शिवपुराणम्

देवमातारुन्धती च सर्वाः खलु पतिव्रताः शिवार्चनरतो नित्यं श्रीमत्यः प्रियदर्शनाः

देवमाता आणि अरुंधती, या सर्व पतिव्रता, नेहमी शिवपूजेत मन लावणाऱ्या, तेजस्वी आणि सुंदर दिसणाऱ्या आहेत.

प्रथमावरणे वेदांश्चतुरो वा प्रपूजयेत् इतिहासपुराणानि द्वितीयावरणे पुनः

पहिल्या वलयात चारही वेदांची पूजा करावी; दुसऱ्या वलयात इतिहास आणि पुराणांची पूजा करावी.

तृतीयावरणे पश्चाद्धर्मशास्त्रपुरस्सराः वैदिक्यो निखिला विद्याः पूज्या एव समंततः

तिसऱ्या वलयात, नंतर, धर्मशास्त्र आणि वेदविद्या यांच्या पुढे, सर्व विद्यांची सर्वत्र पूजा करावी.

पूर्वादिपुरतो वेदास्तदन्ये तु यथारुचि अष्टधा वा चतुर्धा वा कृत्वा पूजां समंततः

पूर्वेकडून सुरुवात करून, वेद आणि इतर, आपल्या आवडीनुसार, आठ किंवा चार विभाग करून, सर्वत्र पूजा करावी.

एवं ब्रह्माणमभ्यर्च्य त्रिभिरावरणैर्युतम् दक्षिणे पश्चिमे पश्चाद्रुद्रं सावरणं यजेत्

अशा प्रकारे, तीन वलयांसह ब्रह्माची पूजा करून, नंतर दक्षिण आणि पश्चिम दिशेला वलयासह रुद्राची पूजा करावी.

तस्य ब्रह्मषडंगानि प्रथमावरणं स्मृतम् द्वितीयावरणे चैव विद्येश्वरमयं तथा

त्याचे ब्रह्माचे सहा अंग हे पहिले वलय मानले जाते; दुसऱ्या वलयात ज्ञानेश्वरांचा समूह आहे.

तृतीयावरणे भेदो विद्यते स तु कथ्यते चतस्रो मूर्तयस्तस्य पूज्याः पूर्वादितः क्रमात्

तिसऱ्या वलयात भेद आहे, तो आता सांगतो: त्याच्या चार मूर्ती पूर्वेकडून सुरुवात करून अनुक्रमे पूजाव्या.

त्रिगुणास्सकलो देवः पुरस्ताच्छिवसंज्ञकः राजसो दक्षिणे ब्रह्मा सृष्टिकृत्पूज्यते भवः

तीन गुणांनी युक्त असलेला देव पूर्वेला 'शिव' म्हणून पूजला जातो; दक्षिणेला राजस गुणाचा ब्रह्मा, सृष्टी करणारा 'भव' म्हणून पूजावा.

तामसः पश्चिमे चाग्निः पूज्यस्संहारको हरः सात्त्विकस्सुखकृत्सौम्ये विष्णुर्विश्वपतिर्मृडः

पश्चिमेला तमस गुणाचा अग्नि, संहार करणारा 'हर' म्हणून पूजावा; उत्तरेला सौम्य दिशेला सात्त्विक गुणाचा, सुख देणारा, विश्वाचा स्वामी 'मृड' म्हणून विष्णूची पूजा करावी.

एवं पश्चिमदिग्भागे शम्भोः षड्विंशकं शिवम् समभ्यर्च्योत्तरे पार्श्वे ततो वैकुंठमर्चयेत्

अशा प्रकारे, पश्चिम दिशेला शंभूच्या छवींची छवीस पूजा करून, नंतर उत्तरेकडील बाजूला वैकुंठाची पूजा करावी.

वासुदेवं पुरस्कृत्वा प्रथमावरणे यजेत् अनिरुद्धं दक्षिणतः प्रद्युम्नं पश्चिमे ततः

वासुदेवाला पुढे ठेवून, पहिल्या वलयात त्याची पूजा करावी; दक्षिणेला अनिरुद्ध, मग पश्चिमेला प्रद्युम्न यांची पूजा करावी.

सौम्ये संकर्षणं पश्चाद्व्यत्यस्तौ वा यजेदिमौ प्रथमावरणं प्रोक्तं द्वितीयावरणं शुभम्

उत्तरेच्या सौम्य दिशेला नंतर संकर्षणाची पूजा करावी; किंवा हे दोघे बदलूनही पूजा करता येईल. हे पहिले वलय म्हणतात; दुसरे वलय शुभ आहे.

मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोथ वामनः रामश्चान्यतमः कृष्णो भवानश्वमुखोपि च

मत्स्य, कूर्म, वराह, नरसिंह, वामन, राम, कोणताही दुसरा, कृष्ण, भव आणि अश्वमुखी रूप यांचीही पूजा करावी.

तृतीयावरणे चक्रुः पूर्वभागे समर्चयेत् नारायणाख्यां याम्येस्त्रं क्वचिदव्याहतं यजेत्

तिसऱ्या आवरणात, पूर्वेकडे नारायण या रूपाची भक्ती करावी. दक्षिण दिशेला यमाच्या अस्त्राची पूजा करावी, जिथे अडथळा नसेल तिथे यज्ञ करावा.

पश्चिमे पांचजन्यं च शार्ङ्गंधनुरथोत्तरे एवं त्र्यावरणैः साक्षाद्विश्वाख्यां परमं हरिम्

पश्चिम दिशेला पाञ्चजन्य शंखाची आणि उत्तरेकडे शार्ङ्ग धनुष्याची पूजा करावी. अशा प्रकारे या तीन आवरणांत प्रत्यक्ष विश्वरूप परम हरिची उपासना करावी.

