शिवपुराणम्

अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवाश्रमनिषेविणाम् शिवशास्त्रोक्तमार्गेण नैमित्तिकविधिक्रमम्

आता मी शिवाश्रमात राहणाऱ्यांसाठी, शिवशास्त्रात सांगितलेल्या मार्गाने, निमित्तिक विधींची क्रमवार माहिती सांगतो.

सर्वेष्वपि च मासेषु पक्षयोरुभयोरपि अष्टाभ्यां च चतुर्दश्यां तथा पर्वाणि च क्रमात्

प्रत्येक महिन्यात, दोन्ही पक्षांत, अष्टमी आणि चतुर्दशीला, आणि इतर सणांच्या दिवशीही विधी करावेत.

अयने विषुवे चैव ग्रहणेषु विशेषतः कर्तव्या महती पूजा ह्यधिका वापि शक्तितः

अयन, विषुव आणि विशेषतः ग्रहणाच्या वेळी, आपल्या शक्तीनुसार मोठी पूजा किंवा त्याहून मोठी पूजा करावी.

मासिमासि यथान्यायं ब्रह्मकूर्चं प्रसाध्य तु स्नापयित्वा शिवं तेन पिबेच्छेषमुपोषितः

प्रत्येक महिन्यात योग्य प्रकारे ब्रह्मकूर्च तयार करून, त्याने शिवाचं अभिषेक करावा आणि उपवास करून उरलेलं प्यावं.

ब्रह्महत्यादिदोषाणामतीव महतामपि निष्कृतिर्ब्रह्मकूर्चस्य पानान्नान्या विशिष्यते

ब्रह्महत्या वगैरे मोठ्या पापांसाठी, ब्रह्मकूर्च पिण्यापेक्षा मोठं प्रायश्चित्त दुसरं नाही.

पौषे पुष्यनक्षत्रे कुर्यान्नीराजनं विभोः माघे मघाख्ये नक्षत्रे प्रदद्याद् घृतकंबलम्

पौष महिन्यात पुष्य नक्षत्रावर प्रभूचं निराजन करावं; माघ महिन्यात मघा नक्षत्रावर तुपात भिजवलेलं कम्बळ अर्पण करावं.

फाल्गुने चोत्तरान्ते वै प्रारभेत महोत्सवम् चैत्रे चित्रापौर्णमास्यां दोलां कुर्याद्यथाविधि

फाल्गुनात उत्तरेच्या शेवटी महोत्सव सुरू करावा आणि चैत्र महिन्यात चित्रा पौर्णिमेला डोला उत्सव योग्य रीतीने करावा.

वैशाख्यां तु विशाखायां कुर्यात्पुष्पमहालयम् ज्येष्ठे मूलाख्यनक्षत्रे शीतकुम्भं प्रदापयेत्

वैशाख महिन्यात, विशाखा नक्षत्राच्या दिवशी, फुलांनी सुंदर मंदिर सजवावे. ज्येष्ठ महिन्यात, मूल नक्षत्र असताना, थंड पाण्याचा कलश दान करावा.

आषाढे चोत्तराषाढे पवित्रारोपणं तथा श्रावणे प्राकृतान्यापि मण्डलानि प्रकल्पयेत्

आषाढ महिन्यात, उत्तराषाढा नक्षत्राच्या दिवशी, पवित्र धाग्याची स्थापना करावी. श्रावण महिन्यात, नेहमीप्रमाणे मंडळांची रचना करावी.

श्रविष्ठाख्ये तु नक्षत्रे प्रौष्ठपद्यां ततः परम् प्रोक्षयेच्च जलक्रीडां पूर्वाषाढाश्रये दिने

श्रविष्ठा नक्षत्राच्या दिवशी आणि त्यानंतर भाद्रपद अमावस्येला, पूर्वाषाढा नक्षत्र असताना, पवित्र पाण्याची शिंपण व जलक्रीडा करावी.

आश्वयुज्यां ततो दद्यात्पायसं च नवोदनम् अग्निकार्यं च तेनैव कुर्याच्छतभिषग्दिने

आश्विन महिन्यात, पायस व नवीन तांदळाचा नैवेद्य द्यावा. शतभिषक नक्षत्राच्या दिवशी, अग्निकर्म करावे.

कार्तिक्यां कृतिकायोगे दद्याद्दीपसहस्रकम् मार्गशीर्षे तथार्द्रायां घृतेन स्नापयेच्छिवम्

कार्तिक महिन्यात, कृतिका नक्षत्र असताना, हजार दिवे लावावेत. मार्गशीर्ष महिन्यात, आर्द्रा नक्षत्राच्या दिवशी, शिवाची तुपाने अभिषेक करावा.

अशक्तस्तेषु कालेषु कुर्यादुत्सवमेव वा आस्थानं वा महापूजामधिकं वा समर्चनम्

वरील काळात शक्य नसेल तर, उत्सव करावा, आसन स्थापित करावे, मोठ्या प्रमाणात पूजा करावी किंवा विशेष अर्चा करावी.

आवृत्ते ऽपि च कल्याणे प्रशस्तेष्वपि कर्मसु दौर्मनस्ये दुराचारे दुःस्वप्ने दुष्टदर्शने

शुभ कर्मे पूर्ण झाली असली, किंवा चांगल्या कृतीत असतानाही, मनात खिन्नता, वाईट वर्तन, वाईट स्वप्न किंवा अशुभ दर्शन झाले,

उत्पाते वाशुभेन्यस्मिन्रोगे वा प्रबले ऽथ वा स्नानपूजाजपध्यानहोमदानादिकाः क्रियः

किंवा संकट, अशुभ घटना, किंवा गंभीर आजार आला, तर स्नान, पूजा, जप, ध्यान, होम, दान अशी कृत्ये करावीत.

