शिवपुराणम्

आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्नुश्चादित्यमूर्तयः

आदित्य, भास्कर, भानू, रवि या क्रमाने; अर्क, ब्रह्मा, तसेच रुद्र आणि विष्णू—हे सर्व सूर्याच्या रूपात आहेत.

विस्तरासुतराबोधिन्याप्यायिन्यपराः पुनः उषा प्रभा तथा प्राज्ञा संध्या चेत्यपि शक्तयः

पुन्हा, विस्तार करणाऱ्या, अत्यंत प्रकाशमान आणि पोषण करणाऱ्या अशा उच्च शक्ती आहेत—उषा, प्रभा, प्राज्ञा आणि संध्या.

सोमादिकेतुपर्यंता ग्रहाश्च शिवभाविताः शिवयोराज्ञयानुन्ना मंगलं प्रदिशंतु मे

सोमापासून केतूपर्यंतचे सर्व ग्रह, शिवभक्त, शिव आणि पार्वती यांच्या आज्ञेने प्रेरित, मला शुभ लाभू देत.

अथवा द्वादशादित्यास्तथा द्वादश शक्तयः ऋषयो देवगंधर्वाः पन्नगाप्सरसां गणाः

किंवा, बारा आदित्य आणि बारा शक्ती, ऋषी, देव, गंधर्व, नाग आणि अप्सरांचा समूह—

ग्रामण्यश्च तथा यक्षा राक्षसाश्चासुरास्तथा सप्तसप्तगणाश्चैते सप्तच्छंदोमया हयाः

ग्रामप्रमुख, यक्ष, राक्षस आणि असुर, हे सात सात गट, आणि सात छंदांनी बनवलेले घोडे—

वालखिल्या दयश्चैव सर्वे शिवपदार्चकाः सत्कृत्यशिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे

वालखिल्य आणि दय, हे सर्व शिवपादांची पूजा करणारे, शिव आणि पार्वती यांच्या आज्ञेला मान देऊन, मला शुभ लाभू देत.

ब्रह्माथ देवदेवस्य मूर्तिर्भूमण्डलाधिपः चतुःषष्टिगुणैश्वर्यो बुद्धितत्त्वे प्रतिष्ठितः

ब्रह्मा, देवांचा देव, पृथ्वीमंडळाचा अधिपती, चौरसष्ठ गुणांनी युक्त, बुद्धितत्त्वात स्थिर आहे.

निर्गुणो गुणसंकीर्णस्तथैव गुणकेवलः अविकारात्मको देवस्ततस्साधारणः पुरः

तो निर्गुण, गुणांनी मिश्रित आणि केवळ गुणांनी युक्त आहे; हा देव अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा असून, सर्वांचा सामान्य आधार आहे.

असाधारणकर्मा च सृष्टिस्थितिलयक्रमात् भुवं त्रिधा चतुर्धा च विभक्तः पञ्चधा पुनः

सृष्टी, स्थिती आणि लय या अनुक्रमाने विशेष कर्मे पृथ्वीला तीन, चार आणि पुन्हा पाच प्रकारांनी विभागतात.

चतुर्थावरणे शंभो पूजितश्च सहानुगैः शिवप्रियः शिवासक्तश्शिवपादार्चने रतः

शंभूच्या चौथ्या आवरणात, त्याच्या सेवकांसह पूजिला गेलेला, शिवप्रिय, शिवाशी एकरूप आणि शिवपादपूजेत रमलेला आहे.

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मंगलम् हिरण्यगर्भो लोकेशो विराट् कालश्च पूरुषः

शिव आणि पार्वती यांच्या आज्ञेला मान देऊन, तो मला शुभ घडवो—हिरण्यगर्भ, लोकांचा स्वामी, विराट, काळ आणि पुरुष.

सनत्कुमारः सनकः सनंदश्च सनातनः प्रजानां पतयश्चैव दक्षाद्या ब्रह्मसूनवः

सनत्कुमार, सनक, सनंदन आणि सनातन, तसेच दक्षादी ब्रह्मपुत्र आणि प्रजापती—

एकादश सपत्नीका धर्मस्संकल्प एव च शिवार्चनरताश्चैते शिवभक्तिपरायणाः

पत्नींसह एकादश, धर्म आणि संकल्प, हे सर्व शिवपूजेत रमलेले आणि शिवभक्तीला समर्पित आहेत.

शिवाज्ञावशगास्सर्वे दिशंतु मम मंगलम् चत्वारश्च तथा वेदास्सेतिहासपुराणकाः

हे सर्व शिवाच्या आज्ञेने चालतात; ते मला शुभ लाभू देत—चार वेद आणि तसेच इतिहास-पुराणांचे कर्ते—

धर्मशास्त्राणि विद्याभिर्वैदिकीभिस्समन्विताः परस्परविरुद्धार्थाः शिवप्रकृतिपादकाः

वेदविद्यांनी युक्त धर्मशास्त्रे, अर्थाने परस्परविरोधी असली तरी, ती सर्व शिवस्वरूपावर आधारलेली आहेत.

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे अथ रुद्रो महादेवः शंभोर्मूर्तिर्गरीयसी

शिवांची आज्ञा आदराने मान्य करून, त्यांनी मला मंगल लाभू दे. त्यानंतर रुद्र, जो महादेव आहे, शंभूची सर्वात श्रेष्ठ मूर्ती आहे.

