शिवपुराणम्

स्वबिजानन्तरं वाच्या स्वाहांतञ्च यथाक्रमम् जिह्वामंत्रैस्तु तैर्हुत्वाज्यं जिह्वास्त्वेकैकश क्रमात्

प्रत्येक बीजमंत्रानंतर 'स्वाहा' म्हणावे. त्या जिह्वामंत्रांनी तूप अर्पण करावे आणि प्रत्येक जिह्वेला क्रमाने अर्पण करावे.

रं वह्नयेति स्वाहेति मध्ये हुत्वाहुतित्रयम् सर्पिषा वा समिद्भिर्वा परिषेचनमाचरेत्

'रं', 'वह्नये', 'स्वाहा' या तीन मंत्रांनी मधे तीन आहुती द्याव्यात. नंतर तुपाने किंवा समिधांनी शिंपडावे.

एवं कृते शिवाग्निः स्यात्स्मरेत्तत्र शिवासनम् तत्रावाह्य यजेद्देवमर्धनारीश्वरं शिवम् दीपान्तं परिषिच्याथ समिद्धोमं समाचरेत्

असे केल्यावर शिवाचा अग्नी स्थिर होतो. तिथे शिवाच्या आसनाचे ध्यान करावे. तिथे देवतेचे आवाहन करून अर्धनारीश्वर शिवाची पूजा करावी, दिव्यापर्यंत शिंपडावे आणि नंतर उत्तम होम करावा.

ताः पालाश्यः परा वापि याज्ञिया द्वादशांगुलाः अवक्रा न स्वयं शुष्कास्सत्वचो निर्व्रणाः समाः

त्या पळसाच्या किंवा दुसऱ्या योग्य झाडाच्या समिधा, यज्ञासाठी वापराव्यात. त्या बारा बोट लांब, सरळ, आपोआप सुकलेल्या नसाव्यात, साल तुटलेली नसावी, कुठेही डाग नसावेत आणि सगळ्या समिधा सारख्या असाव्यात.

दशांगुला वा विहिताः कनिष्ठांगुलिसंमिताः प्रादेशमात्रा वालाभे होतव्याः सकला अपि

किंवा त्या समिधा दहा बोट लांब, लहान बोटाने मोजाव्यात, किंवा हाताच्या पंजाएवढ्या असाव्यात. त्या सर्व समिधा अग्नीत समर्पित कराव्यात.

दूर्वापत्रसमाकारां चतुरंगुलमायताम् दद्यादाज्याहुतिं पश्चादन्नमक्षप्रमाणतः

नंतर, दुर्वा पानासारख्या आकाराची आणि चार बोट लांब तुपाची आहुती द्यावी. त्यानंतर, एक तांदळाच्या दाण्याएवढे अन्न समर्पित करावे.

लाजांस्तथा सर्षपांश्च यवांश्चैव तिलांस्तथा सर्पिषाक्तानि भक्ष्याणि लेह्यचोष्याणि सम्भवे

तसेच, लाह्या, मोहरी, ज्वारी, तीळ, आणि खाण्याचे, चाटण्याचे किंवा शोषण्याचे पदार्थ, हे सर्व तुपात मिसळून, उपलब्ध असल्यास वापरता येतात.

दशैवाहुतयस्तत्र पञ्च वा त्रितयं च वा होतव्याः शक्तितो दद्यादेकमेवाथ वाहुतिम्

तेथे, आपल्या शक्तीनुसार दहा, पाच किंवा तीन आहुती द्याव्यात. किंवा एकच आहुती दिली तरी चालेल.

श्रुवेणाज्यं समित्याद्यास्रुचाशेषात्करेण वा तत्र दिव्येन होतव्यं तीर्थेनार्षेण वा तथा

तुपाची आहुती समिधेने, किंवा समिधा नसेल तर हाताने, दिव्य पात्राने किंवा ऋषीने पवित्र केलेल्या पाण्याने द्यावी.