निर्मितानुगुणाः कार्याः पुरश्चरणपूर्विकाः शिवानले च विहते पुनस्सन्धानमाचरेत्

ही सर्व कृत्ये नियमाप्रमाणे, योग्य तयारीनंतर करावीत. शिवाग्नि यज्ञ मध्ये खंड पडल्यास, तो पुन्हा सुरू करावा.

य एवं शर्वधर्मिष्ठो वर्तते नित्यमुद्यतः तस्यैकजन्मना मुक्तिं प्रयच्छति महेश्वरः

जो सतत शर्वाच्या धर्मात निष्ठावान राहतो, त्याला महादेव एकाच जन्मात मुक्ती देतो.

एतद्यथोत्तरं कुर्यान्नित्यनैमित्तिकेषु यः दिव्यं श्रीकंठनाथस्य स्थानमाद्यं स गच्छति

जो या सर्व कृती नियमित आणि निमित्ताने करतो, तो दिव्य, श्रीकंठनाथाचे सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतो.

तत्र भुक्त्वा महाभोगान्कल्पकोटिशतन्नरः कालांतरेच्युतस्तस्मादौमं कौमारमेव च

तेथे, कोटी कोटी कल्पांपर्यंत महान सुखे उपभोगून, योग्य वेळी, तो तेथून निघून, उमा किंवा कौमार लोकाला जातो.

संप्राप्य वैष्णवं ब्राह्मं रुद्रलोकं विशेषतः तत्रोषित्वा चिरं कालं भुक्त्वा भोगान्यथोदितान्

विष्णू, ब्रह्मा आणि विशेषतः रुद्र लोकात पोहोचून, तिथे दीर्घकाळ राहून, वर्णिलेली सुखे उपभोगतो.

पुनश्चोर्ध्वं गतस्तस्मादतीत्य स्थानपञ्चकम् श्रीकण्ठाज्ज्ञानमासाद्य तस्माच्छैवपुरं व्रजेत्

नंतर, तिथून पुढे जाऊन, पाचही क्षेत्रे ओलांडून, श्रीकंठाकडून ज्ञान प्राप्त करून, तो शिवाच्या नगरीत प्रवेश करतो.

अर्धचर्यारतश्चापि द्विरावृत्त्यैवमेव तु पश्चाज्ज्ञानं समासाद्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्

जो अर्धा आचरण करतो, तो हे दोनदा केल्यावर, पुढे ज्ञान प्राप्त करून, शिवाशी एकरूप होतो.

अर्धार्धचरितो यस्तु देही देहक्षयात्परम् अंडांतं वोर्ध्वमव्यक्तमतीत्य भुवनद्वयम्

जो केवळ चतुर्थांश आचरण करतो, तो देह संपल्यावर, अंडाच्या पलीकडे, दोन लोकांपलीकडे, अव्यक्त स्थान गाठतो.

संप्राप्य पौरुषं रौद्रस्थानमद्रीन्द्रजापतेः अनेकयुगसाहस्रं भुक्त्वा भोगाननेकधा

तेथे, पर्वतराजाच्या अधिपतीचे पौरुष व रौद्र स्थान मिळवून, हजारो युगांपर्यंत अनेक प्रकारची सुखे उपभोगतो.

पुण्यक्षये क्षितिं प्राप्य कुले महति जायते तत्रापि पूर्वसंस्कारवशेन स महाद्युतिः

पुण्य संपल्यावर, तो पृथ्वीवर मोठ्या कुळात जन्म घेतो. तिथेही, पूर्वसंस्काराच्या प्रभावाने, तो तेजस्वी राहतो.

पशुधर्मान्परित्यज्य शिवधर्मरतो भवेत् तद्धर्मगौरवादेव ध्यात्वा शिवपुरं व्रजेत्

बंधलेल्या जीवाचे स्वभाव सोडून, शिवाच्या धर्मात मन लावावे. त्या धर्माचा मान ठेवून, ध्यान करत, शिवाच्या नगरात जावे.

भोगांश्च विविधान्भुक्त्वा विद्येश्वरपदं व्रजेत् तत्र विद्येश्वरैस्सार्धं भुक्त्वा भोगान्बहून्क्रमात्

नाना प्रकारचे सुख उपभोगून, विद्वान देवांच्या स्थानाला पोहोचावे. तिथे त्या विद्वान देवांसोबत, एकामागून एक अनेक सुखांचा अनुभव घ्यावा.

अण्डस्यांतर्बहिर्वाथ सकृदावर्तते पुनः ततो लब्ध्वा शिवज्ञानं परां भक्तिमवाप्य च

विश्वाच्या गर्भात किंवा बाहेर, पुन्हा एकदा जन्ममरणाचा फेर येतो. त्यानंतर शिवाचे ज्ञान मिळवून, श्रेष्ठ भक्ती प्राप्त होते.

शिवसाधर्म्यमासाद्य न भूयो विनिवर्तते यश्चातीव शिवे भक्तो विषयासक्तचित्तवत्

शिवासारखेपण मिळवल्यावर, पुन्हा जन्म घेण्याची गरज राहत नाही. आणि जो शिवाचा अत्यंत भक्त आहे, जरी त्याचे मन विषयांमध्ये गुंतले असले तरी,