शिवपुराणम्

श्रीमन्त्रिशूलमैशाने वज्रं माहेन्द्रदिङ्मुखे परशुं वह्निदिग्भागे याम्ये सायकमर्चयेत्

ईशानाच्या त्रिशूळाची पूजा पूर्वेकडे, वज्राची इंद्राच्या दिशेला, कुऱ्हाडीची अग्नीच्या दिशेला आणि बाणाची दक्षिण दिशेला करावी.

नैरृते तु यजेत्खड्गं पाशं वारुणगोचरे अंकुशं मारुते भागे पिनाकं चोत्तरे यजेत्

नैऋत्य दिशेला तलवार, वरुणाच्या प्रदेशात पाश, वायूच्या भागात अंकुश आणि उत्तरेकडे पिनाक धनुष्याची पूजा करावी.

पश्चिमाभिमुखं रौद्रं क्षेत्रपालं समर्चयेत् पञ्चमावरणं चैव सम्पूज्यानन्तरं बहिः

पश्चिमेकडे तोंड करून रौद्र क्षेत्रपालाची पूजा करावी. पाचव्या आवरणाची पूजा पूर्ण केल्यावर, बाहेरची पूजा करावी.

सर्वावरणदेवानां बहिर्वा पञ्चमे ऽथवा पञ्चमे मातृभिस्सार्धं महोक्ष पुरतो यजेत्

सर्व आवरणातील देवतांच्या बाहेर किंवा पाचव्या आवरणात, मातांसह महोक्षाची समोर पूजा करावी.

ततः समंततः पूज्यास्सर्वा वै देवयोनयः खेचरा ऋषयस्सिद्धा दैत्या यक्षाश्च राक्षसाः

त्यानंतर सर्व देववंशांची, आकाशवासी, ऋषी, सिद्ध, दैत्य, यक्ष आणि राक्षस यांची सर्वत्र पूजा करावी.

अनंताद्याश्च नागेंद्रा नागैस्तत्तत्कुलोद्भवैः डाकिनीभूतवेतालप्रेतभैरवनायकाः

अनंत वगैरे नागराज आणि त्यांच्या कुळातील इतर नाग, डाकिनी, भूत, वेताळ, प्रेत आणि भैरवांचे नायक यांचीही पूजा करावी.

पातालवासिनश्चान्ये नानायोनिसमुद्भवाः नद्यस्समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च

पाताळात राहणारे आणि विविध योनींमध्ये जन्मलेले, नद्या, समुद्र, डोंगर, अरण्ये आणि सरोवरे यांचीही पूजा करावी.

पशवः पक्षिणो वृक्षाः कीटाद्याः क्षुद्रयोनयः नराश्च विविधाकारा मृगाश्च क्षुद्रयोनयः

पशू, पक्षी, झाडे, कीटक आणि इतर लहान जीव, विविध प्रकारचे माणसे आणि लहान जातीचे प्राणी यांचीही पूजा करावी.

भुवनान्यन्तरण्डस्य ततो ब्रह्माण्डकोटयः बहिरंडान्यसंख्यानि भुवनानि सहाधिपैः

या ब्रह्मांडाच्या आतली सर्व लोकं, मग बाहेरच्या असंख्य ब्रह्मांडांची कोटी, अनंत अंडे आणि त्यांच्या अधिपतींसह सर्व लोकं यांचीही पूजा करावी.

ब्रह्मांडाधारका रुद्रा दशदिक्षु व्यवस्थिताः यद्गौड यच्च मामेयं यद्वा शाक्तं ततः परम्

ब्रह्मांडाला आधार देणारे रुद्र दहा दिशांत स्थिर आहेत. जे काही गौड, मामीय, किंवा शाक्त आहे, त्याही पुढे जे आहे ते सर्व समजून पूजा करावी.

यत्किञ्चिदस्ति शब्दस्य वाच्यं चिदचिदात्मकम् तत्सर्वं शिवयोः पार्श्वे बुद्ध्वा सामान्यतो यजेत्

शब्दाचा अर्थ असलेली, जाणीव असो वा नसो, जी काही वस्तू आहे, ती सर्व शिवाच्या दोन्ही बाजूंना समजून, सर्वसाधारणपणे पूजा करावी.

कृतांजलिपुटाः सर्वे ऽचिंत्याः स्मितमुखास्तथा प्रीत्या संप्रेक्षमाणाश्च देवं देवीं च सर्वदा

सर्वजण हात जोडून, हसतमुखाने, नेहमीच प्रेमाने देव आणि देवीकडे पाहत असतात.

इत्थमावरणाभ्यर्चां कृत्वाविक्षेपशांतये पुनरभ्यर्च्य देवेशं पक्त्वाक्षरमुदीरयेत्

अशा प्रकारे आवरणांची पूजा करून, मनाची चंचलता शांत करण्यासाठी, पुन्हा देवाधिदेवाची पूजा करून, अक्षय मंत्राचा जप करावा.

निवेदयेत्ततः पश्चाच्छिवयोरमृतोपमम् सुव्यञ्जनसमायुक्तं शुद्धं चारु महाचरुम्

नंतर, शिव आणि त्यांच्या अर्धांगिनीला अमृतासारखा, सुंदर, शुद्ध आणि उत्तम पदार्थांनी सजवलेला महाभोग अर्पण करावा.