द्रव्येणैकेन वा ऽलाभे जुहुयाच्छ्रद्धया पुनः प्रायश्चित्ताय जुहुयान्मंत्रयित्वाहुतित्रयम्

एकच पदार्थ मिळाला तरी श्रद्धेने त्याची आहुती द्यावी. प्रायश्चित्तासाठी, मंत्र म्हणून पुन्हा तीन आहुती द्याव्यात.

ततो होमविशिष्टेन घृतेनापूर्य वै स्रुचम् निधाय पुष्पं तस्याग्रे श्रुवेणाधोमुखेन ताम्

नंतर, यज्ञासाठी खास तयार केलेले तूप समिधेत भरून, त्याच्या टोकावर फुल ठेवावे आणि समिधा खाली झुकवून धरावी.

सदर्भेन समाच्छाद्य मूलेनांजलिनोत्थितः वौषडंतेन जुहुयाद्धारां तु यवसंमिताम्

दर्भाने झाकून, मूळ बाजू हातात उचलून, 'वौषट्' असा उच्चार करत, जवाच्या काडीएवढ्या जाडीने तुपाची धार ओतावी.

इत्थं पूर्णाहुतिं कृत्वा परिषिंचेच्च पूर्ववत् तत उद्वास्य देवेशं गोपयेत्तु हुताशनम्

अशा प्रकारे पूर्ण आहुती दिल्यावर, पूर्वीप्रमाणे पाणी शिंपडावे. मग देवेश्वराला विसर्जन करून, हवनाचा अग्नी जपावा.

तमप्युद्वास्य वा नाभौ यजेत्संधाय नित्यशः अथवा वह्निमानीय शिवशास्त्रोक्तवर्त्मना

तो अग्नीही विसर्जन करून, रोज नाभीस्थानी पूजा करावी. किंवा अग्नी आणून, शिवशास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने पुढील विधी करावा.

वागीशीगर्भसंभूतं संस्कृत्य विधिवद्यजेत् अन्वाधानं पुनः कृत्वा परिधीन् परिधाय च

वाणी आणि मनातून उत्पन्न झालेला अग्नी योग्य प्रकारे तयार करून, नियमानुसार पूजा करावी. पुन्हा समिधा ठेवून, वेढे लावावेत.

पात्राणि द्वन्द्वरूपेण निक्षिप्येष्ट्वा शिवं ततः संशोध्य प्रोक्षणीपात्रं प्रोक्ष्यतानि तदंभसा

पात्रे जोड्याने ठेवून, शिवाची पूजा करावी. नंतर प्रक्षालन पात्र शुद्ध करून, त्या पात्रांवर पाणी शिंपडावे.

प्रणीतापात्रमैशान्यां विन्यस्या पूरितं जलैः आज्यसंस्कारपर्यंतं कृत्वा संशोध्य स्रक्स्रुवौ

पाणी आणण्याचे पात्र ईशान्य दिशेला ठेवून, ते पाण्याने भरावे. तुपाच्या संस्कारापर्यंतचे विधी करून, हार आणि समिधा शुद्ध कराव्यात.

गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनं ततः कृत्वा पृथक्पृथग्घुत्वा जातमग्निं विचिन्तयेत्

मग, गर्भाधान, पुंसवन आणि सीमंतोन्नयन हे विधी करून, त्यांची आहुती वेगवेगळी द्यावी आणि नवीन प्रज्वलित अग्नीचे ध्यान करावे.

त्रिपादं सप्तहस्तं च चतुःशृंगं द्विशीर्षकम् मधुपिंगं त्रिनयनं सकपर्देन्दुशेखरम्

तो अग्नी तीन पायांचा, सात हातांचा, चार शिंगांचा, दोन डोक्यांचा, मधासारखा पिवळा, तीन डोळ्यांचा, जटा आणि डोक्यावर अर्धचंद्र असलेला असा ध्यानात घ्यावा.

