शिवपुराणम्

सर्वशक्तिमतामेव नान्येषां सफलं भवेत् शक्तिश्चाज्ञा मदेशस्य शिवस्य परमात्मनः

सर्व सामर्थ्य असणाऱ्यांसाठीच ही कर्मे फळ देतात, इतरांसाठी नाही. आणि ती शक्ती म्हणजे माझी, म्हणजे शिवाची, आज्ञा.

तस्मात्काम्यानि कर्माणि कुर्यादाज्ञाधरोद्विजः अथ वक्ष्यामि काम्यं हि चेहामुत्र फलप्रदम्

म्हणून, द्विजाने आज्ञेप्रमाणे इच्छेनुसार कर्मे करावी. आता मी अशी ऐच्छिक कर्मे सांगतो, जी या जन्मात आणि पुढील जन्मात फळ देतात.

शैवैर्माहेश्वरैश्चैव कार्यमंतर्बहिः क्रमात् शिवो महेश्वरश्चेति नात्यंतमिह भिद्यते

शैव आणि माहेश्वर यांनी, बाह्य व अंतर्गत, योग्य क्रमाने कर्मे करावीत. शिव आणि माहेश्वर यात येथे फारसा फरक नाही.

यथा तथा न भिद्यंते शैवा माहेश्वरा अपि शिवाश्रिता हि ते शैवा ज्ञानयज्ञरता नराः

ज्याप्रमाणे असो, तरीही शैव आणि माहेश्वर यांच्यात कधीच भेद होत नाही. जे शिवाला शरण गेले आहेत, जे ज्ञानयज्ञात रमलेले आहेत, त्यांनाच शैव म्हणतात.

माहेश्वरास्समाख्याता कर्मयज्ञरता भुवि तस्मादाभ्यन्तरे कुर्युः शैवा माहेश्वरा वहिः

जे या जगात कर्मयज्ञात रमले आहेत, त्यांना माहेश्वर म्हणतात. म्हणून, आतून शैवासारखे वागावे आणि बाहेरून माहेश्वरासारखे आचरण करावे.

न तु प्रयोगो भिद्येत वक्ष्यमाणस्य कर्मणः परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः

पुढे सांगितलेल्या कर्माचा विधी बदलू नये. भूमीचा सुवास, रंग, चव इत्यादींनी नीट तपासून, नियमानुसार निवड करावी.

मनोभिलषिते तत्र वितानविततांबरे सुप्रलिप्ते महीपृष्ठे दर्पणोदरसंनिभे

जिथे मनाला हवे आहे, तिथे वरखाली वस्त्र पसरून, मृदू आणि आरशासारखी गुळगुळीत भूमी नीट लिंपावी.

प्राचीमुत्पादयेत्पूर्वं शास्त्रदृष्टेन वर्त्मना एकहस्तं द्विहस्तं वा मण्डलं परिकल्पयेत्

सर्वप्रथम, शास्त्रानुसार पूर्व दिशा निश्चित करावी. मग एक हात किंवा दोन हात एवढे गोल आखावे.

आलिखेद्विमलं पद्ममष्टपत्रं सकर्णिकम् रत्नहेमादिभिश्चूर्णैर्यथासंभवसंभृतैः

त्या गोलात, मध्यभागी असलेले आठ पाकळ्यांचे शुद्ध कमळ, रत्न, सोने इत्यादींच्या पूडीनं, जशी मिळेल तशी, रेखाटावे.

पञ्चावरणसंयुक्तं बहुशोभासमन्वितम् दलेषु सिद्धयः कल्प्याः केसरेषु सशक्तिकाः

त्या कमळाभोवती पाच आवरणे असावीत आणि ते अत्यंत सुंदर असावे. पाकळ्यांमध्ये सिद्धी ठेवाव्यात आणि केसरांमध्ये शक्ती असाव्यात.

रुद्रा वामादयस्त्वष्टौ पूर्वादिदलतः क्रमात् कर्णिकायां च वैराग्यं बीजेषु नव शक्तयः

पूर्वेकडील पाकळीपासून वामादी आठ रुद्रांची स्थापना करावी. करंडकात वैराग्य असावे आणि बियांमध्ये नवशक्ती असाव्यात.

स्कन्दे शिवात्मको धर्मो नाले ज्ञानं शिवाश्रयम् कर्णिकोपरि चाग्नेयं मंडलं सौरमैन्दवम्

डिंकात शिवस्वरूप धर्म असावा, देठात शिवावर आधारित ज्ञान असावे आणि करंडकाच्या वरती अग्नी, सूर्य आणि चंद्र यांची मंडळे असावीत.

शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमतः परम् सर्वासनोपरि सुखं विचित्रकुसुमान्वितम्

त्यांच्या वरती शिव, विद्या आणि तत्त्व या त्रयाचे स्वरूप असावे. सर्व आसनांच्या वरती विविध फुलांनी सुशोभित, सुखद आसन असावे.

पञ्चावरणसंयुक्तं पूजयेदंबया सह शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम्

पाच आवरणांनी युक्त अशा या मंडळात, अंबिकेसह, स्वच्छ स्फटिकासारखा, प्रसन्न आणि शीतल तेजाने उजळणारा, पूजन करावा.

विद्युद्वलयसंकाशजटामुकुटभूषितम् शार्दूलचर्मवसनं किञ्चित्स्मितमुखांबुजम्

विद्युल्लतेसारख्या जटांपासून बनवलेल्या मुकुटाने शोभलेला, वाघाच्या कातडीचे वस्त्र परिधान केलेला, किंचित स्मित असलेले कमळासारखे मुख असलेला.

