शिवपुराणम्

आसप्ततेस्तु नियमं पश्चात्प्रव्राजनं चरेत् प्रातर्द्वादशसाहस्रं प्रव्राजीप्रणवं जपेत्

सात दिवस नियम पाळून, नंतर संन्यास घ्यावा; सकाळी बारा हजार वेळा संन्यासी प्रणवाचा जप करावा.

दिने दिने त्वतिक्रांते नित्यमेवं क्रमाज्जपेत् मासादौ क्रमशो ऽतीते सार्धलक्षजपेन हि

दररोज, दिवसागणिक, या क्रमाने नेहमी जप करावा; महिन्याच्या सुरुवातीला आणि शेवटी, दीड लक्ष जप करावा.

अत ऊर्ध्वमतिक्रांते पुनः प्रैषं समाचरेत् एवं कृत्वा दोषशांतिरन्यथा रौरवं व्रजेत्

यानंतर, वेळ गेल्यावर पुन्हा प्रेषण करावे; असे केल्याने दोष शांत होतात, अन्यथा रौरव नरकात जावे लागते.

धर्मार्थयोस्ततो यत्नं कुर्यात्कामी न चेतरः ब्राह्मणो मुक्तिकामः स्याद्ब्रह्मज्ञानं सदाभ्यसेत्

म्हणून, जो धर्म आणि संपत्तीची इच्छा करतो त्याने प्रयत्न करावा; अन्यथा नाही. मुक्तीची इच्छा असणाऱ्या ब्राह्मणाने नेहमी ब्रह्मज्ञानाचा अभ्यास करावा.

धर्मादर्थो ऽर्थतो भोगो भोगाद्वैराग्यसंभवः धर्मार्जितार्थभोगेन वैराग्यमुपजायते

धर्मापासून संपत्ती मिळते, संपत्तीपासून भोग मिळतो, आणि भोगातून वैराग्य उत्पन्न होते; धर्म आणि संपत्तीने मिळालेल्या भोगातून वैराग्य येते.

विपरीतार्थभोगेन राग एव प्रजायते धर्मश्च द्विविधः प्रोक्तो द्रव्यदेहद्वयेन च

विपरीत मार्गाने मिळालेल्या भोगातून आसक्ती वाढते; धर्म दोन प्रकारचा सांगितला आहे—द्रव्याने आणि शरीराने.

द्रव्यमिज्यादिरूपं स्यात्तीर्थस्नानादि दैहिकम् धनेन धनमाप्नोति तपसा दिव्यरूपताम्

द्रव्य म्हणजे यज्ञादी, शरीराने म्हणजे तीर्थस्नान वगैरे. धनाने धन मिळते, तपाने दिव्य स्वरूप मिळते.

निष्कामः शुद्धिमाप्नोति शुद्ध्या ज्ञानं न संशयः कृतादौ हि तपःश्लोघ्यं द्रव्यधर्मः कलौ युगे

कामनाशून्य माणूस शुद्धी प्राप्त करतो; शुद्धीने ज्ञान मिळते—यात शंका नाही. कृतयुगात तप श्रेष्ठ, कलियुगात द्रव्यधर्म श्रेष्ठ आहे.

कृतेध्यानाज्ज्ञानसिद्धिस्त्रेतायां तपसा तथा द्वापरे यजनाज्ज्ञानं प्रतिमापूजया कलौ

कृतयुगात ध्यानाने ज्ञानसिद्धी होते, त्रेतायुगात तपाने, द्वापरयुगात यजनाने, आणि कलियुगात प्रतिमापूजने.

यादृशं पुण्यं पापं वा तादृशं फलमेव हि द्रव्यदेहांगभेदेन न्यूनवृद्धिक्षयादिकम्

जसे पुण्य किंवा पाप, तसेच त्याचे फळ असते; द्रव्य आणि शरीर यांमध्ये फरक असल्याने वाढ, घट किंवा नाश होतो.

अधर्मो हिंसिकारूपो धर्मस्तु सुखरूपकः अधर्माद्दुःखमाप्नोति धर्माद्वै सुखमेधते

अधर्म म्हणजे हिंसा, धर्म म्हणजे सुख. अधर्मामुळे दुःख मिळते, धर्मामुळे सुख मिळते.

विद्यादुर्वृत्तितो दुःखं सुखं विद्यात्सुवृत्तितः धर्मार्जनमतः कुर्याद्भोगमोक्षप्रसिद्धये

ज्ञान असूनही चुकीच्या वागणुकीमुळे दुःख येते आणि योग्य वागणुकीमुळे सुख मिळते, हे समजावे. म्हणून, भोग आणि मुक्ती मिळवण्यासाठी धर्माची कमाई करावी.

सकुटुंबस्य विप्रस्य चतुर्जनयुतस्य च शतवर्षस्य वृत्तिं तु दद्यात्तद्ब्रह्मलोकदम्

जो कोणी चार जणांच्या कुटुंबासह शंभर वर्षे एखाद्या विद्वान ब्राह्मणाचा उदरनिर्वाह करतो, त्याला ब्रह्मलोक मिळतो असे मानले जाते.

चांद्रायणसहस्रं तु ब्रह्मलोकप्रदं विदुः सहस्रस्य कुटुंबस्य प्रतिष्ठां क्षत्रियश्चरेत्

चंद्रायण व्रताचे हजार वेळा पालन केल्याने ब्रह्मलोक मिळतो असे सांगितले आहे. तसेच, क्षत्रियाने हजार कुटुंबांचा उदरनिर्वाह करावा.

