शिवपुराणम्

अथ जाते च सायाह्ने भुवि पश्चिमदिङ्मुखः उद्धृत्य दद्यात्प्रातस्तु मध्याह्नेंगुलिभिस्तथा

संध्याकाळी सूर्यास्ताच्या वेळी, पश्चिमेकडे तोंड करून जमिनीवर बसून पाणी उचलून अर्पण करावं; सकाळी आणि दुपारी बोटांनी तसंच अर्पण करावं.

अंगुलीनां च रंध्रेण लंबं पश्येद्दिवाकरम् आत्मप्रदक्षिणं कृत्वा शुद्धाचमनमाचरेत्

बोटांच्या फटीतून सूर्य दिसेल असा पाहावा; मग स्वतःची प्रदक्षिणा करून शुद्ध पाणी पिऊन आचमन करावं.

सायं मुहूर्तादर्वाक्तु कृता संध्या वृथा भवेत् अकालात्काल इत्युक्तो दिने ऽतीते यथाक्रमम्

संध्याकाळची संध्या जर योग्य वेळी केली नाही, तर ती निष्फळ होते; वेळ न पाळता केल्यास, दिवस संपल्यावरच ती वेळेवर केली असं म्हणतात.

दिवा ऽतीते च गायत्रीं शतं नित्ये क्रमाज्जपेत् आदर्शाहात्परा ऽतीते गायत्रीं लक्षमभ्यसेत्

दिवस संपल्यावर, रोज शंभर वेळा गायत्री जप करावा; आरसा दाखवायची वेळ गेल्यावर, एक लक्ष वेळा गायत्रीचा अभ्यास करावा.

मासातीते तु नित्ये हि पुनश्चोपनयं चरेत् ईशो गौरीगुहो विष्णुर्ब्रह्मा चेंद्रश्च वै यमः

महिना उलटल्यावर, नित्यकर्म म्हणून पुन्हा उपनयन करावं; ईश, गौरी, गुह, विष्णु, ब्रह्मा, इंद्र आणि यम.

एवं रूपांश्च वै देवांस्तर्पयेदर्थसिद्धये ब्रह्मार्पणं ततः कृत्वा शुद्धाचमनमाचरेत्

अशा प्रकारे या सर्व देवतांची पूजा करून इच्छित फल मिळवावं; मग ब्रह्माला अर्पण करून शुद्ध आचमन करावं.

तीर्थदक्षिणतः शस्ते मठे मंत्रालये बुधः तत्र देवालये वापि गृहे वा नियतस्थले

तीर्थाच्या दक्षिणेला, मठात किंवा मंत्रालयात ज्ञानी व्यक्तीने पूजा करावी; तिथेच देवळात किंवा घरात, ठराविक जागी पूजा करावी.

सर्वान्देवान्नमस्कृत्य स्थिरबुद्धिः स्थिरासनः प्रणवं पूर्वमभ्यस्य गायत्रीमभ्यसेत्ततः

सर्व देवांना वंदन करून, स्थिर मनाने आणि स्थिर आसनावर बसून, आधी प्रणव म्हणावा आणि मग गायत्रीचा जप करावा.

जीवब्रह्मैक्यविषयं बुद्ध्वा प्रणवमभ्यसेत् त्रैलोक्यसृष्टिकर्तारं स्थितिकर्तारमच्युतम्

जीव आणि ब्रह्म यांचं ऐक्य समजून, प्रणवाचा जप करावा; जो त्रैलोक्याचा सृष्टीकर्ता, पालनकर्ता आणि अविनाशी आहे.

संहर्तारं तथा रुद्रं स्वप्रकाशमुपास्महे ज्ञानकर्मेंद्रियाणां च मनोवृत्तीर्धियस्तथा

संहार करणारा, रुद्र, स्वतः प्रकाशमान — याची उपासना करावी; ज्ञानेंद्रिये, कर्मेंद्रिये आणि मन, बुद्धी यांच्या सर्व वृत्तींचीही उपासना करावी.

भोगमोक्षप्रदे धर्मे ज्ञाने च प्रेरयेत्सदा इत्थमर्थं धियाध्यायन्ब्रह्मप्राप्नोति निश्चयः

धर्म, ज्ञान, भोग आणि मोक्ष यासाठी नेहमी प्रेरणा द्यावी; असं अर्थ मनाशी धरून ध्यान केल्याने नक्कीच ब्रह्मप्राप्ती होते.

केवलं वा जपेन्नित्यं ब्राह्मण्यस्य च पूर्तये सहस्रमभ्यसेन्नित्यं प्रातर्ब्राह्मणपुंगवः

किंवा, ब्राह्मण्य सिद्धीसाठी रोज जप करावा; श्रेष्ठ ब्राह्मणाने सकाळी रोज हजार वेळा जप करावा.

अन्येषां च यथा शक्तिम् अध्याह्ने च शतं जपेत् सायं द्विदशकं ज्ञेयं शिखाष्टकसमन्वितम्

इतरांनी आपल्या शक्तीनुसार, दुपारी शंभर वेळा जप करावा; संध्याकाळी बारा वेळा, आणि ते शिखा आठ वेळा धरून ओळखावं.

मूलाधारं समारभ्य द्वादशांतस्थितांस्तथा विद्येशब्रह्मविष्ण्वीशजीवात्मपरमेश्वरान्

मूळाधारापासून सुरू करून, बारा ठिकाणांपर्यंत, विद्या, ब्रह्मा, विष्णू, ईश, जीवात्मा आणि परमेेश्वर यांचा ध्यान करावा.

