शिवपुराणम्

सविलासं त्रिनयनं चन्द्राभरणशेखरम् पश्चिमं पूर्णचन्द्राभं लोचनत्रितयोज्ज्वलम्

तो लीलामय, तीन नेत्रांचा, चंद्राभूषणाचा मुकुट असलेला आहे. पश्चिमेकडील तोंड पूर्ण चंद्रासारखे आहे आणि तीन तेजस्वी डोळे आहेत.

चन्द्ररेखाधरं सौम्यं मंदस्मितमनोहरम् पञ्चमं स्फटिकप्रख्यमिंदुरेखासमुज्ज्वलम्

चंद्रकोरीसारखे ओठ असलेला, सौम्य आणि मंद हास्याने मन मोहून टाकणारा, पाचवा हा तेजस्वी, स्फटिकासारखा पारदर्शक आणि चंद्राच्या रेषेइतका उजळ आहे.

अतीव सौम्यमुत्फुल्ललोचनत्रितयोज्ज्वलम् दक्षिणे शूलपरशुवज्रखड्गानलोज्ज्वलम्

तो अत्यंत सौम्य आहे, त्याच्या तिन्ही डोळ्यांत फुललेली तेज आहे; उजव्या हातात तो त्रिशूळ, कुऱ्हाड, वज्र आणि तलवार घेऊन अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसतो.

सव्ये च नागनाराचघण्टापाशांकुशोज्ज्वलम् निवृत्त्याजानुसंबद्धमानाभेश्च प्रतिष्ठया

डाव्या बाजूला त्याच्याकडे सर्प, बाण, घंटा, दोरी आणि अंकुश आहेत, आणि त्याचे रूप गुडघ्यापासून संयमाच्या शक्तीने बांधलेले आहे, मानाच्या मापाने स्थिर आहे.

आकंठं विद्यया तद्वदाललाटं तु शांतया तदूर्ध्वं शांत्यतीताख्यकलया परया तथा

त्याच्या गळ्यापर्यंत ज्ञानाने वेढलेले आहे; कपाळावर शांतीची छटा आहे आणि त्याच्या वरती शांतीच्या पलीकडील परमशक्ती आहे.

पञ्चाध्वव्यापिनं साक्षात्कलापञ्चकविग्रहम् ईशानमुकुटं देवं पुरुषाख्यं पुरातनम्

तो पाच मार्गांत व्यापलेला आहे, पाच कलांचा मूर्तरूप आहे, प्राचीन पुरुष म्हणून ओळखला जाणारा, ईशान मुकुटधारी देव आहे.

अघोरहृदयं तद्वद्वामगुह्यं महेश्वरम् सद्यपादं च तन्मूर्तिमष्टत्रिंशत्कलामयम्

त्याचे हृदय अघोर आहे, डावे गुप्त स्थान महेश्वर आहे, त्याचे पाऊल सद्य आहे, आणि त्याचे रूप अठ्ठावीस कलांनी बनलेले आहे.

मातृकामयमीशानं पञ्चब्रह्ममयं तथा ओंकाराख्यमयं चैव हंसशक्त्या समन्वितम्

ईशान हा मातृका, पाच ब्रह्म आणि ओंकार या सर्वांचा एकत्रित स्वरूप आहे, आणि तो हंसशक्तीने युक्त आहे.

तथेच्छात्मिकया शक्त्या समारूढांकमंडलम् ज्ञानाख्यया दक्षिणतो वामतश्च क्रियाख्यया

इच्छाशक्तीवर आरूढ झालेला तो मंडलावर विराजमान आहे, उजव्या बाजूला ज्ञानशक्ती आणि डाव्या बाजूला क्रियाशक्ती आहे.

तत्त्वत्रयमयं साक्षाद्विद्यामूर्तिं सदाशिवम् मूर्तिमूलेन संकल्प्य सकलीकृत्य च क्रमात्

सदाशिव हा ज्ञानमूर्ती आहे, तो थेट तीन तत्त्वांनी बनलेला आहे; त्याचे रूप मूळापासून कल्पावे आणि क्रमाने संपूर्ण करावे.

संपूज्य च यथान्यायमर्घान्तं मूलविद्यया मूर्तिमन्तं शिवं साक्षाच्छक्त्या परमया सह

योग्य पद्धतीने पाद्यापर्यंत पूजा करून, मूळमंत्राने, साकार शिवाची आणि परमशक्तीसह पूजा करावी.

तत्रावाह्य महादेवं सदसद्व्यक्तिवर्जितम् पञ्चोपकरणं कृत्वा पूजयेत्परमेश्वरम्

तेथे, अस्तित्व आणि अनस्तित्व यापासून मुक्त असलेल्या महादेवाचे आवाहन करून, पाच उपचार तयार करून, परमेश्वराची पूजा करावी.

ब्रह्मभिश्च षडङ्गैश्च ततो मातृकया सह प्रणवेन शिवेनैव शक्तियुक्तेन च क्रमात्

मग ब्रह्ममंत्र आणि सहा अंगांसह, मातृकांसह, प्रणव आणि शिवासह, शक्तियुक्तपणे, योग्य क्रमाने पूजा करावी.

शांतेन वा तथान्यैश्च वेदमन्त्रैश्च कृत्स्नशः पूजयेत्परमं देवं केवलेन शिवेन वा

किंवा शांतीमंत्राने, तसेच इतर सर्व वेदमंत्रांनी, किंवा केवळ शिवाने, परमदेवाची पूजा करावी.

पाद्यादिमुखवासांतं कृत्वा प्रस्थापनं विना पञ्चावरणपूजां तु ह्यारभेत यथाक्रमम्

पाद्य, मुखवास आणि सुगंध यापर्यंत सर्व उपचार करून, विसर्जन न करता, पाच आवरणांची पूजा योग्य क्रमाने सुरू करावी.

