शिवपुराणम्

शक्तिमन्तं स्रुक्स्रुवौ च दधानं दक्षिणे करे तोमरं तालवृंतं च घृतपात्रं तथेतरैः

तो सामर्थ्यवान, उजव्या हातात समिधा आणि चमचा, भाला, ताडपंखा आणि तुपाचे पात्र, तसेच इतर साधने धरलेला असावा.

जातं ध्यात्वैवमाकारं जातकर्म समाचरेत् नालापनयनं कृत्वा ततः संशोध्य सूतकम्

जन्माच्या वेळी त्या रूपाचा ध्यान करून, मग जन्मसंस्कार करावा. नाळ कापून, त्या जागेचं शुद्धीकरण करून, लगेच नावकरण करू नये.

शिवाग्निरुचिनामास्य कृत्वाहुतिपुरस्सरम् पित्रोर्विसर्जनं कृत्वा चौलोपनयनादिकम्

शिवाच्या अग्नीसारखा तेजस्वी मुख करून, आधी हवन करून, मग पितरांचे विसर्जन, चूडाकर्म आणि उपनयन यांसारखे विधी करावेत.

अप्तोर्यामावसानान्तं कृत्वा संस्कारमस्य तु आज्यधारादिहोमं च कृत्वा स्विष्टकृतं ततः

अप्तोर्याम यज्ञाच्या शेवटपर्यंतचे संस्कार पूर्ण करून, त्याच्यासाठी शुद्धीकरण करावे आणि नंतर तूपाने होम व स्विष्टकृत हवन करावे.

रमित्यनेन बीजेन परिषिंचेत्ततः परम् ब्रह्मविष्णुशिवेशानां लोकेशानां तथैव च

‘रं’ या बीजमंत्राने नंतर अभिषेक करावा आणि मग ब्रह्मा, विष्णु, शिव, इंद्र आणि इतर लोकपाल यांच्यासाठीही तसेच करावे.

तदस्त्राणां च परितः कृत्वा पूजां यथाक्रमम् धूपदीपादिसिद्ध्यर्थं वह्निमुद्धृत्य कृत्यवित्

सर्व शस्त्रांची चारी बाजूंनी स्थापना करून, योग्य क्रमाने पूजा करावी. धूप, दीप वगैरे साध्य करण्यासाठी, जाणकाराने अग्नी प्रज्वलित करावा.

साधयित्वाज्यपूर्वाणि द्रव्याणि पुनरेव च कल्पयित्वासनं वह्नौ तत्रावाह्य यथापुरा

तूपासह लागणारी सर्व सामग्री तयार करून, आसन पुन्हा मांडावे आणि पूर्वीप्रमाणे तिथे अग्नीची स्थापना करावी.

संपूज्य देवं देवीं च ततः पूर्णांतमाचरेत् अथ वा स्वाश्रमोक्तं तु वह्निकर्म शिवार्पणम्

देव आणि देवीची पूजा करून, मग पूर्णाहुती द्यावी. किंवा आपल्या आश्रमानुसार, अग्निकर्म शिवाला अर्पण करावे.

बुद्ध्वा शिवाश्रमी कुर्यान्न च तत्रापरो विधिः शिवाग्नेर्भस्मसंग्राह्यमग्निहोत्रोद्भवं तु वा

शिवाश्रमी असलेला जाणून हे कर्म करावे; तिथे दुसरा कोणताही विधी नाही. शिवाग्नीचे किंवा अग्निहोत्रातून मिळालेले भस्म गोळा करावे.

वैवाहोग्निभवं वापि पक्वं शुचि सुगंधि च कपिलायाः शकृच्छस्तं गृहीतं गगने पतत्

किंवा विवाहाच्या अग्नीतून मिळालेले, शुद्ध व सुगंधी भस्म, किंवा कपिला गायीचे, आकाशातून पडताना घेतलेले, चांगले शेण वापरावे.

न क्लिन्नं नातिकठिनं न दुर्गन्धं न शोषितम् उपर्यधः परित्यज्य गृह्णीयात्पतितं यदि

ते ओले, खूप कठीण, वास येणारे किंवा सुकलेले नसावे. वरचा आणि खालचा भाग बाजूला ठेवून, पडलेलेच घ्यावे.

पिंडीकृत्य शिवाग्न्यादौ तत्क्षिपेन्मूलमंत्रतः अपक्वमतिपाक्वं च संत्यज्य भसितं सितम्

ते गोळा करून, शिवाग्नीत मूळ मंत्राने टाकावे. कच्चे किंवा जास्त भाजलेले टाकून द्यावे आणि फक्त पांढरे भस्म घ्यावे.

आदाय वा समालोड्य भस्माधारे विनिक्षिपेत् तैजसं दारवं वापि मृन्मयं शैलमेव च

किंवा ते घेऊन, एकत्र मिसळून, धातू, लाकूड, माती किंवा दगडाच्या भस्मपात्रात ठेवावे.

अन्यद्वा शोभनं शुद्धं भस्माधारं प्रकल्पयेत् समे देशे शुभे शुद्धे धनवद्भस्म निक्षिपेत्

किंवा दुसरे सुंदर, स्वच्छ भस्मपात्र तयार करावे. योग्य, शुभ आणि स्वच्छ जागी ते मौल्यवान भस्म ठेवावे.

न चायुक्तकरे दद्यान्नैवाशुचितले क्षिपेत् न संस्पृशेच्च नीचांगैर्नोपेक्षेत न लंघयेत्

ते अयोग्य व्यक्तीला देऊ नये, किंवा अशुद्ध जागी ठेवू नये. ते नीच अंगांनी स्पर्श करू नये, दुर्लक्ष करू नये किंवा त्यावरून जाऊ नये.

