शिवपुराणम्

न क्लिन्नं नातिकठिनं न दुर्गन्धं न शोषितम् उपर्यधः परित्यज्य गृह्णीयात्पतितं यदि

ते ओले, खूप कठीण, वास येणारे किंवा सुकलेले नसावे. वरचा आणि खालचा भाग बाजूला ठेवून, पडलेलेच घ्यावे.

पिंडीकृत्य शिवाग्न्यादौ तत्क्षिपेन्मूलमंत्रतः अपक्वमतिपाक्वं च संत्यज्य भसितं सितम्

ते गोळा करून, शिवाग्नीत मूळ मंत्राने टाकावे. कच्चे किंवा जास्त भाजलेले टाकून द्यावे आणि फक्त पांढरे भस्म घ्यावे.

आदाय वा समालोड्य भस्माधारे विनिक्षिपेत् तैजसं दारवं वापि मृन्मयं शैलमेव च

किंवा ते घेऊन, एकत्र मिसळून, धातू, लाकूड, माती किंवा दगडाच्या भस्मपात्रात ठेवावे.

अन्यद्वा शोभनं शुद्धं भस्माधारं प्रकल्पयेत् समे देशे शुभे शुद्धे धनवद्भस्म निक्षिपेत्

किंवा दुसरे सुंदर, स्वच्छ भस्मपात्र तयार करावे. योग्य, शुभ आणि स्वच्छ जागी ते मौल्यवान भस्म ठेवावे.

न चायुक्तकरे दद्यान्नैवाशुचितले क्षिपेत् न संस्पृशेच्च नीचांगैर्नोपेक्षेत न लंघयेत्

ते अयोग्य व्यक्तीला देऊ नये, किंवा अशुद्ध जागी ठेवू नये. ते नीच अंगांनी स्पर्श करू नये, दुर्लक्ष करू नये किंवा त्यावरून जाऊ नये.

तस्माद्भसितमादाय विनियुंजीत मन्त्रतः कालेषूक्तेषु नान्यत्र नायोग्येभ्यः प्रदापयेत्

म्हणून भस्म घेतल्यावर, मंत्रांनी योग्य वेळी त्याचे संस्कार करावेत. इतर वेळी किंवा अयोग्यांना ते देऊ नये.

भस्मसंग्रहणं कुर्याद्देवे ऽनुद्वासिते सति उद्वासने कृते यस्माच्चण्डभस्म प्रजापते

देवतेचे विसर्जन न करता, भस्म गोळा करावे. एकदा विसर्जन झाले की, ती प्रचंड भस्म प्रजापतीची मानली जाते.

अग्निकार्ये कृते पश्चाच्छिवशास्त्रोक्तमार्गतः स्वसूत्रोक्तप्रकाराद्वा बलिकर्म समाचरेत्

अग्निकर्म झाल्यावर, शिवशास्त्रात सांगितलेल्या मार्गाने किंवा आपल्या सूत्रानुसार बळीचे कर्म करावे.

अथ विद्यासनं न्यस्य सुप्रलिप्ते तु मण्दले विद्याकोशं प्रतिष्ठाप्य यजेत्पुष्पादिभिः क्रमात्

मग, नीट लिपलेल्या मंडलात विद्यासन ठेवावे, विद्या कोशाची स्थापना करून, फुलांनी वगैरे योग्य क्रमाने पूजा करावी.

विद्यायाः पुरतः कृत्वा गुरोरपि च मण्डलम् तत्रासनवरं कृत्वा पुष्पाद्यै गुरुमर्चयेत्

विद्येच्या मंडळापुढे गुरूंचं मंडळ ठेवून, तिथे उत्तम आसन मांडावं आणि फुलं वगैरे अर्पण करून गुरूंची पूजा करावी.

ततोनुपूजयेत्पूज्यान् भोजयेच्च बुभुक्षितान् ततस्स्वयं च भुंजीत शुद्धमन्नं यथासुखम्

नंतर पूजेच्या योग्य लोकांचा सन्मान करावा आणि जे भुकेले आहेत त्यांना जेवायला घालावं. त्यानंतर स्वतः शुद्ध अन्न आपल्या इच्छेनुसार खावं.

निवेदितं च वा देवे तच्छेषं चात्मशुद्धये श्रद्दधानो न लोभेन न चण्डाय समर्पितम्

देवतेला अर्पण केलेलं आणि त्याचं उरलेलं अन्न, श्रद्धेने, लोभ न ठेवता आणि अयोग्य व्यक्तींना न देता, स्वतःच्या शुद्धीसाठी घ्यावं.

गन्धमाल्यादि यच्चान्यत्तत्राप्येष समो विधिः न तु तत्र शिवोस्मीति बुद्धिं कुर्याद्विचक्षणः

गंध, फुलांच्या माळा आणि अशा इतर गोष्टींसाठीही हाच नियम आहे. पण सुज्ञ माणसाने 'मीच शिव आहे' असा विचार या वेळी करू नये.

भुक्त्वाचम्य शिवं ध्यात्वा हृदये मूलमुच्चरेत् कालशेषं नयेद्योग्यैः शिवशास्त्रकथादिभिः

जेवल्यावर तोंड धुवून, हृदयात शिवाचं ध्यान करून, मुळ मंत्र म्हणावा आणि उरलेला वेळ योग्य रीतीने शिवशास्त्राची कथा किंवा अशा कार्यात घालवावा.

