शिवपुराणम्

चतुर्णामपि देवानां पृथगावरणान्यथ तस्यांगानि षडेवादौ दीप्ताद्याभिश्च शक्तिभिः

या चारही देवतांसाठी वेगवेगळी आवरणे आहेत; सुरुवातीला त्यांच्या सहा अंगांची त्यांच्या तेजस्वी शक्तींनी पूजा करावी.

दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला क्रमात् अमोघा विद्युता चैव पूर्वादि परितः स्थिताः

दीप्त, सूक्ष्म, जया, भद्रा, विभूती आणि विमला — या अनुक्रमे, तसेच अमोघा आणि विद्युत् या पूर्वेकडून सर्व बाजूंनी स्थित आहेत.

द्वितीयावरणे पूज्याश्चतस्रो मूर्तयः क्रमात् पूर्वाद्युत्तरपर्यंताः शक्तयश्च ततः परम्

दुसऱ्या आवरणात पूर्वेकडून उत्तरेकडे अनुक्रमे चार मूर्तींची आणि त्यानंतर त्यांच्या शक्तींची पूजा करावी.

आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्णुश्चैते विवस्वतः

आदित्य, भास्कर, भानू, रवि — हे अनुक्रमे; अर्क, ब्रह्मा, रुद्र आणि विष्णू — हे सर्व सूर्याचे रूप आहेत.

विस्तारा पूर्वदिग्भागे सुतरां दक्षिणे स्थिताः बोधनी पश्चिमे भागे आप्यायिन्युत्तरे पुनः

पूर्व दिशेला विस्तार, दक्षिणेला सुतरा, पश्चिमेला बोधन आणि उत्तरेला आप्यायिनी अशा प्रकारे त्या स्थित आहेत.

उषां प्रभां तथा प्राज्ञां सन्ध्यामपि ततः परम् ऐशानादिषु विन्यस्य द्वितीयावरणे यजेत्

उषा, प्रभा, प्राज्ञा आणि त्यानंतर संध्या — या ईशानादी दिशांना ठेवून दुसऱ्या आवरणात त्यांची पूजा करावी.

सोममंगारकं चैव बुधं बुद्धिमतां वरम् बृहस्पतिं बृहद्बुद्धिं भार्गवं तेजसां निधिम्

सोम, मंगळ, बुध — बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ, बृहस्पती — मोठ्या बुद्धीचे, आणि भर्गव — तेजाचा खजिना,

शनैश्चरं तथा राहुं केतुं धूम्रं भयंकरम् समंततो यजेदेतांस्तृतीयावरणे क्रमात्

शनैश्चर, तसेच राहू आणि केतू — धुरकट आणि भयावह, या सर्वांची तिसऱ्या आवरणात सर्व बाजूंनी अनुक्रमे पूजा करावी.

अथवा द्वादशादित्या द्वितीयावरणे यजेत् तृतीयावरणे चैव राशीन्द्वादश पूजयेत्

किंवा, दुसऱ्या आवरणात बारा आदित्यांची आणि तिसऱ्या आवरणात बारा राशींची पूजा करावी.

सप्तसप्त गणांश्चैव बहिस्तस्य समंततः ऋषीन्देवांश्च गंधर्वान्पन्नगानप्सरोगणान्

सात सात गट, बाहेरील बाजूंनी — ऋषी, देव, गंधर्व, सर्प आणि अप्सरांचा समूह यांची पूजा करावी.

ग्रामण्यश्च तथा यक्षान्यातुधानांस्तथा हयान् सप्तच्छंदोमयांश्चैव वालखिल्यांश्च पूजयेत्

ग्रामप्रमुख, यक्ष, राक्षस, घोडे, सात छंदमय गट आणि वालखिल्य यांचीही पूजा करावी.

एवं तृतीयावरणे समभ्यर्च्य दिवाकरम् ब्रह्माणमर्चयेत्पश्चात्त्रिभिरावरणैः सहः

अशा प्रकारे तिसऱ्या आवरणात सूर्याची पूजा करून, नंतर ब्रह्मदेवाची तीनही आवरणांसह पूजा करावी.

हिरण्यगर्भं पूर्वस्यां विराजं दक्षिणे ततः कालं पश्चिमदिग्भागे पुरुषं चोत्तरे यजेत्

हिरण्यगर्भाची पूर्वेला, विराजची दक्षिणेला, काळाची पश्चिमेला आणि पुरुषाची उत्तरेला पूजा करावी.

हिरण्यगर्भः प्रथमो ब्रह्मा कमलसन्निभः कालो जात्यंजनप्रख्यः पुरुषः स्फटिकोपमः

हिरण्यगर्भ हा प्रथम, ब्रह्मा कमळासारखा, काळ काळ्या काजळासारखा आणि पुरुष स्फटिकासारखा आहे.

त्रिगुणो राजसश्चैव तामसः सात्त्विकस्तथा चत्वार एते क्रमशः प्रथमावरणे स्थिताः

तीन गुणांनी युक्त — राजस, तमस आणि सात्त्विक — असे हे चार जण अनुक्रमे पहिल्या आवरणात स्थित आहेत.

