शिवपुराणम्

शौर्यं वै जगति ख्यातिश्शिवमर्चयतो भवेत् तस्मात्सर्वं परित्यज्य शिवैकाहितमानसः

शिवाची पूजा करणाऱ्याला शौर्य आणि जगात कीर्ती मिळते; म्हणून सर्व काही सोडून, मन फक्त शंकरावर केंद्रित करून—

शिवपूजाविधिं कुर्याद्यदीच्छेच्छिवमात्मनः त्वरितं जीवितं याति त्वरितं याति यौवनम्

आपल्याला शंकर हवा असेल, तर त्याची पूजा करावी; कारण आयुष्य पटकन संपते, आणि तारुण्यही पटकन निघून जाते—

त्वरितं व्याधिरभ्येति तस्मात्पूज्यः पिनाकधृक् यावन्नायाति मरणं यावन्नाक्रमते जरा

रोग पटकन येतो; म्हणून पिनाकधारी शंकराची पूजा करावी, जोपर्यंत मृत्यू आलेला नाही, जोपर्यंत वार्धक्य आलेले नाही—

यावन्नेन्द्रियवैकल्यं तावत्पूजय शंकरम् न शिवार्चनतुल्यो ऽस्ति धर्मो ऽन्यो भुवनत्रये

जोपर्यंत इंद्रिये स्वस्थ आहेत, तोपर्यंत शंकराची पूजा करावी; शिवपूजेइतका दुसरा धर्म तिन्ही लोकांत नाही.

इति विज्ञाय यत्नेन पूजनीयस्सदाशिवः द्वारयागं जवनिकां परिवारबलिक्रियाम्

हे जाणून, नेहमी प्रयत्नपूर्वक सदाशिवाची पूजा करावी, दारपूजा, पडदा आणि सेवकांसाठी नैवेद्य यांसह.

नित्योत्सवं च कुर्वीत प्रसादे यदि पूजयेत् हविर्निवेदनादूर्ध्वं स्वयं चानुचरो ऽपि वा

नेहमी उत्सव करावा, आणि प्रसादाच्या वेळी शक्य असेल तर पूजा करावी, नैवेद्य अर्पण केल्यावर, स्वतः किंवा सेवकानेही.

प्रसादपरिवारेभ्यो बलिं दद्याद्यथाक्रमम् निर्गम्य सह वादित्रैस्तदाशाभिमुखः स्थितः

प्रसादाच्या सेवकांना योग्य क्रमाने नैवेद्य द्यावा, मग वाद्यांसह बाहेर जाऊन त्या दिशेला तोंड करून उभे राहावे.

पुष्पं धूपं च दीपञ्च दद्यादन्नं जलैः सह ततो दद्यान्महापीठे तिष्ठन्बलिमुदङ्मुखः

फुले, धूप, दिवा, अन्न आणि पाणी अर्पण करावे. त्यानंतर पूर्वेकडे तोंड करून महापीठावर उभा राहून बलि द्यावा.

ततो निवेदितं देवे यत्तदन्नादिकं पुरा तत्सर्वं सावशेषं वा चण्डाय विनिवेदयेत्

नंतर, देवतेला अर्पण केलेले अन्न व इतर सर्व वस्तू, उरले असो वा नसो, त्या सर्व गोष्टी चंडाला समर्पित कराव्यात.

हुत्वा च विधिवत्पश्चात्पूजाशेषं समापयेत् कृत्वा प्रयोगं विधिवद्यावन्मन्त्रं जपं ततः

विधीप्रमाणे होम करून, उरलेली पूजा पूर्ण करावी. मग, योग्य प्रकारे प्रयोग करून, सांगितलेल्या मंत्राचा जप करावा.

नित्योत्सवं प्रकुर्वीत यथोक्तं शिवशासने विपुले तैजसे पात्रे रक्तपद्मोपशोभिते

शिवाच्या आज्ञेनुसार, रोजचा उत्सव मोठ्या तेजस्वी आणि लाल कमळांनी सजवलेल्या पात्रात करावा.

अस्त्रं पाशुपतं दिव्यं तत्रावाह्य समर्चयेत् शिवस्यारोप्यः तत्पात्रं द्विजस्यालंकृतस्य च

तेथे दिव्य पाशुपत अस्त्राची आवाहन करून पूजा करावी. शिवाचे पात्र सजवलेल्या ब्राह्मणावर ठेवावे.

न्यस्तास्त्रवपुषा तेन दीप्तयष्टिधरस्य च प्रासादपरिवारेभ्यो बहिर्मंगलनिःस्वनैः

अस्त्राचे रूप त्याच्यावर ठेवून, तेजस्वी काठी हातात घेऊन, मंदिराच्या बाहेर मंगलध्वनीत जावे.

नृत्यगेयादिभिश्चैव सह दीपध्वजादिभिः प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा न द्रुतं चाविलम्बितम्

नृत्य, गाणे आणि इतर सोहळ्यांसह, दिवे, ध्वज इत्यादी घेऊन, तीन प्रदक्षिणा कराव्यात—ना फार जलद, ना फार हळू.

महापीठं समावृत्य त्रिःप्रदक्षिणयोगतः पुनः प्रविष्टो द्वारस्थो यजमानः कृताञ्जलिः आदायाभ्यंतरं नीत्वा ह्यस्त्रमुद्वासयेत् ततः

महापीठाभोवती तीन वेळा प्रदक्षिणा करून, यजमान दारात उभा राहून, हात जोडून पुन्हा आत जावा, अस्त्र घेऊन आत नेऊन त्याचे विसर्जन करावे.