रात्रौ व्यतीते पूर्वांशे कृत्वा पूजां मनोहराम् शिवयोः शयनं त्वेकं कल्पयेदतिशोभनम्

रात्रीचा पहिला भाग गेल्यावर, सुंदर पूजा करून, शिव आणि देवीसाठी अतिशय सुंदर शयनाची व्यवस्था करावी.

भक्ष्यभोज्यांबरालेपपुष्पमालादिकं तथा मनसा कर्मणा वापि कृत्वा सर्वं मनोहरम्

सर्व प्रकारच्या खाण्याच्या वस्तू, वस्त्र, उटणे, फुलांच्या माळा इत्यादी, मनाने किंवा कृतीने, सगळं मनापासून सुंदरपणे अर्पण करावं.

ततो देवस्य देव्याश्च पादमूले शुचिस्स्वपेत् गृहस्थो भार्यया सार्धं तदन्ये ऽपि तु केवलाः

नंतर, गृहस्थाने पत्नीसमवेत, स्वच्छतेने, देव आणि देवीच्या पायाशी झोपावं; इतरांनी मात्र एकटेच झोपावं.

प्रत्यूषसमयं बुद्ध्वा मात्रामाद्यामुदीरयेत् प्रणम्य मनसां देवं सांबं सगणमव्ययम्

प्रत्युषाचा काळ ओळखून, दिवसाची पहिली मात्रा उच्चारावी, आणि मनानेच उमा आणि त्यांच्या गणांसह अविनाशी देवाला वंदन करावं.

देशकालोचितं कृत्वा शौचाद्यमपि शक्तितः शंखादिनिनदैर्दिव्यैर्देवं देवीं च बोधयेत्

स्थान आणि काळानुसार, आपल्या शक्तीनुसार शौचादी कृत्यं करून, शंख वगैरे दिव्य वाद्यांच्या नादाने देव आणि देवीला जागं करावं.

ततस्तत्समयोन्निद्रैः पुष्पैरतिसुगंधिभिः निर्वर्त्य शिवयोः पूजां प्रारभेत पुरोदितम्

योग्य वेळी मिळवलेल्या सुगंधी फुलांनी, पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे, शिव आणि देवीची पूजा पूर्ण करावी.

अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवाश्रमनिषेविणाम् शिवशास्त्रोक्तमार्गेण नैमित्तिकविधिक्रमम्

आता मी शिवाश्रमात राहणाऱ्यांसाठी, शिवशास्त्रात सांगितलेल्या मार्गाने, निमित्तिक विधींची क्रमवार माहिती सांगतो.

सर्वेष्वपि च मासेषु पक्षयोरुभयोरपि अष्टाभ्यां च चतुर्दश्यां तथा पर्वाणि च क्रमात्

प्रत्येक महिन्यात, दोन्ही पक्षांत, अष्टमी आणि चतुर्दशीला, आणि इतर सणांच्या दिवशीही विधी करावेत.

अयने विषुवे चैव ग्रहणेषु विशेषतः कर्तव्या महती पूजा ह्यधिका वापि शक्तितः

अयन, विषुव आणि विशेषतः ग्रहणाच्या वेळी, आपल्या शक्तीनुसार मोठी पूजा किंवा त्याहून मोठी पूजा करावी.

मासिमासि यथान्यायं ब्रह्मकूर्चं प्रसाध्य तु स्नापयित्वा शिवं तेन पिबेच्छेषमुपोषितः

प्रत्येक महिन्यात योग्य प्रकारे ब्रह्मकूर्च तयार करून, त्याने शिवाचं अभिषेक करावा आणि उपवास करून उरलेलं प्यावं.

ब्रह्महत्यादिदोषाणामतीव महतामपि निष्कृतिर्ब्रह्मकूर्चस्य पानान्नान्या विशिष्यते

ब्रह्महत्या वगैरे मोठ्या पापांसाठी, ब्रह्मकूर्च पिण्यापेक्षा मोठं प्रायश्चित्त दुसरं नाही.

पौषे पुष्यनक्षत्रे कुर्यान्नीराजनं विभोः माघे मघाख्ये नक्षत्रे प्रदद्याद् घृतकंबलम्

पौष महिन्यात पुष्य नक्षत्रावर प्रभूचं निराजन करावं; माघ महिन्यात मघा नक्षत्रावर तुपात भिजवलेलं कम्बळ अर्पण करावं.

फाल्गुने चोत्तरान्ते वै प्रारभेत महोत्सवम् चैत्रे चित्रापौर्णमास्यां दोलां कुर्याद्यथाविधि

फाल्गुनात उत्तरेच्या शेवटी महोत्सव सुरू करावा आणि चैत्र महिन्यात चित्रा पौर्णिमेला डोला उत्सव योग्य रीतीने करावा.

वैशाख्यां तु विशाखायां कुर्यात्पुष्पमहालयम् ज्येष्ठे मूलाख्यनक्षत्रे शीतकुम्भं प्रदापयेत्

वैशाख महिन्यात, विशाखा नक्षत्राच्या दिवशी, फुलांनी सुंदर मंदिर सजवावे. ज्येष्ठ महिन्यात, मूल नक्षत्र असताना, थंड पाण्याचा कलश दान करावा.

आषाढे चोत्तराषाढे पवित्रारोपणं तथा श्रावणे प्राकृतान्यापि मण्डलानि प्रकल्पयेत्

आषाढ महिन्यात, उत्तराषाढा नक्षत्राच्या दिवशी, पवित्र धाग्याची स्थापना करावी. श्रावण महिन्यात, नेहमीप्रमाणे मंडळांची रचना करावी.