच्या पाऊण किंवा अर्ध्या प्रमाणात, होताऱ्यांना आणि स्थपतीला त्याच्या अर्ध्या प्रमाणात द्यावे. उरलेले इतर सदस्यांना त्यांच्या क्षमतेनुसार द्यावे.

ततः श्वभ्रे वृषं हैमं कूर्चं वापि निवेश्य च मृदंभसा पञ्चगव्यैः पुनः शुद्धजलेन च

मग खड्ड्यात सोन्याचा वृषभ किंवा कुर्च ठेवावा. माती, पाणी, पंचगव्य आणि पुन्हा शुद्ध पाण्याने शुद्धी करावी.

शोधितां चंदनालिप्तां श्वभ्रे ब्रह्मशिलां क्षिपेत् करन्यासं ततः कृत्वा नवभिः शक्तिनामभिः

शुद्ध केलेली, चंदन लावलेली ब्रह्मशिला खड्ड्यात ठेवावी. मग नव शक्तींच्या नावांनी करन्यास करावा.

हरितालादिधातूंश्च बीजगंधौषधैरपि शिवशास्त्रोक्तविधिना क्षिपेद्ब्रह्मशिलोपरि

हरिताळ आणि इतर धातू, बिया, सुवासिक पदार्थ आणि औषधी, शिवशास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने ब्रह्मशिलेवर ठेवावेत.

प्रतिलिंगं तु संस्थाप्य क्षीरं वृक्षसमुद्भवम् स्थितं बुद्ध्वा तदुत्सृज्य लिंगं ब्रह्मशिलोपरि

प्रतिलिंग स्थापून, झाडातून मिळणारे दूध ओतावे. ते स्थिर झाले आहे हे समजून, मग ते सोडून लिंग ब्रह्मशिलेवर ठेवावे.

प्रागुदक्प्रवरां किंचित्स्थापयेन्मूलविद्यया पिंडिकां चाथ संयोज्य शाक्तं मूलमनुस्मरन्

पूर्वेकडील उत्तम पाण्याचा थोडा भाग, मूळ मंत्राने ठेवावा. नंतर पिंडी जोडून, शाक्त मूळ मंत्र आठवावा.

बन्धनं बंधकद्रव्यैः कृत्वा स्थानं विशोध्य च दत्त्वा चार्घ्यं च पुष्पाणि कुर्युर्यवनिकां पुनः

बांधणीसाठी लागणाऱ्या वस्तूंनी बांधणी करून, जागा शुद्ध करावी. अर्घ्य आणि फुले अर्पण करून, पुन्हा पडदा लावावा.

यथायोग्यं निषेकादि लिंगस्य पुरतस्तदा आनीय शयनस्थानात्कलशान्विन्यसेत्क्रमात्

लिंगासमोर, योग्य त्या प्रकारे, अभिषेकापासून सुरू करून, विश्रांतीच्या जागेतून कलश आणून योग्य क्रमाने मांडावेत.

महापूजामथारभ्य संपूज्य कलशान्दश शिवमंत्रमनुस्मृत्य शिवकुंभजलांतरे

मग महापूजा सुरू करून, दहा कलशांची पूजा करावी. शिवमंत्र आठवून, शिवकुंभातील पाण्यात हे करावे.

अंगुष्ठानामिकायोगादादाय तमुदीरयेत् न्यसेदीशानभागस्य मध्ये लिंगस्य मंत्रवित्

अंगठा आणि अनामिका एकत्र करून, ते घ्यावे, मंत्र उच्चारावा आणि लिंगाच्या ईशान्य भागाच्या मध्यात ठेवावे.

शक्तिं न्यसेत्तथा विद्यां विद्येशांश्च यथाक्रमम् लिङ्गमूले शिवजलैस्ततो लिंगं निषेचयेत्

शक्ती, मग विद्या आणि विद्येचे अधिपती असे योग्य क्रमाने लिंगाच्या पायथ्याशी स्थापावे. त्यानंतर शिवाच्या पवित्र जलाने लिंगाची अभिषेक करावा.

वर्धन्यां पिंडिकालिंगं विद्येशकलशैः पुनः अभिषिच्यासनं पश्चादाधाराद्यं प्रकल्पयेत्

पिंडी आणि लिंग मोठे करायचे असल्यास, पुन्हा विद्येच्या अधिपतींच्या कलशांनी त्यांचा अभिषेक करावा. नंतर आधारापासून आसनाची तयारी करावी.