तस्माद्भसितमादाय विनियुंजीत मन्त्रतः कालेषूक्तेषु नान्यत्र नायोग्येभ्यः प्रदापयेत्

म्हणून भस्म घेतल्यावर, मंत्रांनी योग्य वेळी त्याचे संस्कार करावेत. इतर वेळी किंवा अयोग्यांना ते देऊ नये.

भस्मसंग्रहणं कुर्याद्देवे ऽनुद्वासिते सति उद्वासने कृते यस्माच्चण्डभस्म प्रजापते

देवतेचे विसर्जन न करता, भस्म गोळा करावे. एकदा विसर्जन झाले की, ती प्रचंड भस्म प्रजापतीची मानली जाते.

अग्निकार्ये कृते पश्चाच्छिवशास्त्रोक्तमार्गतः स्वसूत्रोक्तप्रकाराद्वा बलिकर्म समाचरेत्

अग्निकर्म झाल्यावर, शिवशास्त्रात सांगितलेल्या मार्गाने किंवा आपल्या सूत्रानुसार बळीचे कर्म करावे.

अथ विद्यासनं न्यस्य सुप्रलिप्ते तु मण्दले विद्याकोशं प्रतिष्ठाप्य यजेत्पुष्पादिभिः क्रमात्

मग, नीट लिपलेल्या मंडलात विद्यासन ठेवावे, विद्या कोशाची स्थापना करून, फुलांनी वगैरे योग्य क्रमाने पूजा करावी.

विद्यायाः पुरतः कृत्वा गुरोरपि च मण्डलम् तत्रासनवरं कृत्वा पुष्पाद्यै गुरुमर्चयेत्

विद्येच्या मंडळापुढे गुरूंचं मंडळ ठेवून, तिथे उत्तम आसन मांडावं आणि फुलं वगैरे अर्पण करून गुरूंची पूजा करावी.

ततोनुपूजयेत्पूज्यान् भोजयेच्च बुभुक्षितान् ततस्स्वयं च भुंजीत शुद्धमन्नं यथासुखम्

नंतर पूजेच्या योग्य लोकांचा सन्मान करावा आणि जे भुकेले आहेत त्यांना जेवायला घालावं. त्यानंतर स्वतः शुद्ध अन्न आपल्या इच्छेनुसार खावं.

निवेदितं च वा देवे तच्छेषं चात्मशुद्धये श्रद्दधानो न लोभेन न चण्डाय समर्पितम्

देवतेला अर्पण केलेलं आणि त्याचं उरलेलं अन्न, श्रद्धेने, लोभ न ठेवता आणि अयोग्य व्यक्तींना न देता, स्वतःच्या शुद्धीसाठी घ्यावं.

गन्धमाल्यादि यच्चान्यत्तत्राप्येष समो विधिः न तु तत्र शिवोस्मीति बुद्धिं कुर्याद्विचक्षणः

गंध, फुलांच्या माळा आणि अशा इतर गोष्टींसाठीही हाच नियम आहे. पण सुज्ञ माणसाने 'मीच शिव आहे' असा विचार या वेळी करू नये.

भुक्त्वाचम्य शिवं ध्यात्वा हृदये मूलमुच्चरेत् कालशेषं नयेद्योग्यैः शिवशास्त्रकथादिभिः

जेवल्यावर तोंड धुवून, हृदयात शिवाचं ध्यान करून, मुळ मंत्र म्हणावा आणि उरलेला वेळ योग्य रीतीने शिवशास्त्राची कथा किंवा अशा कार्यात घालवावा.

रात्रौ व्यतीते पूर्वांशे कृत्वा पूजां मनोहराम् शिवयोः शयनं त्वेकं कल्पयेदतिशोभनम्

रात्रीचा पहिला भाग गेल्यावर, सुंदर पूजा करून, शिव आणि देवीसाठी अतिशय सुंदर शयनाची व्यवस्था करावी.

भक्ष्यभोज्यांबरालेपपुष्पमालादिकं तथा मनसा कर्मणा वापि कृत्वा सर्वं मनोहरम्

सर्व प्रकारच्या खाण्याच्या वस्तू, वस्त्र, उटणे, फुलांच्या माळा इत्यादी, मनाने किंवा कृतीने, सगळं मनापासून सुंदरपणे अर्पण करावं.

ततो देवस्य देव्याश्च पादमूले शुचिस्स्वपेत् गृहस्थो भार्यया सार्धं तदन्ये ऽपि तु केवलाः

नंतर, गृहस्थाने पत्नीसमवेत, स्वच्छतेने, देव आणि देवीच्या पायाशी झोपावं; इतरांनी मात्र एकटेच झोपावं.

प्रत्यूषसमयं बुद्ध्वा मात्रामाद्यामुदीरयेत् प्रणम्य मनसां देवं सांबं सगणमव्ययम्

प्रत्युषाचा काळ ओळखून, दिवसाची पहिली मात्रा उच्चारावी, आणि मनानेच उमा आणि त्यांच्या गणांसह अविनाशी देवाला वंदन करावं.

देशकालोचितं कृत्वा शौचाद्यमपि शक्तितः शंखादिनिनदैर्दिव्यैर्देवं देवीं च बोधयेत्

स्थान आणि काळानुसार, आपल्या शक्तीनुसार शौचादी कृत्यं करून, शंख वगैरे दिव्य वाद्यांच्या नादाने देव आणि देवीला जागं करावं.