द्वात्रिंशदाढकैर्मुख्यमधमं त्वाढकावरम् साधयित्वा यथासंपच्छ्रद्धया विनिवेदयेत्

मुख्य भोग बत्तीस मापांनी तयार करावा, कमी मापांनी कनिष्ठ भोग करावा; आपल्या सामर्थ्यानुसार आणि श्रद्धेने हे सर्व अर्पण करावे.

ततो निवेद्य पानीयं तांबूलं चोपदंशकैः नीराजनादिकं कृत्वा पूजाशेषं समापयेत्

यानंतर पाण्याचा अर्घ्य, तांबूल आणि उपदंश अर्पण करावा, नंतर आरती व इतर विधी करून पूजा पूर्ण करावी.

भोगोपयोग्यद्रव्याणि विशिष्टान्येव साधयेत् वित्तशाठ्यं न कुर्वीत भक्तिमान्विभवे सति

भोगासाठी योग्य आणि उत्तम वस्तूंचीच तयारी करावी; ज्याच्याकडे साधनसंपत्ती आहे, त्याने भक्तीने कंजूषपणा किंवा कपट करू नये.

शठस्योपेक्षकस्यापि व्यंग्यं चैवानुतिष्ठतः न फलंत्येव कर्माणि काम्यानीति सतां कथा

सज्जनांच्या मते, कपटी, दुर्लक्ष करणारा किंवा दुटप्पीपणे कर्म करणाऱ्याला इच्छित फळ मिळत नाही.

तस्मात्सम्यगुपेक्षां च त्यक्त्वा सर्वांगयोगतः कुर्यात्काम्यानि कर्माणि फलसिद्धिं यदीच्छति

म्हणून, सर्व प्रकारचे दुर्लक्ष टाकून, पूर्ण मनाने आणि शरीराने, जो फळाची प्राप्ती इच्छितो त्याने कर्मे करावीत.

इत्थं पूजां समाप्याथ देवं देवीं प्रणम्य च भक्त्या मनस्समाधाय पश्चात्स्तोत्रमुदीरयेत्

अशा प्रकारे पूजा पूर्ण करून, भक्तीने देव आणि देवीस वंदन करून, मन एकाग्र करून, नंतर स्तोत्र म्हणावे.

ततः स्तोत्रमुपास्यान्ते त्वष्टोत्तरशतावराम् जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यां सहस्रोत्तरमुत्सुकः

स्तोत्राच्या शेवटी, उत्साहाने एक हजार आठ वेळा पंचाक्षरी मंत्राचा जप करावा.

विद्यापूजां गुरोः पूजां कृत्वा पश्चाद्यथाक्रमम् यथोदयं यथाश्राद्धं सदस्यानपि पूजयेत्

मंत्राची आणि गुरूची पूजा करून, नंतर योग्य क्रमाने, श्रद्धेनुसार सभासदांचीही पूजा करावी.

ततः उद्वास्य देवेशं सर्वैरावरणैः सह मण्डलं गुरवे दद्याद्यागोपकरणैस्सह

यानंतर, सर्व आवरणांसह देवाधिदेवाचे उद्वासन करून, मंडळ व यागोपकरणे गुरुला द्यावीत.

शिवाश्रितेभ्यो वा दद्यात्सर्वमेवानुपूर्वशः अथवा तच्छिवायैव शिवक्षेत्रे समर्पयेत्

किंवा, सर्व वस्तू योग्य क्रमाने शिवभक्तांना द्याव्यात, किंवा शिवक्षेत्रात सर्व काही शिवालाच अर्पण करावे.

शिवाग्नौ वा यजेद्देवं होमद्रव्यैश्च सप्तभिः समभ्यर्च्य यथान्यायं सर्वावरणदेवताः

किंवा, शिवाग्नीत सात प्रकारच्या होमद्रव्यांनी, सर्व आवरणातील देवतांची योग्य रीतीने पूजा करून, देवाची आराधना करावी.

एष योगेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः न तस्मादधिकः कश्चिद्यागो ऽस्ति भुवने क्वचित्

हा योगेश्वर म्हणून तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे; पृथ्वीवर याहून श्रेष्ठ यज्ञ कुठेही नाही.

न तदस्ति जगत्यस्मिन्नसध्यं यदनेन तु ऐहिकं वा फलं किंचिदामुष्मिकफलं तु वा

या पूजेमुळे या जगात काहीही अशक्य नाही; ऐहिक किंवा पारलौकिक फळ काहीही सहज मिळू शकते.

इदमस्य फलं नेदमिति नैव नियम्यते श्रेयोरूपस्य कृत्स्नस्य तदिदं श्रेष्टसाधनम्

हे फक्त एवढेच फळ देते, असे मर्यादित नाही; जे काही श्रेष्ठ आहे, त्यासाठी हेच सर्वोत्तम साधन आहे.

इदं न शक्यते वक्तुं पुरुषेण यदर्च्यते चिंतामणेरिवैतस्मात्तत्तेन प्राप्यते फलम्

येथे जे काही पूजले जाते, ते चिंतामणीसारखे इच्छित फळ देते; हे शब्दांनी सांगता येत नाही.