तत्रादौ शिवयोः पार्श्वे दक्षिणे वामतः क्रमात् गंधाद्यैरर्चयेत्पूर्वं देवौ हेरंबषण्मुखौ

तेथे प्रथम, शिवाच्या उजव्या आणि डाव्या बाजूला, अनुक्रमे, सुगंध वगैरे अर्पणांनी हेरंब आणि षण्मुख या दोन देवांची पूजा करावी.

ततो ब्रह्माणि परित ईशानादि यथाक्रमम् सशक्तिकानि सद्यांतं प्रथमावरणे यजेत्

मग, सर्व बाजूंनी, ईशानापासून सुरू करून, योग्य क्रमाने, शक्तिसह ब्रह्मांची, सद्यापर्यंत, पहिल्या आवरणात पूजा करावी.

षडंगान्यपि तत्रैव हृदयादीन्यनुक्रमात् शिवस्य च शिवायाश्च वाह्नेयादि समर्चयेत्

तेथेच, हृदयापासून सुरू होणारी सहा अंगे, अनुक्रमे, शिव आणि शिवा यांच्या वाहनांची, अग्निपासून सुरू करून, पूजा करावी.

तत्र वामादिकान्रुद्रानष्टौ वामादिशक्तिभिः अर्चयेद्वा न वा पश्चात्पूर्वादिपरितः क्रमात्

तेथे, वामापासून सुरू होणारे आठ रुद्र, वामादि शक्तींसह, किंवा नसेल तर, नंतर पूर्वेकडून सर्व बाजूंनी, योग्य क्रमाने पूजा करावी.

प्रथमावरणं प्रोक्तं मया ते यदुनंदन द्वितीयावरणं प्रीत्या प्रोच्यते श्रद्धया शृणु

यदुकुळाचा आनंद, मी तुला पहिलं आवरण सांगितलं आहे. आता प्रेमाने दुसऱ्या आवरणाचं वर्णन करतो, श्रद्धेने ऐक.

अनंतं पूर्वादिक्पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः सूक्ष्मं दक्षिणदिक्पत्रे सह शक्त्या समर्चयेत्

पूर्वेकडील पाकळीत अनंत आणि त्याची शक्ती यांची पूजा करावी. त्याच्या डावीकडे त्याची शक्ती ठेवावी. दक्षिणेकडील सूक्ष्म पाकळीतही शक्तीसह त्याची पूजा करावी.

ततः पश्चिमदिक्पत्रे सह शक्त्या शिवोत्तमम् तथैवोत्तरदिक्पत्रे चैकनेत्रं समर्चयेत्

मग पश्चिमेकडील पाकळीत शक्तीसह श्रेष्ठ शिवाची पूजा करावी. त्याचप्रमाणे उत्तरेकडील पाकळीत एक डोळ्याच्या प्रभूची पूजा करावी.

एकरुद्रं च तच्छक्तिं पश्चादीशदले ऽर्चयेत् त्रिमूर्तिं तस्य शक्तिं च पूजयेदग्निदिग्दले

नैऋत्य दिशेच्या पाकळीत एकरुद्र आणि त्याची शक्ती यांची पूजा करावी. आग्नेय दिशेच्या पाकळीत त्रिमूर्ती आणि त्यांची शक्ती यांची पूजा करावी.

श्रीकण्ठं नैरृते पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः तथैव मारुते पत्रे शिखंडीशं समर्चयेत्

नैऋत्य पाकळीत श्रीकंठ आणि त्याच्या डावीकडे त्याची शक्ती यांची पूजा करावी. त्याचप्रमाणे वायव्य पाकळीत शिखंडीशाची पूजा करावी.

द्वितीयावरणे चेज्यास्सर्वर्तश्चक्रवर्तिनः तृतीयावरणे पूज्याः शक्तिभिश्चाष्टमूर्तयः

दुसऱ्या आवरणात सर्व दिशांचे अधिपती पूजाव्य आहेत. तिसऱ्या आवरणात आठ मूर्ती आणि त्यांच्या शक्ती यांची पूजा करावी.

अष्टसु क्रमशो दिक्षु पूर्वादिपरितः क्रमात् भवः शर्वस्तथेशानो रुद्रः पशुपतिस्ततः

आठही दिशांमध्ये, पूर्वेकडून क्रमाने, भव, शर्व, ईशान, रुद्र आणि नंतर पशुपती यांची पूजा करावी.

उग्रो भीमो महादेव इत्यष्टौ मूर्तयः क्रमात् अनंतरं ततश्चैव महादेवादयः क्रमात् शक्तिभिस्सह संपूज्यास्तत्रैकादशमूर्तयः

उग्र, भीम आणि महादेव — या आठ मूर्ती क्रमाने. त्यानंतर महादेव आणि इतर, त्यांच्या शक्तीसह, एकूण अकरा मूर्ती म्हणून तेथे पूजाव्या.

महादेवः शिवो रुद्रः शंकरो नीललोहितः ईशानो विजयो भीमो देवदेवो भवोद्भवः

महादेव, शिव, रुद्र, शंकर, नीललोहित, ईशान, विजय, भीम, देवदेव, भवोद्भव,

कपर्दीशश्च कथ्यंते तथैकादशशक्तयः तत्राष्टौ प्रथमं पूज्याः वाह्नेयादि यथाक्रमम्

आणि कपर्दीश — या अकरा शक्ती सांगितल्या आहेत. त्यात पहिल्या आठ शक्ती, आग्नेय दिशेपासून क्रमाने, प्रथम पूजाव्यात.