प्रदक्षिणादिकं कृत्वा यथापूर्वोदितं क्रमात् आदाय चाष्टपुष्पाणि पूजामथ समापयेत्

पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे प्रदक्षिणा व इतर विधी करून, आठ फुले घेऊन पूजा पूर्ण करावी.

अथाग्निकार्यं वक्ष्यामि कुण्डे वा स्थंडिले ऽपि वा वेद्यां वा ह्यायसे पात्रे मृन्मये वा नवे शुभे

आता मी अग्निकर्म सांगतो—कुंडात, सपाट जागी, वेदीवर, लोखंडाच्या किंवा नवीन मृत्तिकेच्या शुभ पात्रात.

आधायाग्निं विधानेन संस्कृत्य च ततः परम् तत्राराध्य महादेवं होमकर्म समाचरेत्

विधीनुसार अग्नी प्रस्थापित करून, नीट तयार केल्यावर, तेथे महादेवाची पूजा करावी आणि होम करावा.

कुण्डं द्विहस्तमानं वा हस्तमात्रमथापि वा वृत्तं वा चतुरस्रं वा कुर्याद्वेदिं च मण्डलम्

कुंड दोन हात रुंद, एक हात रुंद, गोल किंवा चौकोनी असू शकते. वेदीवर मंडलही काढावे.

कुण्डं विस्तारवन्निम्नं तन्मध्ये ऽष्टदलाम्बुजम् चतुरंगुलमुत्सेधं तस्य द्व्यंगुलमेव वा

कुंड विस्तीर्ण आणि खोल असावे. मध्यभागी आठ पाकळ्यांचे कमळ असावे, चार बोटे किंवा दोन बोटे उंचीचे असावे.

वितस्तिद्विगुणोन्नत्या नाभिमन्तः प्रचक्षते मध्यं च मध्यमांगुल्या मध्यमोत्तमपर्वणोः

त्याची उंची विटस्त्याच्या दुप्पट असावी, नाभीच्या खालीच असावी. मध्यभागी मोजणी मध्यम बोटाच्या मधल्या आणि वरच्या सांध्यावरून करावी.

अंगुलैः कथ्यते सद्भिश्चतुर्विंशतिभिः करः मेखलानां त्रयं वापि द्वयमेकमथापि वा

पंडितांच्या मते, एक हात चोवीस बोटांचा असतो. त्याभोवती तीन, दोन किंवा एक मेखला घालावी.

यथाशोभं प्रकुर्वीत श्लक्ष्णमिष्टं मृदा स्थिरम् अश्वत्थपत्रवद्योनिं गजाधारवदेव वा

कुंड मृत्तिकेने गुळगुळीत, आवडेल तसे आणि मजबूत बनवावे. ते अश्वत्थाच्या पानासारखे किंवा हत्तीच्या आधारासारखे असावे.

मेखलामध्यतः कुर्यात्पश्चिमे दक्षिणे ऽपि वा शोभनामग्नितः किंचिन्निम्नामुन्मीलिकां शनैः

मेखला मधोमध, पश्चिम किंवा दक्षिण बाजूला, सुंदर आणि अग्नीपेक्षा थोडी खाली, हलक्या फटीसह करावी.

अग्रेण कुण्डाभिमुखीं किंचिदुत्सृज्य मेखलाम् नोत्सेधनियमो वेद्याः सा मार्दी वाथ सैकती

मेखला कुंडाच्या पुढील बाजूला थोडी उघडी ठेवावी. वेदीची उंची ठरलेली नाही; ती मऊ किंवा वाळूची असू शकते.

मंडलं गोशकृत्तोयैर्मानं पात्रस्य नोदितम् कुण्डं च मृन्मयं वेदिमालिपेद्गोमयांबुना

गायच्या शेण आणि पाण्याने मंडळ तयार करावे. पात्राचा आकार ठरवलेला नाही. अग्निकुंड मातीचे असावे आणि वेदी गायच्या शेण व पाण्याने लिंपावी.

प्रक्षाल्य तापयेत्पात्रं प्रोक्षयेदन्यदंभसा स्वसूत्रोक्तप्रकारेण कुण्डादौ विल्लिखेत्ततः

पात्र धुऊन गरम करावे आणि दुसऱ्या पाण्याने शिंपडावे. मग आपल्या परंपरेनुसार कुंड वगैरेवर चिन्हे कोरावीत.

संप्रोक्ष्य कल्पयेद्दर्भैः पुष्पैर्वा वह्निविष्टरम् अर्चनार्थं च होमार्थं सर्वद्रव्याणि साधयेत्

शिंपडून, कुशा किंवा फुलांनी अग्नीचे आसन मांडावे. पूजा आणि होमासाठी लागणारी सर्व सामग्री तयार ठेवावी.

प्रक्षाल्यक्षालनीयानि प्रोक्षण्या प्रोक्ष्य शोधयेत् मणिजं काष्ठजं वाथ श्रोत्रियागारसम्भवम्

जे वस्त्र किंवा वस्तू धुणे आवश्यक आहेत, त्या धुऊन, शिंपडून शुद्ध कराव्यात. त्या रत्नांच्या किंवा लाकडाच्या असोत, किंवा विद्वान ब्राह्मणाच्या घरातून आलेल्या असोत.