शिवपुराणम्

पुनश्चोर्ध्वं गतस्तस्मादतीत्य स्थानपञ्चकम् श्रीकण्ठाज्ज्ञानमासाद्य तस्माच्छैवपुरं व्रजेत्

नंतर, तिथून पुढे जाऊन, पाचही क्षेत्रे ओलांडून, श्रीकंठाकडून ज्ञान प्राप्त करून, तो शिवाच्या नगरीत प्रवेश करतो.

अर्धचर्यारतश्चापि द्विरावृत्त्यैवमेव तु पश्चाज्ज्ञानं समासाद्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्

जो अर्धा आचरण करतो, तो हे दोनदा केल्यावर, पुढे ज्ञान प्राप्त करून, शिवाशी एकरूप होतो.

अर्धार्धचरितो यस्तु देही देहक्षयात्परम् अंडांतं वोर्ध्वमव्यक्तमतीत्य भुवनद्वयम्

जो केवळ चतुर्थांश आचरण करतो, तो देह संपल्यावर, अंडाच्या पलीकडे, दोन लोकांपलीकडे, अव्यक्त स्थान गाठतो.

संप्राप्य पौरुषं रौद्रस्थानमद्रीन्द्रजापतेः अनेकयुगसाहस्रं भुक्त्वा भोगाननेकधा

तेथे, पर्वतराजाच्या अधिपतीचे पौरुष व रौद्र स्थान मिळवून, हजारो युगांपर्यंत अनेक प्रकारची सुखे उपभोगतो.

पुण्यक्षये क्षितिं प्राप्य कुले महति जायते तत्रापि पूर्वसंस्कारवशेन स महाद्युतिः

पुण्य संपल्यावर, तो पृथ्वीवर मोठ्या कुळात जन्म घेतो. तिथेही, पूर्वसंस्काराच्या प्रभावाने, तो तेजस्वी राहतो.

पशुधर्मान्परित्यज्य शिवधर्मरतो भवेत् तद्धर्मगौरवादेव ध्यात्वा शिवपुरं व्रजेत्

बंधलेल्या जीवाचे स्वभाव सोडून, शिवाच्या धर्मात मन लावावे. त्या धर्माचा मान ठेवून, ध्यान करत, शिवाच्या नगरात जावे.

भोगांश्च विविधान्भुक्त्वा विद्येश्वरपदं व्रजेत् तत्र विद्येश्वरैस्सार्धं भुक्त्वा भोगान्बहून्क्रमात्

नाना प्रकारचे सुख उपभोगून, विद्वान देवांच्या स्थानाला पोहोचावे. तिथे त्या विद्वान देवांसोबत, एकामागून एक अनेक सुखांचा अनुभव घ्यावा.

अण्डस्यांतर्बहिर्वाथ सकृदावर्तते पुनः ततो लब्ध्वा शिवज्ञानं परां भक्तिमवाप्य च

विश्वाच्या गर्भात किंवा बाहेर, पुन्हा एकदा जन्ममरणाचा फेर येतो. त्यानंतर शिवाचे ज्ञान मिळवून, श्रेष्ठ भक्ती प्राप्त होते.

शिवसाधर्म्यमासाद्य न भूयो विनिवर्तते यश्चातीव शिवे भक्तो विषयासक्तचित्तवत्

शिवासारखेपण मिळवल्यावर, पुन्हा जन्म घेण्याची गरज राहत नाही. आणि जो शिवाचा अत्यंत भक्त आहे, जरी त्याचे मन विषयांमध्ये गुंतले असले तरी,

शिवदर्मानसो कुर्वन्नकुर्वन्वापि मुच्यते एकावृत्तो द्विरावृत्तस्त्रिरावृत्तो निवर्तकः

शिवधर्म मनाने पाळला किंवा न पाळला, तरी तो मुक्त होतो. एकदा, दोनदा किंवा तिसऱ्यांदा जन्म घेणारा पुन्हा परत येतो.

न पुनश्चक्रवर्ती स्याच्छिवधर्माधिकारवान् तस्माच्च्छिवाश्रितो भूत्वा येन केनापि हेतुना

शिवधर्माचा अधिकार असलेला पुन्हा कधीही चक्रवर्ती राजा होत नाही. म्हणून, कोणत्याही कारणाने शिवाचा आश्रय घ्यावा.

शिवधर्मे मतिं कुर्याच्छ्रेयसे चेत्कृतोद्यमः नात्र निर्बंधयिष्यामो वयं केचन केनचित्

जो श्रेष्ठ कल्याण साधू इच्छितो, त्याने आपले मन शिवधर्मात लावावे. येथे आम्ही कोणावरही, कोणत्याही कारणासाठी, काहीही बंधन घालणार नाही.

निर्बन्धेभ्यो ऽतिवादेभ्यः प्रकृत्यैतन्न रोचते रोचते वा परेभ्यस्तु पुण्यसंस्कारगौरवात्

जास्त आग्रह किंवा वाद यामुळे, हे स्वभावतः आवडत नाही. पण दुसऱ्यांना, पुण्यकर्माचा मान म्हणून, हे आवडू शकते.

संसारकारणं येषां न प्ररोढुमलं भवेत् प्रकृत्यनुगुणं तस्माद्विमृश्यैतदशेषतः

ज्यांच्या संसाराचा कारण थांबवता येत नाही, त्यांनी आपल्या स्वभावानुसार हे सर्व नीट विचार करावे.

