शिवपुराणम्

अधर्मो हिंसिकारूपो धर्मस्तु सुखरूपकः अधर्माद्दुःखमाप्नोति धर्माद्वै सुखमेधते

अधर्म म्हणजे हिंसा, धर्म म्हणजे सुख. अधर्मामुळे दुःख मिळते, धर्मामुळे सुख मिळते.

विद्यादुर्वृत्तितो दुःखं सुखं विद्यात्सुवृत्तितः धर्मार्जनमतः कुर्याद्भोगमोक्षप्रसिद्धये

ज्ञान असूनही चुकीच्या वागणुकीमुळे दुःख येते आणि योग्य वागणुकीमुळे सुख मिळते, हे समजावे. म्हणून, भोग आणि मुक्ती मिळवण्यासाठी धर्माची कमाई करावी.

सकुटुंबस्य विप्रस्य चतुर्जनयुतस्य च शतवर्षस्य वृत्तिं तु दद्यात्तद्ब्रह्मलोकदम्

जो कोणी चार जणांच्या कुटुंबासह शंभर वर्षे एखाद्या विद्वान ब्राह्मणाचा उदरनिर्वाह करतो, त्याला ब्रह्मलोक मिळतो असे मानले जाते.

चांद्रायणसहस्रं तु ब्रह्मलोकप्रदं विदुः सहस्रस्य कुटुंबस्य प्रतिष्ठां क्षत्रियश्चरेत्

चंद्रायण व्रताचे हजार वेळा पालन केल्याने ब्रह्मलोक मिळतो असे सांगितले आहे. तसेच, क्षत्रियाने हजार कुटुंबांचा उदरनिर्वाह करावा.

इंद्रलोकप्रदं विद्यादयुतं ब्रह्मलोकदम् यां देवतां पुरस्कृत्य दानमाचरते नरः

दहा हजार विद्या असलेल्या ब्राह्मणासाठी, एखाद्या देवतेच्या सन्मानार्थ दान दिल्यास ब्रह्मलोक मिळतो; असे दान इंद्रलोक देखील देते असे सांगितले आहे.

तत्तल्लोकमवाप्नोति इति वेदविदो विदुः अर्थहीनः सदा कुर्यात्तपसा मार्जनं तथा

ज्या देवतेसाठी दान केले जाते, त्या देवतेचा जो लोक आहे, तो लोक मिळतो असे वेदज्ञ सांगतात. ज्याच्याकडे धन नाही, त्याने नेहमीच तप करून आपली शुद्धी करावी.

तीर्थाच्च तपसा प्राप्यं सुखमक्षय्यमश्नुते अर्थार्जनमथो वक्ष्ये न्यायतः सुसमाहितः

तीर्थयात्रा आणि तप यांच्या माध्यमातून अमर सुख मिळते. आता मी न्यायाने धन कसे मिळवावे हे सांगतो, लक्षपूर्वक ऐका.

कृतात्प्रतिग्रहाच्चैव याजनाच्च विशुद्धितः अदैन्यादनतिक्लेशाद्ब्राह्मणो धनमर्जयेत्

ब्राह्मणाने योग्य रीतीने मिळालेल्या दानातून, यज्ञ करून, आणि न मागता किंवा फार कष्ट न करता, शुद्ध मार्गाने धन मिळवावे.

क्षत्रियो बाहुवीर्येण कृषिगोरक्षणाद्विशः न्यायार्जितस्य वित्तस्य दानात्सिद्धिं समश्नुते

क्षत्रियाने आपल्या बळावर, आणि वैश्याने शेती व गोपालन यावर, न्यायाने मिळवलेल्या धनाचे दान करून सिद्धी मिळवावी.

ज्ञानसिद्ध्या मोक्षसिद्धिः सर्वेषां गुर्वनुग्रहात् मोक्षात्स्वरूपसिद्धिः स्यात्परानन्दं समश्नुते

सर्वांना गुरूच्या कृपेने ज्ञानप्राप्तीमुळे मोक्ष मिळतो; मोक्षामुळे आपले खरे स्वरूप कळते आणि परम आनंद अनुभवता येतो.

सत्संगात्सर्वमेतद्वै नराणां जायते द्विजाः धनधान्यादिकं सर्वं देयं वै गृहमेधिना

हे द्विजांनो, सत्पुरुषांच्या संगतीमुळे सर्व काही मिळते. गृहस्थाने आपले धन, धान्य आणि इतर वस्तू द्याव्यात.

यद्यत्काले वस्तुजातं फलं वा धान्यमेव च तत्तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यो देयं वै हितमिच्छता

जेव्हा जेव्हा ज्या वस्तू, फळे किंवा धान्य मिळेल, ते सर्व हित इच्छिणाऱ्याने ब्राह्मणांना द्यावे.

जलं चैव सदा देयमन्नं क्षुद्व्याधिशांतये क्षेत्रं धान्यं तथा ऽ ऽमान्नमन्नमेवं चतुर्विधम्

नेहमी पाणी आणि अन्न द्यावे, जेणेकरून भूक आणि आजार कमी होतील. तसेच, शेत, धान्य, शिजवलेले अन्न आणि चार प्रकारचे अन्न द्यावे.

यावत्कालं यदन्नं वै भुक्त्वा श्रवणमेधते तावत्कृतस्य पुण्यस्य त्वर्धं दातुर्न संशयः

जितका काळ दिलेले अन्न खाल्ले जाते आणि त्याची कीर्ती ऐकली जाते, तितका काळ त्या पुण्याचा अर्धा भाग दात्याला मिळतो, यात शंका नाही.

