शिवपुराणम्

भक्तस्य ते समाख्यातं न देयं यस्य कस्यचित् देयं च शिवभक्तेभ्यः शिवेन कथितं पुरा

हे तुला, भक्ताला सांगितले आहे; हे कुणालाही देऊ नये. फक्त शिवभक्तांनाच द्यावे, असे पूर्वी शिवाने सांगितले आहे.

नित्यनैमित्तिकात्काम्याद्या सिद्धिरिह कीर्तिता सा सर्वा लभ्येत सद्यो लिंगबेरप्रतिष्ठया

नित्य, नैमित्तिक आणि काम्य अशा सर्व विधींमध्ये यश मिळते; लिंगाची स्थापना केल्यावर हे सर्व त्वरित मिळते.

सर्वो लिंगमयो लोकस्सर्वं लिंगे प्रतिष्ठितम् तस्मात्प्रतिष्ठिते लिंगे भवेत्सर्वं पतिष्ठितम्

संपूर्ण जग लिंगमय आहे; सर्व काही लिंगातच स्थिर आहे. म्हणून लिंगाची स्थापना झाली की सर्व काही स्थिर होते.

ब्रह्मणा विष्णुना वापि रुद्रेणान्येन केन वा लिंगप्रतिष्ठामुत्सृज्य क्रियते स्वपदस्थितिः

ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र किंवा इतर कुणीही, लिंगाची स्थापना न करता, आपापल्या स्थानावर राहतात.

किमन्यदिह वक्तव्यं प्रतिष्ठां प्रति कारणम् पर्तिष्ठितं शिवेनापि लिंगं वैश्वेश्वरं यतः

स्थापनेबद्दल अजून काय सांगावे? कारण शिवानेही वैश्वेश्वर लिंगाची स्थापना केली आहे.

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन परत्रेह च शर्मणे स्थापयेत्परमेशस्य लिंगं बेरमथापि वा

म्हणून, या जन्मात किंवा पुढील जन्मात, सर्वतोपरी प्रयत्न करून, परमेश्वराचं लिंग किंवा मूर्ती स्थापन करावी, कारण त्यातूनच खरा आनंद मिळतो.

किमिदं लिंगमाख्यातं कथं लिंगी महेश्वरः कथं च लिंगभावो ऽस्य कस्मादस्मिञ्छिवो ऽर्च्यते

हे लिंग नेमकं काय आहे? महेश्वर लिंगधारी कसा आहे? त्याला लिंगस्वरूप कसं मिळालं, आणि शिवाला या रूपात का पूजतात?

अव्यक्तं लिंगमाख्यातं त्रिगुणप्रभवाप्ययम् अनाद्यनंतं विश्वस्य यदुपादानकारणम्

लिंग हे अव्यक्त आहे असं सांगितलं जातं, ते तीन गुणांपासून उत्पन्न झालेलं आहे, त्याला ना आरंभ आहे ना अंत, आणि तेच या सृष्टीचं मूळ कारण आहे.

तदेव मूलप्रकृतिर्माया च गगनात्मिका तत एव समुत्पन्नं जगदेतच्चराचरम्

तेच मूळ प्रकृती आहे, तेच माया आहे, ज्याचं स्वरूप आकाशासारखं आहे; त्याच्यापासून हे सर्व चराचर जग निर्माण झालं आहे.

अशुद्धं चैव शुद्धं यच्छुद्धाशुद्धं च तत्त्रिधा ततः शिवो महेशश्च रुद्रो विष्णुः पितामहः

जे अशुद्ध, शुद्ध आणि शुद्ध-अशुद्ध असं तिहेरी स्वरूपाचं आहे, त्याच्यापासूनच शिव, महेश, रुद्र, विष्णू आणि पितामह (ब्रह्मा) उत्पन्न झाले.

भूतानि चेन्द्रियैर्जाता लीयन्ते ऽत्र शिवाज्ञया अत एव शिवो लिंगो लिंगमाज्ञापयेद्यतः

पंचमहाभूतं आणि इंद्रिये यांचा जन्म होतो आणि शिवाच्या आज्ञेने ते इथेच विलीन होतात; म्हणूनच शिव हेच लिंग आहे, कारण लिंग सर्वांना आज्ञा देतं.

यतो न तदनाज्ञातं कार्याय प्रभवेत्स्वतः ततो जातस्य विश्वस्य तत्रैव विलयो यतः

शिवाच्या आज्ञेशिवाय कोणतीही गोष्ट कृतीसाठी निर्माण होत नाही, आणि या सृष्टीचा जन्म झाला की त्याच्याच ठिकाणी त्याचं विलयनही होतं.

अनेन लिंगतां तस्य भवेन्नान्येन केनचित् लिंगं च शिवयोर्देहस्ताभ्यां यस्मादधिष्ठितम्

या कारणामुळेच त्याला लिंगत्व प्राप्त होतं, दुसऱ्या कोणत्याही मार्गाने नाही; आणि लिंग हे शिव व शक्तीचं शरीर आहे, कारण ते दोघांनीही व्यापलेलं आहे.

अतस्तत्र शिवः साम्बो नित्यमेव समर्चयेत् लिंगवेदी महादेवी लिंगं साक्षान्महेश्वरः

म्हणून तिथे, शिव आणि अंबा यांची नेहमीच पूजा करावी; लिंग हेच वेदी आहे, महादेवी आहे, आणि लिंग हेच प्रत्यक्ष महेश्वर आहे.

तयोः संपूजनादेव स च सा च समर्चितौ न तयोर्लिंगदेहत्वं विद्यते परमार्थतः

दोघांची पूजा केल्याने तो आणि ती दोघंही पूजले जातात; प्रत्यक्षात, लिंगाचं कोणतंही देहस्वरूप त्यांना नाही.