रक्तं रक्ताम्बरालेपं माल्यभूषनभूषितम् सर्वलक्षणसंपन्नं सोपवीतं त्रिमेखलम्

तो लाल रंगाचा, लाल वस्त्र व लेप लावलेला, हार व दागिन्यांनी सजलेला, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, उपवित आणि तीन मेखले घातलेला असावा.

शक्तिमन्तं स्रुक्स्रुवौ च दधानं दक्षिणे करे तोमरं तालवृंतं च घृतपात्रं तथेतरैः

तो सामर्थ्यवान, उजव्या हातात समिधा आणि चमचा, भाला, ताडपंखा आणि तुपाचे पात्र, तसेच इतर साधने धरलेला असावा.

जातं ध्यात्वैवमाकारं जातकर्म समाचरेत् नालापनयनं कृत्वा ततः संशोध्य सूतकम्

जन्माच्या वेळी त्या रूपाचा ध्यान करून, मग जन्मसंस्कार करावा. नाळ कापून, त्या जागेचं शुद्धीकरण करून, लगेच नावकरण करू नये.

शिवाग्निरुचिनामास्य कृत्वाहुतिपुरस्सरम् पित्रोर्विसर्जनं कृत्वा चौलोपनयनादिकम्

शिवाच्या अग्नीसारखा तेजस्वी मुख करून, आधी हवन करून, मग पितरांचे विसर्जन, चूडाकर्म आणि उपनयन यांसारखे विधी करावेत.

अप्तोर्यामावसानान्तं कृत्वा संस्कारमस्य तु आज्यधारादिहोमं च कृत्वा स्विष्टकृतं ततः

अप्तोर्याम यज्ञाच्या शेवटपर्यंतचे संस्कार पूर्ण करून, त्याच्यासाठी शुद्धीकरण करावे आणि नंतर तूपाने होम व स्विष्टकृत हवन करावे.

रमित्यनेन बीजेन परिषिंचेत्ततः परम् ब्रह्मविष्णुशिवेशानां लोकेशानां तथैव च

‘रं’ या बीजमंत्राने नंतर अभिषेक करावा आणि मग ब्रह्मा, विष्णु, शिव, इंद्र आणि इतर लोकपाल यांच्यासाठीही तसेच करावे.

तदस्त्राणां च परितः कृत्वा पूजां यथाक्रमम् धूपदीपादिसिद्ध्यर्थं वह्निमुद्धृत्य कृत्यवित्

सर्व शस्त्रांची चारी बाजूंनी स्थापना करून, योग्य क्रमाने पूजा करावी. धूप, दीप वगैरे साध्य करण्यासाठी, जाणकाराने अग्नी प्रज्वलित करावा.

साधयित्वाज्यपूर्वाणि द्रव्याणि पुनरेव च कल्पयित्वासनं वह्नौ तत्रावाह्य यथापुरा

तूपासह लागणारी सर्व सामग्री तयार करून, आसन पुन्हा मांडावे आणि पूर्वीप्रमाणे तिथे अग्नीची स्थापना करावी.

संपूज्य देवं देवीं च ततः पूर्णांतमाचरेत् अथ वा स्वाश्रमोक्तं तु वह्निकर्म शिवार्पणम्

देव आणि देवीची पूजा करून, मग पूर्णाहुती द्यावी. किंवा आपल्या आश्रमानुसार, अग्निकर्म शिवाला अर्पण करावे.

बुद्ध्वा शिवाश्रमी कुर्यान्न च तत्रापरो विधिः शिवाग्नेर्भस्मसंग्राह्यमग्निहोत्रोद्भवं तु वा

शिवाश्रमी असलेला जाणून हे कर्म करावे; तिथे दुसरा कोणताही विधी नाही. शिवाग्नीचे किंवा अग्निहोत्रातून मिळालेले भस्म गोळा करावे.