ग्रहीताहिगृहीतस्य दानाद्वै तपसा तथा पापसंशोधनं कुर्यादन्यथा रौरवं व्रजेत्

ज्याने दान घेतले आहे, त्याने दान देऊन आणि तप करून पापांची शुद्धी करावी; अन्यथा रौरव नरकात जावे लागते.

आत्मवित्तं त्रिधा कुर्याद्धर्मवृद्ध्यात्मभोगतः नित्यं नैमित्तकं काम्यं कर्म कुर्यात्तु धर्मतः

आपले धन तीन भागात विभागावे — धर्मवाढीसाठी, स्वतःच्या उपभोगासाठी आणि स्वतःसाठी. नेहमी, निमित्तिक, आणि इच्छेप्रमाणे कर्म धर्माने करावे.

वित्तस्य वर्धनं कुर्याद्वृद्ध्यंशेन हि साधकः हितेन मितमे ध्येन भोगं भोगांशतश्चरेत्

यश मिळवू इच्छिणाऱ्याने वाढीसाठी ठेवलेल्या भागातून धन वाढवावे. उपभोगाचा भाग मर्यादित वापरावा आणि नेहमी हित लक्षात ठेवावे.

कृष्यर्जिते दशांशं हि देयं पापस्य शुद्धये शेषेण कुर्याद्धर्मादि अन्यथा रौरवं व्रजेत्

शेतीतून मिळालेल्या उत्पन्नाचा दहावा भाग पापशुद्धीसाठी द्यावा. उरलेल्या धनातून धर्मादि कार्ये करावीत; अन्यथा रौरव नरकात जावे लागेल.

अथवा पापबुद्धिः स्यात्क्षयं वा सत्यमेष्यति वृद्धिवाणिज्यके देयष्षडंशो हि विचक्षणैः

जर कुणाची बुद्धी वाईट असेल, तर त्याचा नाश होईल. पण वाढ करणाऱ्या व्यापारात, ज्ञानी लोकांनी सहावा भाग द्यावा.

शुद्धप्रतिग्रहे देयश्चतुर्थांशो द्विजोत्तमैः अकस्मादुत्थिते ऽर्थे हि देयमर्धं द्विजोत्तमैः

शुद्ध मनाने देणाऱ्याला, श्रेष्ठ ब्राह्मणांना नेहमी चौथ्या भागाएवढे दान द्यावे. पण एखाद्या वेळी अचानक गरज उद्भवली, तर त्यांना अर्धे दान द्यावे.

असत्प्रतिग्रहसर्वं दुर्दानं सागरे क्षिपेत् आहूय दानं कर्तव्यमात्मभोगसमृद्धये

जे दान अयोग्य आहे किंवा देणे कठीण आहे, ते समुद्रात टाकावे. बोलावले असता, स्वतःच्या सुखसमृद्धीसाठी योग्य दान द्यावे.

पृष्टं सर्वं सदा देयमात्मशक्त्यनुसारतः जन्मांतरे ऋणी हि स्याददत्ते पृष्टवस्तुनि

कोणी काही मागितले, तर आपल्या क्षमतेनुसार नेहमी द्यावे. मागितलेले न दिल्यास, पुढच्या जन्मी त्याचे ऋण लागते.

परेषां च तथा दोषं न प्रशंसेद्विचक्षणः विशेषेण तथाब्रह्मञ्छ्रुतं दृष्टं च नो वदेत्

शहाण्या माणसाने दुसऱ्यांचे दोष कधीच कौतुकाने सांगू नयेत. विशेषतः ब्राह्मणांबद्दल ऐकलेले किंवा पाहिलेले काहीही बोलू नये.

न वदेत्सर्वजंतूनां हृदि रोषकरं बुधः संध्ययोरग्निकार्यं च कुर्यादैश्वर्यसिद्धये

ज्ञानी माणसाने कोणत्याही जीवाच्या मनात राग उत्पन्न करणारे शब्द बोलू नयेत. तसेच, समृद्धीसाठी सकाळ-संध्याकाळ अग्निकर्म करावे.

अशक्तस्त्वेककाले वा सूर्याग्नी च यथाविधि तंडुलं धान्यमाज्यं वा फलं कंदं हविस्तथा

कोणी एकावेळी किंवा अशक्त असेल, तर नियमाप्रमाणे सूर्य व अग्नीला तांदूळ, धान्य, तूप, फळ, कंद किंवा इतर हवन द्यावे.

स्थालीपाकं तथा कुर्याद्यथान्यायं यथाविधि प्रधानहोममात्रं वा हव्याभावे समाचरेत्

त्याचप्रमाणे, योग्य पद्धतीने आणि नियमाने भांडे शिजवावे. हवनासाठी काही नसलं, तरी मुख्य होम तरी करावा.

नित्यसंधानमित्युक्तं तमजस्रं विदुर्बुधाः अथवा जपमात्रं वा सूर्यवंदनमेव च

हेच नित्य संध्यावंदन म्हणतात आणि ज्ञानी लोक ते नेहमीचे समजतात. किंवा केवळ जप किंवा सूर्यपूजनही करावे.

एवमात्मार्थिनः कुर्युरर्थार्थी च यथाविधि ब्रह्मयज्ञरता नित्यं देवपूजारतास्तथा

स्वतःच्या हितासाठी किंवा संपत्तीच्या इच्छेने, ज्यांना हवे असेल त्यांनी नियमाप्रमाणे वागावे. ब्रह्मयज्ञ व देवपूजेत नेहमी रमावे.

अग्निपूजापरा नित्यं गुरुपूजारतास्तथा ब्राह्मणानां तृप्तिकराः सर्वे स्वर्गस्य भागिनः

जे नेहमी अग्निपूजा, गुरुपूजा करतात आणि ब्राह्मणांना तृप्त करतात, ते सर्वजण स्वर्गाचे भागीदार होतात.