द्वितीयावरणे पूज्याः पूर्वादिपरितः क्रमात् सनत्कुमारः सनकः सनंदश्च सनातनः

दुसऱ्या वलयात, पूर्वेकडून सुरुवात करून सर्व बाजूंनी, सनत्कुमार, सनक, सनंदन आणि सनातन यांची पूजा करावी.

तृतीयावरणे पश्चादर्चयेच्च प्रजापतीन् अष्टौ पूर्वांश्च पूर्वादौ त्रीन्प्राक्पश्चादनुक्रमात्

तिसऱ्या वलयात, नंतर, आठ प्रजापतींची पूजा करावी आणि त्यांच्या अगोदर, पूर्वेकडून सुरुवात करून, तीन जणांची पूजा पूर्वेकडून पश्चिमेकडे अनुक्रमे करावी.

दक्षो रुचिर्भृगुश्चैव मरीचिश्च तथांगिराः पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुरत्रिश्च कश्यपः

दक्ष, रुचि, भृगु, मरीचि, अंगिरस, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, अत्री आणि कश्यप—

वसिष्ठश्चेति विख्याताः प्रजानां पतयस्त्विमे तेषां भार्याश्च तैस्सार्धं पूजनीया यथाक्रमम्

वसिष्ठ—हे सर्व प्रजांचे प्रसिद्ध अधिपती आहेत; त्यांच्याबरोबर त्यांच्या पत्नींचीही योग्य क्रमाने पूजा करावी.

प्रसूतिश्च तथा ऽ ऽकूतिः ख्यातिः सम्भूतिरेव च धृतिः स्मृतिः क्षमा चैव सन्नतिश्चानसूयका

प्रसूती, आकूती, ख्याति, संभवती, धृति, स्मृती, क्षमा, सन्नती आणि अनसूया—

देवमातारुन्धती च सर्वाः खलु पतिव्रताः शिवार्चनरतो नित्यं श्रीमत्यः प्रियदर्शनाः

देवमाता आणि अरुंधती, या सर्व पतिव्रता, नेहमी शिवपूजेत मन लावणाऱ्या, तेजस्वी आणि सुंदर दिसणाऱ्या आहेत.

प्रथमावरणे वेदांश्चतुरो वा प्रपूजयेत् इतिहासपुराणानि द्वितीयावरणे पुनः

पहिल्या वलयात चारही वेदांची पूजा करावी; दुसऱ्या वलयात इतिहास आणि पुराणांची पूजा करावी.

तृतीयावरणे पश्चाद्धर्मशास्त्रपुरस्सराः वैदिक्यो निखिला विद्याः पूज्या एव समंततः

तिसऱ्या वलयात, नंतर, धर्मशास्त्र आणि वेदविद्या यांच्या पुढे, सर्व विद्यांची सर्वत्र पूजा करावी.

पूर्वादिपुरतो वेदास्तदन्ये तु यथारुचि अष्टधा वा चतुर्धा वा कृत्वा पूजां समंततः

पूर्वेकडून सुरुवात करून, वेद आणि इतर, आपल्या आवडीनुसार, आठ किंवा चार विभाग करून, सर्वत्र पूजा करावी.

एवं ब्रह्माणमभ्यर्च्य त्रिभिरावरणैर्युतम् दक्षिणे पश्चिमे पश्चाद्रुद्रं सावरणं यजेत्

अशा प्रकारे, तीन वलयांसह ब्रह्माची पूजा करून, नंतर दक्षिण आणि पश्चिम दिशेला वलयासह रुद्राची पूजा करावी.

तस्य ब्रह्मषडंगानि प्रथमावरणं स्मृतम् द्वितीयावरणे चैव विद्येश्वरमयं तथा

त्याचे ब्रह्माचे सहा अंग हे पहिले वलय मानले जाते; दुसऱ्या वलयात ज्ञानेश्वरांचा समूह आहे.

तृतीयावरणे भेदो विद्यते स तु कथ्यते चतस्रो मूर्तयस्तस्य पूज्याः पूर्वादितः क्रमात्

तिसऱ्या वलयात भेद आहे, तो आता सांगतो: त्याच्या चार मूर्ती पूर्वेकडून सुरुवात करून अनुक्रमे पूजाव्या.

त्रिगुणास्सकलो देवः पुरस्ताच्छिवसंज्ञकः राजसो दक्षिणे ब्रह्मा सृष्टिकृत्पूज्यते भवः

तीन गुणांनी युक्त असलेला देव पूर्वेला 'शिव' म्हणून पूजला जातो; दक्षिणेला राजस गुणाचा ब्रह्मा, सृष्टी करणारा 'भव' म्हणून पूजावा.

तामसः पश्चिमे चाग्निः पूज्यस्संहारको हरः सात्त्विकस्सुखकृत्सौम्ये विष्णुर्विश्वपतिर्मृडः

पश्चिमेला तमस गुणाचा अग्नि, संहार करणारा 'हर' म्हणून पूजावा; उत्तरेला सौम्य दिशेला सात्त्विक गुणाचा, सुख देणारा, विश्वाचा स्वामी 'मृड' म्हणून विष्णूची पूजा करावी.