शिवपुराणम्

ग्रामण्यश्च तथा यक्षान्यातुधानांस्तथा हयान् सप्तच्छंदोमयांश्चैव वालखिल्यांश्च पूजयेत्

ग्रामप्रमुख, यक्ष, राक्षस, घोडे, सात छंदमय गट आणि वालखिल्य यांचीही पूजा करावी.

एवं तृतीयावरणे समभ्यर्च्य दिवाकरम् ब्रह्माणमर्चयेत्पश्चात्त्रिभिरावरणैः सहः

अशा प्रकारे तिसऱ्या आवरणात सूर्याची पूजा करून, नंतर ब्रह्मदेवाची तीनही आवरणांसह पूजा करावी.

हिरण्यगर्भं पूर्वस्यां विराजं दक्षिणे ततः कालं पश्चिमदिग्भागे पुरुषं चोत्तरे यजेत्

हिरण्यगर्भाची पूर्वेला, विराजची दक्षिणेला, काळाची पश्चिमेला आणि पुरुषाची उत्तरेला पूजा करावी.

हिरण्यगर्भः प्रथमो ब्रह्मा कमलसन्निभः कालो जात्यंजनप्रख्यः पुरुषः स्फटिकोपमः

हिरण्यगर्भ हा प्रथम, ब्रह्मा कमळासारखा, काळ काळ्या काजळासारखा आणि पुरुष स्फटिकासारखा आहे.

त्रिगुणो राजसश्चैव तामसः सात्त्विकस्तथा चत्वार एते क्रमशः प्रथमावरणे स्थिताः

तीन गुणांनी युक्त — राजस, तमस आणि सात्त्विक — असे हे चार जण अनुक्रमे पहिल्या आवरणात स्थित आहेत.

द्वितीयावरणे पूज्याः पूर्वादिपरितः क्रमात् सनत्कुमारः सनकः सनंदश्च सनातनः

दुसऱ्या वलयात, पूर्वेकडून सुरुवात करून सर्व बाजूंनी, सनत्कुमार, सनक, सनंदन आणि सनातन यांची पूजा करावी.

तृतीयावरणे पश्चादर्चयेच्च प्रजापतीन् अष्टौ पूर्वांश्च पूर्वादौ त्रीन्प्राक्पश्चादनुक्रमात्

तिसऱ्या वलयात, नंतर, आठ प्रजापतींची पूजा करावी आणि त्यांच्या अगोदर, पूर्वेकडून सुरुवात करून, तीन जणांची पूजा पूर्वेकडून पश्चिमेकडे अनुक्रमे करावी.

दक्षो रुचिर्भृगुश्चैव मरीचिश्च तथांगिराः पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुरत्रिश्च कश्यपः

दक्ष, रुचि, भृगु, मरीचि, अंगिरस, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, अत्री आणि कश्यप—

वसिष्ठश्चेति विख्याताः प्रजानां पतयस्त्विमे तेषां भार्याश्च तैस्सार्धं पूजनीया यथाक्रमम्

वसिष्ठ—हे सर्व प्रजांचे प्रसिद्ध अधिपती आहेत; त्यांच्याबरोबर त्यांच्या पत्नींचीही योग्य क्रमाने पूजा करावी.

प्रसूतिश्च तथा ऽ ऽकूतिः ख्यातिः सम्भूतिरेव च धृतिः स्मृतिः क्षमा चैव सन्नतिश्चानसूयका

प्रसूती, आकूती, ख्याति, संभवती, धृति, स्मृती, क्षमा, सन्नती आणि अनसूया—

देवमातारुन्धती च सर्वाः खलु पतिव्रताः शिवार्चनरतो नित्यं श्रीमत्यः प्रियदर्शनाः

देवमाता आणि अरुंधती, या सर्व पतिव्रता, नेहमी शिवपूजेत मन लावणाऱ्या, तेजस्वी आणि सुंदर दिसणाऱ्या आहेत.

प्रथमावरणे वेदांश्चतुरो वा प्रपूजयेत् इतिहासपुराणानि द्वितीयावरणे पुनः

पहिल्या वलयात चारही वेदांची पूजा करावी; दुसऱ्या वलयात इतिहास आणि पुराणांची पूजा करावी.

तृतीयावरणे पश्चाद्धर्मशास्त्रपुरस्सराः वैदिक्यो निखिला विद्याः पूज्या एव समंततः

तिसऱ्या वलयात, नंतर, धर्मशास्त्र आणि वेदविद्या यांच्या पुढे, सर्व विद्यांची सर्वत्र पूजा करावी.

पूर्वादिपुरतो वेदास्तदन्ये तु यथारुचि अष्टधा वा चतुर्धा वा कृत्वा पूजां समंततः

पूर्वेकडून सुरुवात करून, वेद आणि इतर, आपल्या आवडीनुसार, आठ किंवा चार विभाग करून, सर्वत्र पूजा करावी.

एवं ब्रह्माणमभ्यर्च्य त्रिभिरावरणैर्युतम् दक्षिणे पश्चिमे पश्चाद्रुद्रं सावरणं यजेत्

अशा प्रकारे, तीन वलयांसह ब्रह्माची पूजा करून, नंतर दक्षिण आणि पश्चिम दिशेला वलयासह रुद्राची पूजा करावी.

तस्य ब्रह्मषडंगानि प्रथमावरणं स्मृतम् द्वितीयावरणे चैव विद्येश्वरमयं तथा

त्याचे ब्रह्माचे सहा अंग हे पहिले वलय मानले जाते; दुसऱ्या वलयात ज्ञानेश्वरांचा समूह आहे.

