शिवपुराणम्

ततोनुपूजयेत्पूज्यान् भोजयेच्च बुभुक्षितान् ततस्स्वयं च भुंजीत शुद्धमन्नं यथासुखम्

नंतर पूजेच्या योग्य लोकांचा सन्मान करावा आणि जे भुकेले आहेत त्यांना जेवायला घालावं. त्यानंतर स्वतः शुद्ध अन्न आपल्या इच्छेनुसार खावं.

निवेदितं च वा देवे तच्छेषं चात्मशुद्धये श्रद्दधानो न लोभेन न चण्डाय समर्पितम्

देवतेला अर्पण केलेलं आणि त्याचं उरलेलं अन्न, श्रद्धेने, लोभ न ठेवता आणि अयोग्य व्यक्तींना न देता, स्वतःच्या शुद्धीसाठी घ्यावं.

गन्धमाल्यादि यच्चान्यत्तत्राप्येष समो विधिः न तु तत्र शिवोस्मीति बुद्धिं कुर्याद्विचक्षणः

गंध, फुलांच्या माळा आणि अशा इतर गोष्टींसाठीही हाच नियम आहे. पण सुज्ञ माणसाने 'मीच शिव आहे' असा विचार या वेळी करू नये.

भुक्त्वाचम्य शिवं ध्यात्वा हृदये मूलमुच्चरेत् कालशेषं नयेद्योग्यैः शिवशास्त्रकथादिभिः

जेवल्यावर तोंड धुवून, हृदयात शिवाचं ध्यान करून, मुळ मंत्र म्हणावा आणि उरलेला वेळ योग्य रीतीने शिवशास्त्राची कथा किंवा अशा कार्यात घालवावा.

रात्रौ व्यतीते पूर्वांशे कृत्वा पूजां मनोहराम् शिवयोः शयनं त्वेकं कल्पयेदतिशोभनम्

रात्रीचा पहिला भाग गेल्यावर, सुंदर पूजा करून, शिव आणि देवीसाठी अतिशय सुंदर शयनाची व्यवस्था करावी.

भक्ष्यभोज्यांबरालेपपुष्पमालादिकं तथा मनसा कर्मणा वापि कृत्वा सर्वं मनोहरम्

सर्व प्रकारच्या खाण्याच्या वस्तू, वस्त्र, उटणे, फुलांच्या माळा इत्यादी, मनाने किंवा कृतीने, सगळं मनापासून सुंदरपणे अर्पण करावं.

ततो देवस्य देव्याश्च पादमूले शुचिस्स्वपेत् गृहस्थो भार्यया सार्धं तदन्ये ऽपि तु केवलाः

नंतर, गृहस्थाने पत्नीसमवेत, स्वच्छतेने, देव आणि देवीच्या पायाशी झोपावं; इतरांनी मात्र एकटेच झोपावं.

प्रत्यूषसमयं बुद्ध्वा मात्रामाद्यामुदीरयेत् प्रणम्य मनसां देवं सांबं सगणमव्ययम्

प्रत्युषाचा काळ ओळखून, दिवसाची पहिली मात्रा उच्चारावी, आणि मनानेच उमा आणि त्यांच्या गणांसह अविनाशी देवाला वंदन करावं.

देशकालोचितं कृत्वा शौचाद्यमपि शक्तितः शंखादिनिनदैर्दिव्यैर्देवं देवीं च बोधयेत्

स्थान आणि काळानुसार, आपल्या शक्तीनुसार शौचादी कृत्यं करून, शंख वगैरे दिव्य वाद्यांच्या नादाने देव आणि देवीला जागं करावं.

ततस्तत्समयोन्निद्रैः पुष्पैरतिसुगंधिभिः निर्वर्त्य शिवयोः पूजां प्रारभेत पुरोदितम्

योग्य वेळी मिळवलेल्या सुगंधी फुलांनी, पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे, शिव आणि देवीची पूजा पूर्ण करावी.

अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवाश्रमनिषेविणाम् शिवशास्त्रोक्तमार्गेण नैमित्तिकविधिक्रमम्

आता मी शिवाश्रमात राहणाऱ्यांसाठी, शिवशास्त्रात सांगितलेल्या मार्गाने, निमित्तिक विधींची क्रमवार माहिती सांगतो.

सर्वेष्वपि च मासेषु पक्षयोरुभयोरपि अष्टाभ्यां च चतुर्दश्यां तथा पर्वाणि च क्रमात्

प्रत्येक महिन्यात, दोन्ही पक्षांत, अष्टमी आणि चतुर्दशीला, आणि इतर सणांच्या दिवशीही विधी करावेत.

अयने विषुवे चैव ग्रहणेषु विशेषतः कर्तव्या महती पूजा ह्यधिका वापि शक्तितः

अयन, विषुव आणि विशेषतः ग्रहणाच्या वेळी, आपल्या शक्तीनुसार मोठी पूजा किंवा त्याहून मोठी पूजा करावी.

मासिमासि यथान्यायं ब्रह्मकूर्चं प्रसाध्य तु स्नापयित्वा शिवं तेन पिबेच्छेषमुपोषितः

प्रत्येक महिन्यात योग्य प्रकारे ब्रह्मकूर्च तयार करून, त्याने शिवाचं अभिषेक करावा आणि उपवास करून उरलेलं प्यावं.

ब्रह्महत्यादिदोषाणामतीव महतामपि निष्कृतिर्ब्रह्मकूर्चस्य पानान्नान्या विशिष्यते

ब्रह्महत्या वगैरे मोठ्या पापांसाठी, ब्रह्मकूर्च पिण्यापेक्षा मोठं प्रायश्चित्त दुसरं नाही.

