शिवपुराणम्

निरुत्तरतरं ब्रह्म निष्कलं शिवमीश्वरम् पशुपाशमयस्यास्य प्रपञ्चस्य सदा पतिम्

सर्वात श्रेष्ठ, अविभाज्य, शिव, ईश्वर, या जगाचा शाश्वत स्वामी जो जीव आणि बंधनांनी बनलेला आहे.

अकुतोभयमत्यंतमवृद्धिक्षयमव्ययम् वाह्यमाभ्यंतरं व्याप्तं वाह्याभ्यंतरवर्जितम्

जो कशाचाही भयं नाही, वाढत नाही, कमी होत नाही, नाश होत नाही, बाहेर आणि आत सर्वत्र आहे, पण त्यापासूनही स्वतंत्र आहे.

निरस्तातिशयं शश्वद्विश्वलोकविलक्षणम् अलक्षणमनिर्देश्यमवाङ्मनसगोचरम्

जो सर्व अतिरेकांपासून मुक्त आहे, नेहमीच सर्व जगांपेक्षा वेगळा, ज्याचं कोणतंही चिन्ह नाही, ज्याचं वर्णन करता येत नाही, जो वाणी आणि मनाच्या पलीकडे आहे.

प्रकाशैकरसं शांतं प्रसन्नं सततोदितम् सर्वकल्याणनिलयं शक्त्या तादृशयान्वितम्

जो एकच तेजाचा स्वरूप आहे, शांत, प्रसन्न, नेहमी प्रकाशमान, सर्व शुभतेचं निवासस्थान आणि अशा शक्तीने युक्त आहे.

ज्ञात्वा देवं विरूपाक्षं ब्रह्मनारायणौ तदा रचयित्वांजलिं मूर्ध्नि भीतौ तौ वाचमूचतुः

विरूपाक्ष या देवाचं ज्ञान झाल्यावर, ब्रह्मा आणि नारायण यांनी भीतीने, डोक्यावर हात जोडून, त्याला वंदन करत हे शब्द उच्चारले.

अज्ञो वाहमभिज्ञो वा त्वयादौ देव निर्मितः ईदृशीं भ्रांतिमापन्न इति को ऽत्रापराध्यति

देवा, मी अज्ञानी असो वा ज्ञानी, तूच मला सुरुवातीला निर्माण केलंस; अशा गोंधळात मी पडलो, तर यात दोष कुणाचा?

आस्तां ममेदमज्ञानं त्वयि सन्निहते प्रभो निर्भयः को ऽभिभाषेत कृत्यं स्वस्य परस्य वा

प्रभो, तू समोर असताना माझं अज्ञान असू दे; तुझ्या उपस्थितीत कोण निर्भयपणे आपलं किंवा दुसऱ्याचं कर्तव्य बोलू शकेल?

आवयोर्देवदेवस्य विवादो ऽपि हि शोभनः पादप्रणामफलदो नाथस्य भवतो यतः

देवांच्या देवांनो, आमच्यातला हा वादही शुभच आहे, कारण तुझ्या पायांना वंदन केल्यानेच फळ मिळतं, हे नाथा.

स्तोतुं देव न वागस्ति महिम्नः सदृशी तव प्रभोरग्रे विधेयानां तूष्णींभावो व्यतिक्रमः

देवा, तुझं महत्त्व सांगायला माझ्या शब्दांना ताकद नाही; तुझ्यासमोर भक्तांनी गप्प राहणं हे काही चूक नाही.

किमत्र संघटेत्कृत्यमित्येवावसरोचितम् अजानन्नपि यत्किंचित्प्रलप्य त्वां नतो ऽस्म्यहम्

इथे काय करावं हेच कळत नाही; या क्षणी, जे सुचेल ते मी बोलतो आणि तुला नमस्कार करतो.

कारणत्वं त्वया दत्तं विस्मृतं तव मायया मोहितो ऽहंकृतश्चापि पुनरेवास्मि शासितः

तूच मला कारणत्व दिलंस, पण तुझ्या मायेमुळे मी ते विसरलो; मोहात आणि अहंकारात पडलो, आणि पुन्हा तुझ्याचकडून शिकतोय.

विज्ञापितैः किं बहुभिर्भीतोस्मि भृशमीश्वर यतो ऽहमपरिच्छेद्यं त्वां परिच्छेत्तुमुद्यतः

अधिक बोलून काय उपयोग? मी फार घाबरलोय, कारण मी तुला समजून घेण्याचा प्रयत्न केला, जो कधीच समजू शकत नाही.

त्वामुशंति महादेवं भीतानामार्तिनाशनम् अतो व्यतिक्रमं मे ऽद्य क्षंतुमर्हसि शंकर

म्हणूनच, महादेव, भीतीने ग्रस्त असलेल्या लोकांच्या दुःखाचा नाश करणारा म्हणून तुझं स्तवन करतात; म्हणून आज माझ्या चुकांना तू क्षमा कर, शंकरा.

इति विज्ञापितस्ताभ्याम् ईश्वराभ्यां महेश्वरः प्रीतो ऽनुगृह्य तौ देवौ स्मितपूर्वमभाषत

त्या दोन देवांनी विनंती केल्यावर महादेव प्रसन्न होऊन, हसत हसत त्यांना कृपापूर्वक बोलले.

वत्सवत्स विधे विष्णो मायया मम मोहितौ युवां प्रभुत्वे ऽहंकृत्य बुद्धवैरो परस्परम्

ब्रह्मदेवा, विष्णू, माझ्या मायेमुळे तुम्ही दोघेही भ्रमित झालात आणि आपल्या सामर्थ्यावर गर्व करून एकमेकांशी वाद घालत होता.