कृत्वा पञ्चकलान्यासं दीप्तं लिंगमनुस्मरेत् आवाहयेच्छिवौ साक्षात्प्राञ्जलिः प्रागुदङ्मुखः

पाच कलांचे स्थान करून, तेजस्वी लिंगाचे ध्यान करावे. पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, हात जोडून, प्रत्यक्ष शिव आणि देवीचे आवाहन करावे.

वृषाधिराजमारुह्य विमानं वा नभस्तलात् अलंकृतं सहायांतं देव्या देवमनुस्मरन् सर्वाभरणशोभाढ्यं सर्वमंगलनिस्वनैः

बैलांचा स्वामी किंवा आकाशातून विमानावर आरूढ, सुंदर अलंकारांनी सजलेला, देवीसोबत, सर्व मंगलमय ध्वनींनी गूंजत, भगवंताचे स्मरण करत.

ब्रह्मविष्णुमहेशार्कशक्राद्यैर्देवदानवैः आनंदक्लिन्नसर्वांगैर्विन्यस्तांजलिमस्तकैः

ब्रह्मा, विष्णु, महेश, सूर्य, इंद्र आणि इतर देव-दानव यांनी वेढलेले, आनंदाने ओतप्रोत, हात आणि मस्तक नम्रतेने वाकवलेले.

स्तुवद्भिरेव नृत्यद्भिर्नामद्भिरभितो वृतम् ततः पञ्चोपचारांश्च कृत्वा पूजां समापयेत्

ते सर्वजण स्तुती करीत, नृत्य करीत आणि नाव घेऊन चारही बाजूंनी वेढतात. त्यानंतर पाच उपचार करून पूजा पूर्ण करावी.

नातः परतरः कश्चिद्विधिः पञ्चोपचारकात् प्रतिष्ठां लिंगवत्कुर्यात्प्रतिमास्वपि सर्वतः

पाच उपचारांपेक्षा श्रेष्ठ असा कोणताही विधी नाही. जिथे जिथे प्रतिमा असतील तिथे लिंगाप्रमाणेच प्रतिष्ठा करावी.

लक्षणोद्धारसमये कार्यं नयनमोचनम् जलाधिवासे शयने शाययेत्तान्त्वधोमुखीम्

लक्षणे दाखवताना डोळे उघडण्याचा विधी करावा. जलात विसर्जन केल्यावर प्रतिमेला खाली तोंड करून विश्रांती द्यावी.

कुम्भोदशायितां मंत्रैर्हृदि तां सन्नियोजयेत् कृतालयां परामाहुः प्रतिष्ठामकृतालयात्

मंत्रांनी, ती प्रतिमा जलाच्या कलशावर झोपलेली आहे असे हृदयात एकरूप करावे. ज्याची वास्तू तयार आहे ती 'प्रतिष्ठित' मानली जाते, अन्यथा 'अप्रतिष्ठित'.

शक्तः कृतालयः पश्चात्प्रतिष्ठाविधिमाचरेत् अशक्तश्चेत्प्रतिष्ठाप्य लिंगं बेरमथापि वा

जो समर्थ आहे त्याने वास्तू बांधून मग प्रतिष्ठेचा विधी करावा. जो अशक्त आहे त्यानेही लिंग किंवा प्रतिमा प्रतिष्ठित करावी.

शक्तेरनुगुणं पश्चात्प्रकुर्वीत शिवालयम् गृहार्चां च पुनर्वक्ष्ये प्रतिष्ठाविधिमुत्तमम्

आपल्या क्षमतेनुसार नंतर शिवमंदिर बांधावे. मी पुन्हा घरातील पूजा आणि श्रेष्ठ प्रतिष्ठाविधी सांगतो.

कृत्वा कनीयसंबेरं लिंगं वा लक्षणान्वितम् अयने चोत्तरे प्राप्ते शुक्लपक्शे शुभे दिने

लक्षणांनी युक्त अशी लहान प्रतिमा किंवा लिंग तयार करून, सूर्य उत्तरायणाला गेल्यावर, शुभ शुक्लपक्षातील दिवशी हे करावे.