महाविष्णुं सदाविष्णुं मूर्तीकृत्य समर्चयेत् इत्थं विष्णोश्चतुर्व्यूहक्रमान्मूर्तिचतुष्टयम् पूजयित्वा च तच्छक्तीश्चतस्रः पुजयेत्क्रमात्

महाविष्णू, जो नेहमीच आहे, त्याची मूर्ती करून नेहमी पूजा करावी. त्यानंतर विष्णूच्या चार व्यूहांच्या क्रमाने त्या चार रूपांची आणि मग त्यांच्या चार शक्तींची एकामागोमाग एक पूजा करावी.

प्रभामाग्नेयदिग्भागे नैरृते तु सरस्वतीम् गणांबिका च वायव्ये लक्ष्मीं रौद्रे समर्चयेत्

आग्नेय दिशेला प्रभा, नैऋत्य दिशेला सरस्वती, वायव्य दिशेला गणांबिका, उत्तर दिशेला लक्ष्मी आणि पश्चिम दिशेला रौद्री यांची पूजा करावी.

एवं भान्वादिमूर्तीनां तच्छक्तीनामनंतरम् पूजां विधाय लोकेशांस्तत्रैवावरणे यजेत्

भानू इत्यादी मूर्ती आणि त्यांच्या शक्तींची अखंड पूजा करून, त्याच आवरणात लोकांचे अधिपती असलेल्या देवांची पूजा करावी.

इन्द्रमग्निं यमं चैव निरृतिं वरुणं तथा वायुं सोमं कुबेरं च पश्चादीशानमर्चयेत्

इंद्र, अग्नी, यम, नैऋती, वरुण, वायू, सोम, कुबेर आणि शेवटी ईशान यांची एकामागोमाग एक पूजा करावी.

एवं चतुर्थावरणं पूजयित्वा विधानतः आयुधानि महेशस्य पश्चाद्बांह्यं समर्चयेत्

या प्रमाणे चौथ्या आवरणाची विधिपूर्वक पूजा करून, नंतर महेशाच्या आयुधांची पूजा बाहेर, पश्चिमेकडे करावी.

श्रीमन्त्रिशूलमैशाने वज्रं माहेन्द्रदिङ्मुखे परशुं वह्निदिग्भागे याम्ये सायकमर्चयेत्

ईशानाच्या त्रिशूळाची पूजा पूर्वेकडे, वज्राची इंद्राच्या दिशेला, कुऱ्हाडीची अग्नीच्या दिशेला आणि बाणाची दक्षिण दिशेला करावी.

नैरृते तु यजेत्खड्गं पाशं वारुणगोचरे अंकुशं मारुते भागे पिनाकं चोत्तरे यजेत्

नैऋत्य दिशेला तलवार, वरुणाच्या प्रदेशात पाश, वायूच्या भागात अंकुश आणि उत्तरेकडे पिनाक धनुष्याची पूजा करावी.

पश्चिमाभिमुखं रौद्रं क्षेत्रपालं समर्चयेत् पञ्चमावरणं चैव सम्पूज्यानन्तरं बहिः

पश्चिमेकडे तोंड करून रौद्र क्षेत्रपालाची पूजा करावी. पाचव्या आवरणाची पूजा पूर्ण केल्यावर, बाहेरची पूजा करावी.

सर्वावरणदेवानां बहिर्वा पञ्चमे ऽथवा पञ्चमे मातृभिस्सार्धं महोक्ष पुरतो यजेत्

सर्व आवरणातील देवतांच्या बाहेर किंवा पाचव्या आवरणात, मातांसह महोक्षाची समोर पूजा करावी.

ततः समंततः पूज्यास्सर्वा वै देवयोनयः खेचरा ऋषयस्सिद्धा दैत्या यक्षाश्च राक्षसाः

त्यानंतर सर्व देववंशांची, आकाशवासी, ऋषी, सिद्ध, दैत्य, यक्ष आणि राक्षस यांची सर्वत्र पूजा करावी.

अनंताद्याश्च नागेंद्रा नागैस्तत्तत्कुलोद्भवैः डाकिनीभूतवेतालप्रेतभैरवनायकाः

अनंत वगैरे नागराज आणि त्यांच्या कुळातील इतर नाग, डाकिनी, भूत, वेताळ, प्रेत आणि भैरवांचे नायक यांचीही पूजा करावी.

पातालवासिनश्चान्ये नानायोनिसमुद्भवाः नद्यस्समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च

पाताळात राहणारे आणि विविध योनींमध्ये जन्मलेले, नद्या, समुद्र, डोंगर, अरण्ये आणि सरोवरे यांचीही पूजा करावी.

पशवः पक्षिणो वृक्षाः कीटाद्याः क्षुद्रयोनयः नराश्च विविधाकारा मृगाश्च क्षुद्रयोनयः

पशू, पक्षी, झाडे, कीटक आणि इतर लहान जीव, विविध प्रकारचे माणसे आणि लहान जातीचे प्राणी यांचीही पूजा करावी.

भुवनान्यन्तरण्डस्य ततो ब्रह्माण्डकोटयः बहिरंडान्यसंख्यानि भुवनानि सहाधिपैः

या ब्रह्मांडाच्या आतली सर्व लोकं, मग बाहेरच्या असंख्य ब्रह्मांडांची कोटी, अनंत अंडे आणि त्यांच्या अधिपतींसह सर्व लोकं यांचीही पूजा करावी.