शिवधर्मे ऽधिकुर्वीत यदीच्छेच्छिवमात्मनः

जो आपल्या आत्म्यासाठी शिवाला इच्छितो, त्याने शिवधर्माचे पालन करावे.

भगवंस्त्वन्मुखादेव श्रुतं श्रुतिसमं मया स्वाश्रितानां शिवप्रोक्तं नित्यनैमित्तिकं तथा

भगवंत, तुमच्या मुखातून मी वेदासारखेच ऐकले — शिवाने आपल्या भक्तांसाठी सांगितलेली नित्य आणि नैमित्तिक कर्तव्ये.

इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवधर्माधिकारिणाम् काम्यमप्यस्ति चेत्कर्म वक्तुमर्हसि साम्प्रतम्

आता मला हे ऐकायचे आहे की, शिवधर्म पाळणाऱ्यांसाठी काही ऐच्छिक कर्मे आहेत का? असतील तर, कृपया ती आता सांगावी.

अस्त्यैहिकफलं किञ्चिदामुष्मिकफलं तथा ऐहिकामुष्मिकञ्चापि तच्च पञ्चविधं पुनः

खरंच, काही कर्मे या जन्मात फळ देतात, काही पुढील जन्मात फळ देतात, आणि काही दोन्ही ठिकाणी फळ देतात. ती पाच प्रकारची असतात.

किंचित्क्रियामयं कर्म किंचित्कर्म तपो मयम्

काही कर्मे विधीने केली जातात, काही तपस्वी स्वरूपाची असतात.

जपध्यानमयं किंचित्किंचित्सर्वमयं तथा क्रियामयं तथा भिन्नं होमदानार्चनक्रमात्

काही जप आणि ध्यानरूप असतात, काही सर्व प्रकारची असतात. विधी वेगळा असतो — होम, दान, पूजा यानुसार.

सर्वशक्तिमतामेव नान्येषां सफलं भवेत् शक्तिश्चाज्ञा मदेशस्य शिवस्य परमात्मनः

सर्व सामर्थ्य असणाऱ्यांसाठीच ही कर्मे फळ देतात, इतरांसाठी नाही. आणि ती शक्ती म्हणजे माझी, म्हणजे शिवाची, आज्ञा.

तस्मात्काम्यानि कर्माणि कुर्यादाज्ञाधरोद्विजः अथ वक्ष्यामि काम्यं हि चेहामुत्र फलप्रदम्

म्हणून, द्विजाने आज्ञेप्रमाणे इच्छेनुसार कर्मे करावी. आता मी अशी ऐच्छिक कर्मे सांगतो, जी या जन्मात आणि पुढील जन्मात फळ देतात.

शैवैर्माहेश्वरैश्चैव कार्यमंतर्बहिः क्रमात् शिवो महेश्वरश्चेति नात्यंतमिह भिद्यते

शैव आणि माहेश्वर यांनी, बाह्य व अंतर्गत, योग्य क्रमाने कर्मे करावीत. शिव आणि माहेश्वर यात येथे फारसा फरक नाही.

यथा तथा न भिद्यंते शैवा माहेश्वरा अपि शिवाश्रिता हि ते शैवा ज्ञानयज्ञरता नराः

ज्याप्रमाणे असो, तरीही शैव आणि माहेश्वर यांच्यात कधीच भेद होत नाही. जे शिवाला शरण गेले आहेत, जे ज्ञानयज्ञात रमलेले आहेत, त्यांनाच शैव म्हणतात.

माहेश्वरास्समाख्याता कर्मयज्ञरता भुवि तस्मादाभ्यन्तरे कुर्युः शैवा माहेश्वरा वहिः

जे या जगात कर्मयज्ञात रमले आहेत, त्यांना माहेश्वर म्हणतात. म्हणून, आतून शैवासारखे वागावे आणि बाहेरून माहेश्वरासारखे आचरण करावे.

न तु प्रयोगो भिद्येत वक्ष्यमाणस्य कर्मणः परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः

पुढे सांगितलेल्या कर्माचा विधी बदलू नये. भूमीचा सुवास, रंग, चव इत्यादींनी नीट तपासून, नियमानुसार निवड करावी.

मनोभिलषिते तत्र वितानविततांबरे सुप्रलिप्ते महीपृष्ठे दर्पणोदरसंनिभे

जिथे मनाला हवे आहे, तिथे वरखाली वस्त्र पसरून, मृदू आणि आरशासारखी गुळगुळीत भूमी नीट लिंपावी.

प्राचीमुत्पादयेत्पूर्वं शास्त्रदृष्टेन वर्त्मना एकहस्तं द्विहस्तं वा मण्डलं परिकल्पयेत्

सर्वप्रथम, शास्त्रानुसार पूर्व दिशा निश्चित करावी. मग एक हात किंवा दोन हात एवढे गोल आखावे.

आलिखेद्विमलं पद्ममष्टपत्रं सकर्णिकम् रत्नहेमादिभिश्चूर्णैर्यथासंभवसंभृतैः

त्या गोलात, मध्यभागी असलेले आठ पाकळ्यांचे शुद्ध कमळ, रत्न, सोने इत्यादींच्या पूडीनं, जशी मिळेल तशी, रेखाटावे.