विवादं युद्धपर्यंतं कृत्वा नोपरतौ किल ततश्च्छिन्ना प्रजासृष्टिर्जगत्कारणभूतयोः

तुमचा वाद इतका वाढला की युद्धापर्यंत गेला, आणि तुम्ही थांबलाच नाहीत. त्यामुळे, जगाच्या कारणीभूत असूनही, सृष्टीची प्रक्रिया थांबली.

अज्ञानमानप्रभवाद्वैमत्याद्युवयोरपि तन्निवर्तयितुं युष्मद्दर्पमोहौ मयैव तु

अज्ञान आणि गर्वामुळे तुमच्यात मतभेद निर्माण झाले. ते दूर करण्यासाठी मीच तुमच्यात गर्व आणि मोह निर्माण केला.

एवं निवारितावद्यलिंगाविर्भावलीलया तस्माद्भूयो विवादं च व्रीडां चोत्सृज्य कृत्स्नशः

लिंगाच्या अद्भुत प्रकटतेमुळे तुम्ही दोघेही थांबलात. त्यामुळे आता सर्व वाद आणि लाज सोडून द्या.

यथास्वं कर्म कुर्यातां भवंतौ वीतमत्सरौ पुरा ममाज्ञया सार्धं समस्तज्ञानसंहिताः

आता तुम्ही दोघेही मत्सर सोडून, पूर्वीप्रमाणे माझ्या आज्ञेने आणि सर्व ज्ञानसंग्रहासह आपापली कर्तव्ये पार पाडा.

युवाभ्यां हि मया दत्ता कारणत्वप्रसिद्धये मंत्ररत्नं च सूत्राख्यं पञ्चाक्षरमयं परम्

जगाच्या कारणीभूत म्हणून तुमची कीर्ती व्हावी म्हणून मी तुम्हा दोघांना पंचाक्षरी म्हणून ओळखला जाणारा श्रेष्ठ मंत्ररत्न दिला.

मयोपदिष्टं सर्वं तद्युवयोरद्य विस्मृतम् ददामि च पुनः सर्वं यथापूर्वं ममाज्ञया

मी तुम्हा दोघांना जे काही शिकवले होते, ते आज विसरले गेले आहे. आता मी ते सर्व पुन्हा, पूर्वीप्रमाणेच, माझ्या आज्ञेने देतो.

यतो विना युवां तेन न क्षमौ सृष्टिरक्षणे एवमुक्त्वा महादेवो नारायणपितामहौ

कारण त्या मंत्राशिवाय तुम्ही दोघेही सृष्टी किंवा पालन करू शकत नाही. असे सांगून महादेवाने नारायण आणि ब्रह्मदेव यांना संबोधले.

मंत्रराजं ददौ ताभ्यां ज्ञानसंहितया सह तौ लब्ध्वा महतीं दिव्यामाज्ञां माहेश्वरीं पराम्

महादेवाने त्यांना ज्ञानसंग्रहासह मंत्रांचा राजा दिला. त्यांनी ती महेश्वराची दिव्य आणि श्रेष्ठ आज्ञा मिळवली.

महार्थं मंत्ररत्नं च तथैव सकलाः कलाः दंडवत्प्रणतिं कृत्वा देवदेवस्य पादयोः

महत्त्वाचा मंत्ररत्न आणि सर्व कलाही पूर्वीप्रमाणे मिळाल्यावर, त्यांनी देवाधिदेवाच्या पायांवर दंडवत घातली.

अतिष्ठतां वीतभयावानंदास्तिमितौ तदा एतस्मिन्नंतरे चित्रमिंद्रजालवदैश्वरम्

तेव्हा ते दोघेही भीतीमुक्त, आनंदी आणि शांत मनाने तिथे उभे राहिले. त्याच वेळी, एक अद्भुत, मायावी, दैवी लिंग कुठेतरी अदृश्य झाले.

लिंगं क्वापि तिरोभूतं न ताभ्यामुपलभ्यते ततो विलप्य हाहेति सद्यःप्रणयभंगतः

ते लिंग त्यांना कुठेच सापडले नाही. मग ते 'हाय हाय' असे म्हणत हळहळले आणि त्यांचा प्रेमभाव क्षणात तुटून गेला.

किमसत्यमिदं वृत्तमिति चोक्त्वा परस्परम् अचिंत्यवैभवं शंभोर्विचिंत्य च गतव्यथौ

'हे काय अनोखे घडले?' असे एकमेकांना विचारून, शंभूच्या अद्भुत सामर्थ्याचा विचार केला आणि त्यांची व्यथा नाहीशी झाली.

अभ्युपेत्य परां मैत्रीमालिंग्य च परस्परम् जगद्व्यापारमुद्दिश्य जग्मतुर्देवपुंगवौ

परम मैत्री मिळवून, एकमेकांना मिठी मारून, ते दोघेही जगाच्या कार्यासाठी निघून गेले.

ततः प्रभृति शक्राद्याः सर्व एव सुरासुराः ऋषयश्च नरा नागा नार्यश्चापि विधानतः लिंगप्रतिष्ठा कुर्वंति लिंगे तं पूजयंति च

त्या वेळेपासून, इंद्रादी सर्व देव, असुर, ऋषी, माणसे, नाग, आणि स्त्रिया नियमाप्रमाणे लिंगाची स्थापना करतात आणि लिंगात त्या परमेश्वराची पूजा करतात.