रक्तपद्मदलप्रख्यपादपाणितलाधरम् सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वाभरणभूषितम्

त्याचे पाय, हात आणि ओठ हे लाल कमळाच्या पाकळ्यांसारखे आहेत. सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त आणि सर्व अलंकारांनी सजलेला आहे.

दिव्यायुधवरैर्युक्तं दिव्यगंधानुलेपनम् पञ्चवक्त्रं दशभुजं चन्द्रखण्डशिखामणिम्

तो दिव्य शस्त्रांनी सुसज्ज आहे, दिव्य सुवासिक लेप लावलेला आहे, पाच तोंडे आणि दहा हात आहेत, आणि चंद्रकोरीच्या रत्नाने मुकुट शोभतो.

अस्य पूर्वमुखं सौम्यं बालार्कसदृशप्रभम् त्रिलोचनारविंदाढ्यं कृतबालेंदुशेखरम्

त्याचे पूर्वेकडील तोंड शांत, बालार्कासारखे तेजस्वी आहे. त्याला तीन कमळासारखी नेत्रे आहेत आणि बालचंद्राचा मुकुट मस्तकी आहे.

दक्षिणं नीलजीमूतसमानरुचिरप्रभम् भ्रुकुटीकुटिलं घोरं रक्तवृत्तेक्षणत्रयम्

त्याचे दक्षिणेकडील तोंड निळ्या मेघासारखे तेजस्वी आहे, भुवया वाकलेल्या आणि रौद्र, तीन डोळे लाल वर्तुळांनी वेढलेले आहेत.

दंष्ट्राकरालं दुर्धर्षं स्फुरिताधरपल्लवम् उत्तरं विद्रुमप्रख्यं नीलालकविभूषितम्

त्याच्या तोंडाला मोठ्या दातांनी भीतीदायक रूप आहे, ओठ थरथरत आहेत. उत्तरेकडील तोंड प्रवाळासारखे लाल आहे आणि काळ्या केसांनी सुशोभित आहे.

सविलासं त्रिनयनं चन्द्राभरणशेखरम् पश्चिमं पूर्णचन्द्राभं लोचनत्रितयोज्ज्वलम्

तो लीलामय, तीन नेत्रांचा, चंद्राभूषणाचा मुकुट असलेला आहे. पश्चिमेकडील तोंड पूर्ण चंद्रासारखे आहे आणि तीन तेजस्वी डोळे आहेत.

चन्द्ररेखाधरं सौम्यं मंदस्मितमनोहरम् पञ्चमं स्फटिकप्रख्यमिंदुरेखासमुज्ज्वलम्

चंद्रकोरीसारखे ओठ असलेला, सौम्य आणि मंद हास्याने मन मोहून टाकणारा, पाचवा हा तेजस्वी, स्फटिकासारखा पारदर्शक आणि चंद्राच्या रेषेइतका उजळ आहे.

अतीव सौम्यमुत्फुल्ललोचनत्रितयोज्ज्वलम् दक्षिणे शूलपरशुवज्रखड्गानलोज्ज्वलम्

तो अत्यंत सौम्य आहे, त्याच्या तिन्ही डोळ्यांत फुललेली तेज आहे; उजव्या हातात तो त्रिशूळ, कुऱ्हाड, वज्र आणि तलवार घेऊन अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसतो.

सव्ये च नागनाराचघण्टापाशांकुशोज्ज्वलम् निवृत्त्याजानुसंबद्धमानाभेश्च प्रतिष्ठया

डाव्या बाजूला त्याच्याकडे सर्प, बाण, घंटा, दोरी आणि अंकुश आहेत, आणि त्याचे रूप गुडघ्यापासून संयमाच्या शक्तीने बांधलेले आहे, मानाच्या मापाने स्थिर आहे.

आकंठं विद्यया तद्वदाललाटं तु शांतया तदूर्ध्वं शांत्यतीताख्यकलया परया तथा

त्याच्या गळ्यापर्यंत ज्ञानाने वेढलेले आहे; कपाळावर शांतीची छटा आहे आणि त्याच्या वरती शांतीच्या पलीकडील परमशक्ती आहे.

पञ्चाध्वव्यापिनं साक्षात्कलापञ्चकविग्रहम् ईशानमुकुटं देवं पुरुषाख्यं पुरातनम्

तो पाच मार्गांत व्यापलेला आहे, पाच कलांचा मूर्तरूप आहे, प्राचीन पुरुष म्हणून ओळखला जाणारा, ईशान मुकुटधारी देव आहे.

अघोरहृदयं तद्वद्वामगुह्यं महेश्वरम् सद्यपादं च तन्मूर्तिमष्टत्रिंशत्कलामयम्

त्याचे हृदय अघोर आहे, डावे गुप्त स्थान महेश्वर आहे, त्याचे पाऊल सद्य आहे, आणि त्याचे रूप अठ्ठावीस कलांनी बनलेले आहे.

मातृकामयमीशानं पञ्चब्रह्ममयं तथा ओंकाराख्यमयं चैव हंसशक्त्या समन्वितम्

ईशान हा मातृका, पाच ब्रह्म आणि ओंकार या सर्वांचा एकत्रित स्वरूप आहे, आणि तो हंसशक्तीने युक्त आहे.

तथेच्छात्मिकया शक्त्या समारूढांकमंडलम् ज्ञानाख्यया दक्षिणतो वामतश्च क्रियाख्यया

इच्छाशक्तीवर आरूढ झालेला तो मंडलावर विराजमान आहे, उजव्या बाजूला ज्ञानशक्ती आणि डाव्या बाजूला क्रियाशक्ती आहे.