शिवपुराणम्

भूतानि चेन्द्रियैर्जाता लीयन्ते ऽत्र शिवाज्ञया अत एव शिवो लिंगो लिंगमाज्ञापयेद्यतः

पंचमहाभूतं आणि इंद्रिये यांचा जन्म होतो आणि शिवाच्या आज्ञेने ते इथेच विलीन होतात; म्हणूनच शिव हेच लिंग आहे, कारण लिंग सर्वांना आज्ञा देतं.

यतो न तदनाज्ञातं कार्याय प्रभवेत्स्वतः ततो जातस्य विश्वस्य तत्रैव विलयो यतः

शिवाच्या आज्ञेशिवाय कोणतीही गोष्ट कृतीसाठी निर्माण होत नाही, आणि या सृष्टीचा जन्म झाला की त्याच्याच ठिकाणी त्याचं विलयनही होतं.

अनेन लिंगतां तस्य भवेन्नान्येन केनचित् लिंगं च शिवयोर्देहस्ताभ्यां यस्मादधिष्ठितम्

या कारणामुळेच त्याला लिंगत्व प्राप्त होतं, दुसऱ्या कोणत्याही मार्गाने नाही; आणि लिंग हे शिव व शक्तीचं शरीर आहे, कारण ते दोघांनीही व्यापलेलं आहे.

अतस्तत्र शिवः साम्बो नित्यमेव समर्चयेत् लिंगवेदी महादेवी लिंगं साक्षान्महेश्वरः

म्हणून तिथे, शिव आणि अंबा यांची नेहमीच पूजा करावी; लिंग हेच वेदी आहे, महादेवी आहे, आणि लिंग हेच प्रत्यक्ष महेश्वर आहे.

तयोः संपूजनादेव स च सा च समर्चितौ न तयोर्लिंगदेहत्वं विद्यते परमार्थतः

दोघांची पूजा केल्याने तो आणि ती दोघंही पूजले जातात; प्रत्यक्षात, लिंगाचं कोणतंही देहस्वरूप त्यांना नाही.

यतस्त्वेतौ विशुद्धौ तौ देहस्तदुपचारतः तदेव परमा शक्तिः शिवस्य परमात्मनः

कारण हे दोघंही निर्मळ आहेत, त्यांचं देहत्व फक्त उपमेप्रमाणे आहे; तेच शिव परमात्म्याचं सर्वोच्च सामर्थ्य आहे.

शक्तिराज्ञां यदादत्ते प्रसूते तच्चराचरम् न तस्य महिमा शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि

शक्तीला आज्ञा मिळाली की, ती सर्व चराचर गोष्टींची निर्मिती करते; त्याच्या महिमेचं वर्णन शंभर वर्षांनीही करता येणार नाही.

येनादौ मोहितौ स्यातां ब्रह्मनारायणावपि पुरा त्रिभुवनस्यास्य प्रलये समुपस्थिते

ज्याच्या प्रभावामुळे सुरुवातीला ब्रह्मा आणि नारायण सुद्धा मोहात पडले, जेव्हा या तिन्ही लोकांचा प्रलय जवळ आला होता.

वारिशय्यागतो विष्णुः सुष्वापानाकुलः सुखम् यदृच्छया गतस्तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः

पाण्यावर झोपलेला विष्णू गाढ झोपेत होता, त्याला काहीच भान नव्हतं; आणि योगायोगाने ब्रह्मा, या लोकांचा पितामह, तिथे आला.

ददर्श पुण्डरीकाक्षं स्वपन्तं तमनाकुलम् मायया मोहितः शम्भोर्विष्णुमाह पितामहः

त्याने कमळनयन असलेल्या विष्णूला शांतपणे झोपलेला पाहिलं; शंभूच्या मायेमुळे मोहून, ब्रह्म्याने विष्णूला विचारलं.

कस्त्वं वदेत्यमर्षेण प्रहृत्योत्थाप्य माधवम् स तु हस्तप्रहारेण तीव्रेणाभिहतः क्षणात्

रागाने त्याने माधवाला हलवून विचारलं, 'तू कोण आहेस? सांग!' पण त्याच्या हाताच्या जोरदार धक्क्याने विष्णू लगेच जागा झाला.

प्रबुद्धोत्थाय शयनाद्ददर्श परमेष्ठिनम् तमाह चांतस्संक्रुद्धः स्वयमक्रुद्धवद्धरिः

झोपेतून जागा होऊन, तो उठला आणि त्याने परमेच्छी ब्रह्म्याला पाहिलं; हरि मनात रागावला असला तरी, बाहेरून शांतपणे त्याच्याशी बोलला.

कुतस्त्वमागतो वत्स कस्मात्त्वं व्याकुलो वद इति विष्णुवचः श्रुत्वा प्रभुत्वगुणसूचकम्

'तू कुठून आलास, बाळा? तुला काय झालं, का अस्वस्थ आहेस, सांग.' विष्णूच्या या शब्दांत त्याच्या प्रभुत्वाचा संकेत होता...

रजसा बद्धवैरस्तं ब्रह्मा पुनरभाषत वत्सेति मां कुतो ब्रूषे गुरुः शिष्यमिवात्मनः

रजोगुणामुळे वैरभावाने बांधला गेलेला ब्रह्मा पुन्हा त्याच्याशी बोलला, "तू मला 'वत्स' म्हणजेच 'मुला' असं का म्हणतोस? जसं गुरु आपल्या शिष्याला म्हणतो तसं!"