पौषे पुष्यनक्षत्रे कुर्यान्नीराजनं विभोः माघे मघाख्ये नक्षत्रे प्रदद्याद् घृतकंबलम्

पौष महिन्यात पुष्य नक्षत्रावर प्रभूचं निराजन करावं; माघ महिन्यात मघा नक्षत्रावर तुपात भिजवलेलं कम्बळ अर्पण करावं.

फाल्गुने चोत्तरान्ते वै प्रारभेत महोत्सवम् चैत्रे चित्रापौर्णमास्यां दोलां कुर्याद्यथाविधि

फाल्गुनात उत्तरेच्या शेवटी महोत्सव सुरू करावा आणि चैत्र महिन्यात चित्रा पौर्णिमेला डोला उत्सव योग्य रीतीने करावा.

वैशाख्यां तु विशाखायां कुर्यात्पुष्पमहालयम् ज्येष्ठे मूलाख्यनक्षत्रे शीतकुम्भं प्रदापयेत्

वैशाख महिन्यात, विशाखा नक्षत्राच्या दिवशी, फुलांनी सुंदर मंदिर सजवावे. ज्येष्ठ महिन्यात, मूल नक्षत्र असताना, थंड पाण्याचा कलश दान करावा.

आषाढे चोत्तराषाढे पवित्रारोपणं तथा श्रावणे प्राकृतान्यापि मण्डलानि प्रकल्पयेत्

आषाढ महिन्यात, उत्तराषाढा नक्षत्राच्या दिवशी, पवित्र धाग्याची स्थापना करावी. श्रावण महिन्यात, नेहमीप्रमाणे मंडळांची रचना करावी.

श्रविष्ठाख्ये तु नक्षत्रे प्रौष्ठपद्यां ततः परम् प्रोक्षयेच्च जलक्रीडां पूर्वाषाढाश्रये दिने

श्रविष्ठा नक्षत्राच्या दिवशी आणि त्यानंतर भाद्रपद अमावस्येला, पूर्वाषाढा नक्षत्र असताना, पवित्र पाण्याची शिंपण व जलक्रीडा करावी.

आश्वयुज्यां ततो दद्यात्पायसं च नवोदनम् अग्निकार्यं च तेनैव कुर्याच्छतभिषग्दिने

आश्विन महिन्यात, पायस व नवीन तांदळाचा नैवेद्य द्यावा. शतभिषक नक्षत्राच्या दिवशी, अग्निकर्म करावे.

कार्तिक्यां कृतिकायोगे दद्याद्दीपसहस्रकम् मार्गशीर्षे तथार्द्रायां घृतेन स्नापयेच्छिवम्

कार्तिक महिन्यात, कृतिका नक्षत्र असताना, हजार दिवे लावावेत. मार्गशीर्ष महिन्यात, आर्द्रा नक्षत्राच्या दिवशी, शिवाची तुपाने अभिषेक करावा.

अशक्तस्तेषु कालेषु कुर्यादुत्सवमेव वा आस्थानं वा महापूजामधिकं वा समर्चनम्

वरील काळात शक्य नसेल तर, उत्सव करावा, आसन स्थापित करावे, मोठ्या प्रमाणात पूजा करावी किंवा विशेष अर्चा करावी.

आवृत्ते ऽपि च कल्याणे प्रशस्तेष्वपि कर्मसु दौर्मनस्ये दुराचारे दुःस्वप्ने दुष्टदर्शने

शुभ कर्मे पूर्ण झाली असली, किंवा चांगल्या कृतीत असतानाही, मनात खिन्नता, वाईट वर्तन, वाईट स्वप्न किंवा अशुभ दर्शन झाले,

उत्पाते वाशुभेन्यस्मिन्रोगे वा प्रबले ऽथ वा स्नानपूजाजपध्यानहोमदानादिकाः क्रियः

किंवा संकट, अशुभ घटना, किंवा गंभीर आजार आला, तर स्नान, पूजा, जप, ध्यान, होम, दान अशी कृत्ये करावीत.

निर्मितानुगुणाः कार्याः पुरश्चरणपूर्विकाः शिवानले च विहते पुनस्सन्धानमाचरेत्

ही सर्व कृत्ये नियमाप्रमाणे, योग्य तयारीनंतर करावीत. शिवाग्नि यज्ञ मध्ये खंड पडल्यास, तो पुन्हा सुरू करावा.

य एवं शर्वधर्मिष्ठो वर्तते नित्यमुद्यतः तस्यैकजन्मना मुक्तिं प्रयच्छति महेश्वरः

जो सतत शर्वाच्या धर्मात निष्ठावान राहतो, त्याला महादेव एकाच जन्मात मुक्ती देतो.

एतद्यथोत्तरं कुर्यान्नित्यनैमित्तिकेषु यः दिव्यं श्रीकंठनाथस्य स्थानमाद्यं स गच्छति

जो या सर्व कृती नियमित आणि निमित्ताने करतो, तो दिव्य, श्रीकंठनाथाचे सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतो.

तत्र भुक्त्वा महाभोगान्कल्पकोटिशतन्नरः कालांतरेच्युतस्तस्मादौमं कौमारमेव च

तेथे, कोटी कोटी कल्पांपर्यंत महान सुखे उपभोगून, योग्य वेळी, तो तेथून निघून, उमा किंवा कौमार लोकाला जातो.