ब्रह्मबुद्ध्या तदैक्यं च सोहं भावनया जपेत् तानेव ब्रह्मरंध्रादौ कायाद्बाह्ये च भावयेत्

बुद्धीने ब्रह्माशी एकरूप होऊन 'सोऽहम्' या भावनेने जप करावा; हे सर्व ब्रह्मरंध्रापासून शरीराबाहेरसुद्धा ध्यानात घ्यावे.

महत्तत्त्वं समारभ्य शरीरं तु सहस्रकम् एकैकस्माज्जपादेकमतिक्रम्य शनैः शनैः

महत्तत्त्वापासून सुरू होऊन, शरीर हजार भागांचे आहे; प्रत्येकासाठी एकदा जप करावा आणि हळूहळू पुढे जावे.

परस्मिन्योजयेज्जीवं जपतत्त्वमुदाहृतम् शतद्विदशकं देहं शिखाष्टकसमन्वितम्

जीवाला परमात्म्यात एकरूप करावे, ह्यालाच जपाचे तत्त्व म्हणतात. शरीर शंभर दहा भागांचे असून, आठ शिखांनी सुशोभित आहे असे सांगितले आहे.

मंत्राणां जप एवं हि जपमादिक्रमाद्विदुः सहस्रं ब्राह्मदं विद्याच्छतमैंद्रप्रदं विदुः

मंत्रांचा जप अशा प्रकारे क्रमाने केला जातो; हजार जप ब्रह्माचा मानला जातो, शंभर जप इंद्राचा समजावा.

इतरत्त्वात्मरक्षार्थं ब्रह्मयोनिषु जायते दिवाकरमुपस्थाय नित्यमित्थं समाचरेत्

इतर तत्त्वांपासून आत्म्याचे रक्षण करण्यासाठी, ब्रह्माच्या गर्भात जन्म घ्यावा; सूर्याच्या दिशेने नेहमी असेच आचरण करावे.

लक्षद्वादशयुक्तस्तु पूर्णब्राह्मण ईरितः गायत्र्या लक्षहीनं तु वेदकार्येन योजयेत्

बारा लक्ष जप पूर्ण करणारा पूर्ण ब्राह्मण मानला जातो; गायत्रीचा एक लक्ष जप कमी असेल तर तो वेदकार्यांसाठी वापरावा.

आसप्ततेस्तु नियमं पश्चात्प्रव्राजनं चरेत् प्रातर्द्वादशसाहस्रं प्रव्राजीप्रणवं जपेत्

सात दिवस नियम पाळून, नंतर संन्यास घ्यावा; सकाळी बारा हजार वेळा संन्यासी प्रणवाचा जप करावा.

दिने दिने त्वतिक्रांते नित्यमेवं क्रमाज्जपेत् मासादौ क्रमशो ऽतीते सार्धलक्षजपेन हि

दररोज, दिवसागणिक, या क्रमाने नेहमी जप करावा; महिन्याच्या सुरुवातीला आणि शेवटी, दीड लक्ष जप करावा.

अत ऊर्ध्वमतिक्रांते पुनः प्रैषं समाचरेत् एवं कृत्वा दोषशांतिरन्यथा रौरवं व्रजेत्

यानंतर, वेळ गेल्यावर पुन्हा प्रेषण करावे; असे केल्याने दोष शांत होतात, अन्यथा रौरव नरकात जावे लागते.

धर्मार्थयोस्ततो यत्नं कुर्यात्कामी न चेतरः ब्राह्मणो मुक्तिकामः स्याद्ब्रह्मज्ञानं सदाभ्यसेत्

म्हणून, जो धर्म आणि संपत्तीची इच्छा करतो त्याने प्रयत्न करावा; अन्यथा नाही. मुक्तीची इच्छा असणाऱ्या ब्राह्मणाने नेहमी ब्रह्मज्ञानाचा अभ्यास करावा.

धर्मादर्थो ऽर्थतो भोगो भोगाद्वैराग्यसंभवः धर्मार्जितार्थभोगेन वैराग्यमुपजायते

धर्मापासून संपत्ती मिळते, संपत्तीपासून भोग मिळतो, आणि भोगातून वैराग्य उत्पन्न होते; धर्म आणि संपत्तीने मिळालेल्या भोगातून वैराग्य येते.

विपरीतार्थभोगेन राग एव प्रजायते धर्मश्च द्विविधः प्रोक्तो द्रव्यदेहद्वयेन च

विपरीत मार्गाने मिळालेल्या भोगातून आसक्ती वाढते; धर्म दोन प्रकारचा सांगितला आहे—द्रव्याने आणि शरीराने.

द्रव्यमिज्यादिरूपं स्यात्तीर्थस्नानादि दैहिकम् धनेन धनमाप्नोति तपसा दिव्यरूपताम्

द्रव्य म्हणजे यज्ञादी, शरीराने म्हणजे तीर्थस्नान वगैरे. धनाने धन मिळते, तपाने दिव्य स्वरूप मिळते.

निष्कामः शुद्धिमाप्नोति शुद्ध्या ज्ञानं न संशयः कृतादौ हि तपःश्लोघ्यं द्रव्यधर्मः कलौ युगे

कामनाशून्य माणूस शुद्धी प्राप्त करतो; शुद्धीने ज्ञान मिळते—यात शंका नाही. कृतयुगात तप श्रेष्ठ, कलियुगात द्रव्यधर्म श्रेष्ठ आहे.

कृतेध्यानाज्ज्ञानसिद्धिस्त्रेतायां तपसा तथा द्वापरे यजनाज्ज्ञानं प्रतिमापूजया कलौ

कृतयुगात ध्यानाने ज्ञानसिद्धी होते, त्रेतायुगात तपाने, द्वापरयुगात यजनाने, आणि कलियुगात प्रतिमापूजने.