मां न जानासि किं नाथं प्रपञ्चो यस्य मे कृतिः त्रिधात्मानं विभज्येदं सृष्ट्वाथ परिपाल्यते

तुला माहित नाही का, मीच या सृष्टीचा स्वामी आहे? हा सर्व जग म्हणजे माझीच निर्मिती आहे. मी स्वतःला तीन भागांत विभागून हे जग निर्माण केलं आणि आता त्याची देखील काळजी घेतो.

संहरामि नमे कश्चित्स्रष्टा जगति विद्यते इत्युक्ते सति सो ऽप्याह ब्रह्माणं विष्णुरव्ययः

'मीच या जगाचा संहार करतो; माझ्याशिवाय इथे दुसरा कोणीही सृष्टीकर्ता नाही.' असं त्याने म्हटल्यावर, अविनाशी विष्णूने ब्रह्माशी असेही सांगितले:

अहमेवादिकर्तास्य हर्ता च परिपालकः भवानपि ममैवांगादवतीर्णः पुराव्ययात्

'मीच या जगाचा आदिकर्ता, संहारक आणि पालनकर्ता आहे. तू देखील माझ्याच अंगातून, त्या अविनाशी स्वरूपातून पूर्वी अवतरला आहेस.'

मन्नियोगात्त्वमात्मानं त्रिधा कृत्वा जगत्त्रयम् सृजस्यवसि चांते तत्पुनः प्रतिसृजस्यपि

'माझ्या इच्छेने, तू स्वतःला तीन भागांत विभागून हे त्रैलोक्य निर्माण करतोस, त्याचे पालन करतोस आणि शेवटी पुन्हा त्याचा संहार करतोस.'

विस्मृतोसि जगन्नाथं नारायणमनामयम् तवापि जनकं साक्षान्मामेवमवमन्यसे

'तू जगाचा दोषरहित स्वामी नारायण आणि मलाही, तुझ्या प्रत्यक्ष जनकाला, विसरला आहेस; म्हणूनच तू मला कमी लेखतोस.'

तवापराधो नास्त्यत्र भ्रांतोसि मम मायया मत्प्रसादादियं भ्रांतिरपैष्यति तवाचिरात्

'इथे तुझी काहीही चूक नाही; माझ्या मायेने तू फसला आहेस. माझ्या कृपेने, तुझा हा संभ्रम लवकरच नाहीसा होईल.'

शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम् कर्ता भर्ता च हर्ता च न मयास्ति समो विभुः

'ऐक, चतुर्मुखा, सत्य सांगतो—मीच सर्व देवांचा स्वामी, सृष्टीकर्ता, पालनकर्ता आणि संहारकर्ता आहे. माझ्या बरोबरीचा कोणीही समर्थ नाही.'

एवमेव विवादोभूद्ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम् अभवच्च महायुद्धं भैरवं रोमहर्षणम्

अशा प्रकारे ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्यात वाद झाला आणि त्यांच्यात एक भयंकर, अंगावर काटा आणणारे महायुद्ध झाले.

मुष्टिभिर्न्निघ्नतोस्तीव्रं रजसा बद्धवैरयोः तयोर्दर्पापहाराय प्रबोधाय च देवयोः

दोघेही राग आणि वैराने भरून, एकमेकांना मुठीने जबरदस्त मारू लागले. त्या युद्धाने त्यांच्या गर्वाचा भंग व्हावा आणि त्यांना शहाणपण यावं म्हणून ते घडलं.

मध्ये समाविरभवल्लिंगमैश्वरमद्भुतम् ज्वालामालासहस्राढ्यमप्रमेयमनौपमम्

त्यांच्या मध्येच एक अद्भुत, दिव्य लिंग प्रकट झालं, ज्याभोवती हजारो ज्वाळांचा मुकुट होता, जे मोजता येणार नाही आणि कोणत्याही गोष्टीशी तुलना करता येणार नाही असं होतं.

क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तमादिमध्यांतवर्जितम् तस्य ज्वालासहस्रेण ब्रह्मविष्णू विमोहितौ

ते लिंग वाढणं-घटणं यापासून मुक्त होतं, त्याला आरंभ, मध्य किंवा अंत नव्हता. त्या हजारो ज्वाळांमुळे ब्रह्मा आणि विष्णू दोघेही गोंधळून गेले.

विसृज्य युद्धं किं त्वेतदित्यचिंतयतां तदा न तयोस्तस्य याथात्म्यं प्रबुद्धमभवद्यदा

आपलं युद्ध सोडून, त्यांनी विचार केला, 'हे काय आहे?' पण त्यापैकी कुणालाही त्या स्वरूपाचं खरं स्वरूप समजलं नाही.

तदा समुद्यतौ स्यातां तस्याद्यंतं परीक्षितुम्

तेव्हा दोघांनी त्या लिंगाचा आरंभ आणि अंत शोधायचं ठरवलं.

तत्र हंसाकृतिर्ब्रह्मा विश्वतः पक्षसंयुतः मनोनिलजवो भूत्वा गतस्तूर्ध्वं प्रयत्नतः

तेव्हा ब्रह्मा हंसाच्या रूपात सर्व दिशांना पंख पसरून, मन आणि वाऱ्याच्या वेगाने, मोठ्या प्रयत्नाने वर जाऊ लागला.

नारायणोपि विश्वात्मा लीलाञ्जनचयोपमम् वाराहममितं रूपमस्थाय गतवानधः

नारायण, जो विश्वाचा आत्मा आहे, त्याने काळ्या काजळासारखा असंख्य मोठा वराहाचा रूप घेतलं आणि खाली जाऊ लागला.