यतस्त्वेतौ विशुद्धौ तौ देहस्तदुपचारतः तदेव परमा शक्तिः शिवस्य परमात्मनः

कारण हे दोघंही निर्मळ आहेत, त्यांचं देहत्व फक्त उपमेप्रमाणे आहे; तेच शिव परमात्म्याचं सर्वोच्च सामर्थ्य आहे.

शक्तिराज्ञां यदादत्ते प्रसूते तच्चराचरम् न तस्य महिमा शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि

शक्तीला आज्ञा मिळाली की, ती सर्व चराचर गोष्टींची निर्मिती करते; त्याच्या महिमेचं वर्णन शंभर वर्षांनीही करता येणार नाही.

येनादौ मोहितौ स्यातां ब्रह्मनारायणावपि पुरा त्रिभुवनस्यास्य प्रलये समुपस्थिते

ज्याच्या प्रभावामुळे सुरुवातीला ब्रह्मा आणि नारायण सुद्धा मोहात पडले, जेव्हा या तिन्ही लोकांचा प्रलय जवळ आला होता.

वारिशय्यागतो विष्णुः सुष्वापानाकुलः सुखम् यदृच्छया गतस्तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः

पाण्यावर झोपलेला विष्णू गाढ झोपेत होता, त्याला काहीच भान नव्हतं; आणि योगायोगाने ब्रह्मा, या लोकांचा पितामह, तिथे आला.

ददर्श पुण्डरीकाक्षं स्वपन्तं तमनाकुलम् मायया मोहितः शम्भोर्विष्णुमाह पितामहः

त्याने कमळनयन असलेल्या विष्णूला शांतपणे झोपलेला पाहिलं; शंभूच्या मायेमुळे मोहून, ब्रह्म्याने विष्णूला विचारलं.

कस्त्वं वदेत्यमर्षेण प्रहृत्योत्थाप्य माधवम् स तु हस्तप्रहारेण तीव्रेणाभिहतः क्षणात्

रागाने त्याने माधवाला हलवून विचारलं, 'तू कोण आहेस? सांग!' पण त्याच्या हाताच्या जोरदार धक्क्याने विष्णू लगेच जागा झाला.

प्रबुद्धोत्थाय शयनाद्ददर्श परमेष्ठिनम् तमाह चांतस्संक्रुद्धः स्वयमक्रुद्धवद्धरिः

झोपेतून जागा होऊन, तो उठला आणि त्याने परमेच्छी ब्रह्म्याला पाहिलं; हरि मनात रागावला असला तरी, बाहेरून शांतपणे त्याच्याशी बोलला.

कुतस्त्वमागतो वत्स कस्मात्त्वं व्याकुलो वद इति विष्णुवचः श्रुत्वा प्रभुत्वगुणसूचकम्

'तू कुठून आलास, बाळा? तुला काय झालं, का अस्वस्थ आहेस, सांग.' विष्णूच्या या शब्दांत त्याच्या प्रभुत्वाचा संकेत होता...

रजसा बद्धवैरस्तं ब्रह्मा पुनरभाषत वत्सेति मां कुतो ब्रूषे गुरुः शिष्यमिवात्मनः

रजोगुणामुळे वैरभावाने बांधला गेलेला ब्रह्मा पुन्हा त्याच्याशी बोलला, "तू मला 'वत्स' म्हणजेच 'मुला' असं का म्हणतोस? जसं गुरु आपल्या शिष्याला म्हणतो तसं!"

मां न जानासि किं नाथं प्रपञ्चो यस्य मे कृतिः त्रिधात्मानं विभज्येदं सृष्ट्वाथ परिपाल्यते

तुला माहित नाही का, मीच या सृष्टीचा स्वामी आहे? हा सर्व जग म्हणजे माझीच निर्मिती आहे. मी स्वतःला तीन भागांत विभागून हे जग निर्माण केलं आणि आता त्याची देखील काळजी घेतो.

संहरामि नमे कश्चित्स्रष्टा जगति विद्यते इत्युक्ते सति सो ऽप्याह ब्रह्माणं विष्णुरव्ययः

'मीच या जगाचा संहार करतो; माझ्याशिवाय इथे दुसरा कोणीही सृष्टीकर्ता नाही.' असं त्याने म्हटल्यावर, अविनाशी विष्णूने ब्रह्माशी असेही सांगितले:

अहमेवादिकर्तास्य हर्ता च परिपालकः भवानपि ममैवांगादवतीर्णः पुराव्ययात्

'मीच या जगाचा आदिकर्ता, संहारक आणि पालनकर्ता आहे. तू देखील माझ्याच अंगातून, त्या अविनाशी स्वरूपातून पूर्वी अवतरला आहेस.'

मन्नियोगात्त्वमात्मानं त्रिधा कृत्वा जगत्त्रयम् सृजस्यवसि चांते तत्पुनः प्रतिसृजस्यपि

'माझ्या इच्छेने, तू स्वतःला तीन भागांत विभागून हे त्रैलोक्य निर्माण करतोस, त्याचे पालन करतोस आणि शेवटी पुन्हा त्याचा संहार करतोस.'

विस्मृतोसि जगन्नाथं नारायणमनामयम् तवापि जनकं साक्षान्मामेवमवमन्यसे

'तू जगाचा दोषरहित स्वामी नारायण आणि मलाही, तुझ्या प्रत्यक्ष जनकाला, विसरला आहेस; म्हणूनच तू मला कमी लेखतोस.'