वाह्नेयमण्डलाधीशः पौरुषैश्वर्यवान्प्रभुः शिवाभिमानसंपन्नो निर्गुणस्त्रिगुणात्मकः

तो अग्निमंडळाचा स्वामी आहे, पुरुषार्थ आणि ऐश्वर्याने परिपूर्ण आहे, शिवाचा अभिमान असलेला, निर्गुण असूनही तीन गुणांनी युक्त आहे.

केवलं सात्त्विकश्चापि राजसश्चैव तामसः अविकाररतः पूर्वं ततस्तु समविक्रियः

तो पूर्णपणे सात्त्विक आहे, तसेच राजस आणि तामसही आहे. पूर्वी तो बदल न होणाऱ्या स्थितीत मग्न होता आणि नंतरही तो तसाच अविचल राहिला.

असाधारणकर्मा च सृष्ट्यादिकरणात्पृथक् ब्रह्मणोपि शिरश्छेत्ता जनकस्तस्य तत्सुतः

त्याची कृत्ये इतरांपेक्षा वेगळी आहेत, सृष्टीच्या कार्यापासून वेगळी. त्याने ब्रह्माचा शिर छाटला आणि तोच त्याचा पिता आहे, ब्रह्माचा पुत्रही तोच आहे.

जनकस्तनयश्चापि विष्णोरपि नियामकः बोधकश्च तयोर्नित्यमनुग्रहकरः प्रभुः

तोच पिता आहे आणि पुत्रही आहे, तसेच विष्णूचाही नियंत्रक आहे. तो दोघांना जागृत करणारा, नेहमीच कृपा करणारा प्रभू आहे.

अंडस्यांतर्बहिर्वर्ती रुद्रो लोकद्वयाधिपः शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः

रुद्र अंडाच्या आत आणि बाहेर वास करतो, दोन्ही लोकांचा स्वामी आहे, शिवाला प्रिय आहे, शिवाशी एकरूप आहे आणि शिवाच्या पाद्यांची पूजा करण्यात रममाण आहे.

शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य स मे दिशतु मंगलम् तस्य ब्रह्म षडंगानि विद्येशांतं तथाष्टकम्

शिवाची आज्ञा पुढे ठेवून, तो मला मंगल देऊ दे. त्याचे ब्रह्मा सहा अंगांनी युक्त आहे आणि ज्ञानाची आठ टोकंही त्याच्यात आहेत.

चत्वारो मूर्तिभेदाश्च शिवपूर्वाः शिवार्चकाः शिवो भवो हरश्चैव मृडश्चैव तथापरः शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य मंगलं प्रदिशंतु मे

चार वेगळ्या मूर्ती आहेत, त्या सर्व शिवापूर्वक आहेत आणि शिवाची पूजा करणाऱ्या आहेत. शिव, भव, हर आणि चौथा मृड, हे सर्व. शिवाची आज्ञा पुढे ठेवून, त्यांनी मला मंगल लाभू दे.

अथ विष्णुर्महेशस्य शिवस्यैव परा तनुः वारितत्त्वाधिपः साक्षादव्यक्तपदसंस्थितः

आता विष्णू हा महेशाचा, म्हणजेच शिवाचा सर्वोच्च रूप आहे. तो जलतत्त्वाचा अधिपती आहे आणि प्रत्यक्ष अव्यक्त अवस्थेत स्थित आहे.

निर्गुणस्सत्त्वबहुलस्तथैव गुणकेवलः अविकाराभिमानी च त्रिसाधारणविक्रियः

तो निर्गुण आहे, सात्त्विक गुणांनी भरलेला आहे आणि केवळ गुणांनी युक्तही आहे. तो बदल न होणाऱ्या स्थितीशी एकरूप आहे आणि तीन सामान्य परिवर्तनांचा स्वामी आहे.

असाधारणकर्मा च सृष्ट्यादिकरणात्पृथक् दक्षिणांगभवेनापि स्पर्धमानः स्वयंभुवा

त्याची कृत्ये इतरांपेक्षा वेगळी आहेत, सृष्टीच्या कार्यापासून वेगळी. उजव्या अंगाने तो स्वयंभूशी स्पर्धा करतो.

आद्येन ब्रह्मणा साक्षात्सृष्टः स्रष्टा च तस्य तु अंडस्यांतर्बहिर्वर्ती विष्णुर्लोकद्वयाधिपः

प्रथम ब्रह्माने त्याची प्रत्यक्ष निर्मिती केली आणि तोच त्याचा सृष्टीकर्ता आहे. विष्णू अंडाच्या आत आणि बाहेर वास करतो, दोन्ही लोकांचा स्वामी आहे.

असुरांतकरश्चक्री शक्रस्यापि तथानुजः प्रादुर्भूतश्च दशधा भृगुशापच्छलादिह

तो असुरांचा नाश करणारा आहे, चक्रधारी आहे आणि शक्राचा लहान भाऊ आहे. भृगूच्या शापामुळे आणि इतर कारणांनी तो येथे दहा रूपांनी प्रकट झाला.

भूभारनिग्रहार्थाय स्वेच्छयावातरक्षितौ अप्रमेयबलो मायी मायया मोहयञ्जगत्

पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी तो आपल्या इच्छेने अवतार घेतो. त्याची शक्ती अमाप आहे, तो मायायुक्त आहे आणि मायेमुळे जगाला मोहात टाकतो.