इंद्रलोकप्रदं विद्यादयुतं ब्रह्मलोकदम् यां देवतां पुरस्कृत्य दानमाचरते नरः

दहा हजार विद्या असलेल्या ब्राह्मणासाठी, एखाद्या देवतेच्या सन्मानार्थ दान दिल्यास ब्रह्मलोक मिळतो; असे दान इंद्रलोक देखील देते असे सांगितले आहे.

तत्तल्लोकमवाप्नोति इति वेदविदो विदुः अर्थहीनः सदा कुर्यात्तपसा मार्जनं तथा

ज्या देवतेसाठी दान केले जाते, त्या देवतेचा जो लोक आहे, तो लोक मिळतो असे वेदज्ञ सांगतात. ज्याच्याकडे धन नाही, त्याने नेहमीच तप करून आपली शुद्धी करावी.

तीर्थाच्च तपसा प्राप्यं सुखमक्षय्यमश्नुते अर्थार्जनमथो वक्ष्ये न्यायतः सुसमाहितः

तीर्थयात्रा आणि तप यांच्या माध्यमातून अमर सुख मिळते. आता मी न्यायाने धन कसे मिळवावे हे सांगतो, लक्षपूर्वक ऐका.

कृतात्प्रतिग्रहाच्चैव याजनाच्च विशुद्धितः अदैन्यादनतिक्लेशाद्ब्राह्मणो धनमर्जयेत्

ब्राह्मणाने योग्य रीतीने मिळालेल्या दानातून, यज्ञ करून, आणि न मागता किंवा फार कष्ट न करता, शुद्ध मार्गाने धन मिळवावे.

क्षत्रियो बाहुवीर्येण कृषिगोरक्षणाद्विशः न्यायार्जितस्य वित्तस्य दानात्सिद्धिं समश्नुते

क्षत्रियाने आपल्या बळावर, आणि वैश्याने शेती व गोपालन यावर, न्यायाने मिळवलेल्या धनाचे दान करून सिद्धी मिळवावी.

ज्ञानसिद्ध्या मोक्षसिद्धिः सर्वेषां गुर्वनुग्रहात् मोक्षात्स्वरूपसिद्धिः स्यात्परानन्दं समश्नुते

सर्वांना गुरूच्या कृपेने ज्ञानप्राप्तीमुळे मोक्ष मिळतो; मोक्षामुळे आपले खरे स्वरूप कळते आणि परम आनंद अनुभवता येतो.

सत्संगात्सर्वमेतद्वै नराणां जायते द्विजाः धनधान्यादिकं सर्वं देयं वै गृहमेधिना

हे द्विजांनो, सत्पुरुषांच्या संगतीमुळे सर्व काही मिळते. गृहस्थाने आपले धन, धान्य आणि इतर वस्तू द्याव्यात.

यद्यत्काले वस्तुजातं फलं वा धान्यमेव च तत्तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यो देयं वै हितमिच्छता

जेव्हा जेव्हा ज्या वस्तू, फळे किंवा धान्य मिळेल, ते सर्व हित इच्छिणाऱ्याने ब्राह्मणांना द्यावे.

जलं चैव सदा देयमन्नं क्षुद्व्याधिशांतये क्षेत्रं धान्यं तथा ऽ ऽमान्नमन्नमेवं चतुर्विधम्

नेहमी पाणी आणि अन्न द्यावे, जेणेकरून भूक आणि आजार कमी होतील. तसेच, शेत, धान्य, शिजवलेले अन्न आणि चार प्रकारचे अन्न द्यावे.

यावत्कालं यदन्नं वै भुक्त्वा श्रवणमेधते तावत्कृतस्य पुण्यस्य त्वर्धं दातुर्न संशयः

जितका काळ दिलेले अन्न खाल्ले जाते आणि त्याची कीर्ती ऐकली जाते, तितका काळ त्या पुण्याचा अर्धा भाग दात्याला मिळतो, यात शंका नाही.

ग्रहीताहिगृहीतस्य दानाद्वै तपसा तथा पापसंशोधनं कुर्यादन्यथा रौरवं व्रजेत्

ज्याने दान घेतले आहे, त्याने दान देऊन आणि तप करून पापांची शुद्धी करावी; अन्यथा रौरव नरकात जावे लागते.

आत्मवित्तं त्रिधा कुर्याद्धर्मवृद्ध्यात्मभोगतः नित्यं नैमित्तकं काम्यं कर्म कुर्यात्तु धर्मतः

आपले धन तीन भागात विभागावे — धर्मवाढीसाठी, स्वतःच्या उपभोगासाठी आणि स्वतःसाठी. नेहमी, निमित्तिक, आणि इच्छेप्रमाणे कर्म धर्माने करावे.

वित्तस्य वर्धनं कुर्याद्वृद्ध्यंशेन हि साधकः हितेन मितमे ध्येन भोगं भोगांशतश्चरेत्

यश मिळवू इच्छिणाऱ्याने वाढीसाठी ठेवलेल्या भागातून धन वाढवावे. उपभोगाचा भाग मर्यादित वापरावा आणि नेहमी हित लक्षात ठेवावे.

कृष्यर्जिते दशांशं हि देयं पापस्य शुद्धये शेषेण कुर्याद्धर्मादि अन्यथा रौरवं व्रजेत्

शेतीतून मिळालेल्या उत्पन्नाचा दहावा भाग पापशुद्धीसाठी द्यावा. उरलेल्या धनातून धर्मादि कार्ये करावीत; अन्यथा रौरव नरकात जावे लागेल.

अथवा पापबुद्धिः स्यात्क्षयं वा सत्यमेष्यति वृद्धिवाणिज्यके देयष्षडंशो हि विचक्षणैः

जर कुणाची बुद्धी वाईट असेल, तर त्याचा नाश होईल. पण वाढ करणाऱ्या व्यापारात, ज्ञानी लोकांनी सहावा भाग द्यावा.