तृतीयावरणे भेदो विद्यते स तु कथ्यते चतस्रो मूर्तयस्तस्य पूज्याः पूर्वादितः क्रमात्

तिसऱ्या वलयात भेद आहे, तो आता सांगतो: त्याच्या चार मूर्ती पूर्वेकडून सुरुवात करून अनुक्रमे पूजाव्या.

त्रिगुणास्सकलो देवः पुरस्ताच्छिवसंज्ञकः राजसो दक्षिणे ब्रह्मा सृष्टिकृत्पूज्यते भवः

तीन गुणांनी युक्त असलेला देव पूर्वेला 'शिव' म्हणून पूजला जातो; दक्षिणेला राजस गुणाचा ब्रह्मा, सृष्टी करणारा 'भव' म्हणून पूजावा.

तामसः पश्चिमे चाग्निः पूज्यस्संहारको हरः सात्त्विकस्सुखकृत्सौम्ये विष्णुर्विश्वपतिर्मृडः

पश्चिमेला तमस गुणाचा अग्नि, संहार करणारा 'हर' म्हणून पूजावा; उत्तरेला सौम्य दिशेला सात्त्विक गुणाचा, सुख देणारा, विश्वाचा स्वामी 'मृड' म्हणून विष्णूची पूजा करावी.

एवं पश्चिमदिग्भागे शम्भोः षड्विंशकं शिवम् समभ्यर्च्योत्तरे पार्श्वे ततो वैकुंठमर्चयेत्

अशा प्रकारे, पश्चिम दिशेला शंभूच्या छवींची छवीस पूजा करून, नंतर उत्तरेकडील बाजूला वैकुंठाची पूजा करावी.

वासुदेवं पुरस्कृत्वा प्रथमावरणे यजेत् अनिरुद्धं दक्षिणतः प्रद्युम्नं पश्चिमे ततः

वासुदेवाला पुढे ठेवून, पहिल्या वलयात त्याची पूजा करावी; दक्षिणेला अनिरुद्ध, मग पश्चिमेला प्रद्युम्न यांची पूजा करावी.

सौम्ये संकर्षणं पश्चाद्व्यत्यस्तौ वा यजेदिमौ प्रथमावरणं प्रोक्तं द्वितीयावरणं शुभम्

उत्तरेच्या सौम्य दिशेला नंतर संकर्षणाची पूजा करावी; किंवा हे दोघे बदलूनही पूजा करता येईल. हे पहिले वलय म्हणतात; दुसरे वलय शुभ आहे.

मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोथ वामनः रामश्चान्यतमः कृष्णो भवानश्वमुखोपि च

मत्स्य, कूर्म, वराह, नरसिंह, वामन, राम, कोणताही दुसरा, कृष्ण, भव आणि अश्वमुखी रूप यांचीही पूजा करावी.

तृतीयावरणे चक्रुः पूर्वभागे समर्चयेत् नारायणाख्यां याम्येस्त्रं क्वचिदव्याहतं यजेत्

तिसऱ्या आवरणात, पूर्वेकडे नारायण या रूपाची भक्ती करावी. दक्षिण दिशेला यमाच्या अस्त्राची पूजा करावी, जिथे अडथळा नसेल तिथे यज्ञ करावा.

पश्चिमे पांचजन्यं च शार्ङ्गंधनुरथोत्तरे एवं त्र्यावरणैः साक्षाद्विश्वाख्यां परमं हरिम्

पश्चिम दिशेला पाञ्चजन्य शंखाची आणि उत्तरेकडे शार्ङ्ग धनुष्याची पूजा करावी. अशा प्रकारे या तीन आवरणांत प्रत्यक्ष विश्वरूप परम हरिची उपासना करावी.

महाविष्णुं सदाविष्णुं मूर्तीकृत्य समर्चयेत् इत्थं विष्णोश्चतुर्व्यूहक्रमान्मूर्तिचतुष्टयम् पूजयित्वा च तच्छक्तीश्चतस्रः पुजयेत्क्रमात्

महाविष्णू, जो नेहमीच आहे, त्याची मूर्ती करून नेहमी पूजा करावी. त्यानंतर विष्णूच्या चार व्यूहांच्या क्रमाने त्या चार रूपांची आणि मग त्यांच्या चार शक्तींची एकामागोमाग एक पूजा करावी.

प्रभामाग्नेयदिग्भागे नैरृते तु सरस्वतीम् गणांबिका च वायव्ये लक्ष्मीं रौद्रे समर्चयेत्

आग्नेय दिशेला प्रभा, नैऋत्य दिशेला सरस्वती, वायव्य दिशेला गणांबिका, उत्तर दिशेला लक्ष्मी आणि पश्चिम दिशेला रौद्री यांची पूजा करावी.

एवं भान्वादिमूर्तीनां तच्छक्तीनामनंतरम् पूजां विधाय लोकेशांस्तत्रैवावरणे यजेत्

भानू इत्यादी मूर्ती आणि त्यांच्या शक्तींची अखंड पूजा करून, त्याच आवरणात लोकांचे अधिपती असलेल्या देवांची पूजा करावी.

इन्द्रमग्निं यमं चैव निरृतिं वरुणं तथा वायुं सोमं कुबेरं च पश्चादीशानमर्चयेत्

इंद्र, अग्नी, यम, नैऋती, वरुण, वायू, सोम, कुबेर आणि शेवटी ईशान यांची एकामागोमाग एक पूजा करावी.