शिवपुराणम्

शिवमंत्रजपो ध्यानं होमो यज्ञस्तपःश्रुतम् दानमध्ययनं सर्वे भावार्थं नात्र संशयः

शिवमंत्राचा जप, ध्यान, होम, यज्ञ, तप, अध्ययन, दान—हे सर्व अंतःकरणातील भावासाठीच आहेत; यात काहीच शंका नाही.

भावहीनो नरस्सर्वं कृत्वापि न विमुच्यते भावयुक्तः पुनस्सर्वमकृत्वापि विमुच्यते

भाव नसताना माणूस कितीही कर्म केलं तरी त्याला मुक्ती मिळत नाही; पण ज्याच्या मनात भक्ती आहे, तो काहीही न करता सुटतो.

चांद्रायणसहस्रैश्च प्राजापत्यशतैस्तथा मासोपवासैश्चान्यैश्च शिवभक्तस्य किं पुनः

शिवभक्ताला हजारो चांद्रायण व्रतं, शेकडो प्राजापत्य विधी किंवा इतर मासिक उपवासांची काहीच गरज नाही.

अभक्ता मानवाश्चास्मिंल्लोके गिरिगुहासु च तपंति चाल्पभोगार्थं भक्तो भावेन मुच्यते

ज्यांच्या मनात भक्ती नाही, असे लोक या जगात आणि डोंगरातील गुहांतही तप करतात, पण त्यांना फक्त थोड्याशा सुखासाठीच हे मिळतं; खऱ्या भक्ताला मात्र मुक्ती मिळते.

सात्त्विकं मुक्तिदं कर्म सत्त्वे वै योगिनः स्थिताः राजसं सिद्धिदं कुर्युः कर्मिणो रजसावृताः

सात्त्विक कर्म मुक्ती देतं; योगी नेहमी सात्त्विकतेत राहतात. राजसिक लोक राजस कर्म करतात आणि त्यांना सिद्धी मिळते.

असुरा राक्षसाश्चैव तमोगुणसमन्विताः ऐहिकार्थं यजन्तीशं नराश्चान्ये ऽपि तादृशाः

असुर, राक्षस आणि इतर तमोगुणी लोक, तसेच काही माणसं, फक्त या जगातील सुखासाठी परमेश्वराची पूजा करतात.

तामसं राजसं वापि सात्त्विकं भावमेव च आश्रित्य भक्त्या पूजाद्यं कुर्वन्भद्रं समश्नुते

कोणाचाही स्वभाव तामस, राजस किंवा सात्त्विक असो, भक्तीच्या आधारावर जो परमेश्वराची पूजा करतो, त्याला शुभत्व मिळतं.

यतः पापार्णवात्त्रातुं भक्तिर्नौरिव निर्मिता तस्माद्भक्त्युपपन्नस्य रजसा तमसा च किम्

पापाच्या समुद्रातून वाचवण्यासाठी भक्ती म्हणजे जणू काही नौका आहे. म्हणून ज्याच्याकडे भक्ती आहे, त्याला राजस किंवा तामस गुणांची काहीच गरज नाही.

अन्त्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पतितो ऽपि वा शिवं प्रपन्नश्चेत्कृष्ण पूज्यस्सर्वसुरासुरैः

कोणीतरी अगदी नीच, अज्ञान, किंवा पतित असला, तरी तो जर शिवाला शरण गेला, तर कृष्णा, तो सर्व देव आणि दानवांच्याही पूजेचा पात्र होतो.

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भक्त्यैव शिवमर्चयेत् अभुक्तानां क्वचिदपि फलं नास्ति यतस्ततः

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी, फक्त भक्तीनेच शिवाची पूजा करावी; कारण ज्याच्यात भक्ती नाही, त्याला कुठेही काहीच फळ मिळत नाही.

वक्ष्याम्यतिरहस्यं ते शृणु कृष्ण वचो मम वेदैश्शास्त्रैर्वेदविद्भिर्विचार्य सुविनिश्चितम्

आता मी तुला एक फार गुप्त गोष्ट सांगतो, कृष्णा, माझं बोलणं ऐक. ही गोष्ट वेद, शास्त्र आणि वेदज्ञांनी नीट विचार करून ठरवलेली आहे.

ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्तेयीवा गुरुतल्पगः मातृहा पितृहा वापि वीरहा भ्रूणहापि वा

कोणी ब्राह्मणहत्या केली असेल, मद्यपान केलं असेल, चोरी केली असेल, गुरुपत्नीचा अपमान केला असेल, आई-वडिलांचा वध केला असेल, वीराचा वध केला असेल किंवा गर्भहत्या केली असेल—

संपूज्यामन्त्रकं भक्त्या शिवं परमकारणम् तैस्तैः पापैः प्रमुच्येत वर्षैर्द्वादशभिः क्रमात्

जो भक्तीने आणि योग्य मंत्राने परमकारण शिवाची पूजा करतो, तो अशा पापांपासून बारा वर्षांत हळूहळू मुक्त होतो.

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पतितो ऽपि यजेच्छिवम् भक्तश्चेन्नापरः कश्चिद्भिक्षाहारो जितेंद्रियः

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी, जरी कोणी पतित असला तरी, त्याने शिवाची पूजा करावी; भक्त असेल, तर दुसरा कोणीच नाही—तो भिक्षा मागून खाणारा आणि इंद्रियांवर संयम ठेवणारा असावा.

कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या पञ्चाक्षरेण तु पूजयेद्यदि देवेशं तस्मात्पापात्प्रमुच्यते

कोणी फार मोठं पाप केलं असलं, तरी भक्तीने आणि पंचाक्षरी मंत्राने देवाधिदेवाची पूजा केली, तर तो त्या पापातून मुक्त होतो.

अब्भक्षा वायुभक्षाश्च ये चान्ये व्रतकर्शिताः तेषामेतैर्व्रतैर्नास्ति शिवलोकसमागमः

पाण्यावर किंवा वाऱ्यावर जगणारे, किंवा इतर कठोर व्रत करणारे—फक्त या व्रतांनी त्यांना शिवलोकाची प्राप्ती होत नाही.

भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव यः शिवं सकृदर्चयेत् सोपि गच्छेच्छिवस्थानं शिवमन्त्रस्य गौरवात्

पण जो भक्त पंचाक्षरी मंत्राने एकदाही भक्तीपूर्वक शिवाची पूजा करतो, तोही शिवाच्या मंत्राच्या महिम्यामुळे शिवस्थानाला पोहोचतो.

तस्मात्तपांसि यज्ञांश्च सर्वे सर्वस्वदक्षिणाः शिवमूर्त्यर्चनस्यैते कोट्यंशेनापि नो समाः

म्हणून सर्व तप, यज्ञ आणि सर्वस्व दान, हे सुद्धा शिवमूर्तीच्या पूजेच्या कोट्यावधी भागालाही समकक्ष नाहीत.

बद्धो वाप्यथ मुक्तो वा पश्चात्पञ्चाक्षरेण चेत् पूजयन्मुच्यते भक्तो नात्र कार्या विचारणा

कोणी बांधलेला असो किंवा मुक्त असो, नंतर पंचाक्षरी मंत्राने पूजा केल्यास भक्त मुक्त होतो—यात काहीच शंका नाही.

अरुद्रो वा सरुद्रो वा सूक्तेन शिवमर्चयेत् यः सकृत्पतितो वापिमूढो वा मुच्यते नरः

कोणताही रागावलेला असो वा नसो, जो कोणी त्या स्तोत्राने शंकराची पूजा करतो, तो एकदाच पापात पडला असला किंवा अज्ञानी असला तरी तो माणूस मुक्त होतो.

षडक्षरेण वा देवं सूक्तमन्त्रेण पूजयेत् शिवभक्तो जितक्रोधो ह्यलब्धो लब्ध एव च

कोणी देवाची षडक्षरी मंत्राने किंवा त्या स्तोत्रमंत्राने पूजा केली, तर जो शिवभक्त आहे, ज्याने क्रोध जिंकला आहे, तो मिळवलेला असो वा न मिळवलेला, तो खरोखरच सिद्ध होतो.

अलब्धाल्लब्ध एवात्र विशिष्टो नात्र संशयः स ब्रह्मांगेन वा तेन सहंसेन विमुच्यते

इथे जो मिळवलेला नाही, तोही मिळवलेलाच मानला जातो—यात काहीच शंका नाही; तो ब्रह्मासोबत किंवा हंसासोबत मुक्त होतो.

तस्मान्नित्यं शिवं भक्त्या सूक्तमन्त्रेण पूजयेत् एककालं द्विकालं वा त्रिकालं नित्यमेव वा

म्हणून नेहमी भक्तीने, त्या स्तोत्रमंत्राने शंकराची पूजा करावी, एकदा, दोनदा, तीनदा किंवा नेहमीच.

ये ऽर्चयंति महादेवं विज्ञेयास्ते महेश्वराः ज्ञानेनात्मसहायेन नार्चितो भगवाञ्छिवः

जे महादेवाची पूजा करतात, ते स्वतःच महेश्वर समजावेत; केवळ ज्ञानाने, आत्म्याच्या मदतीनेही, भगवंत शंकराची पूजा होत नाही.

स चिरं संसरत्यस्मिन्संसारे दुःखसागरे दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं मूढो नार्चयते शिवम्

तो या संसाराच्या दुःखाच्या समुद्रात खूप काळ भटकत राहतो; दुर्मिळ मानवजन्म मिळूनही, अज्ञानी शंकराची पूजा करत नाही.

निष्फलं तस्य तज्जन्म मोक्षाय न भवेद्यतः दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं ये ऽर्चयन्ति पिनाकिनम्

त्याचा तो जन्म व्यर्थ आहे, कारण त्याने मोक्ष मिळत नाही; पण जे दुर्मिळ मानवजन्म मिळाल्यावर पिनाकधारी शंकराची पूजा करतात—

तेषां हि सफलं जन्म कृतार्थास्ते नरोत्तमाः भवभक्तिपरा ये च भवप्रणतचेतसः

त्यांचा जन्म खरोखरच सफल होतो; जे उत्तम पुरुष आहेत, जे भवभक्त आहेत आणि ज्यांचे मन भवपाशी नतमस्तक आहे, त्यांनी जीवनाचे सार्थक केले आहे.

भवसंस्मरणोद्युक्ता न ते दुःखस्य भागिनः भवनानि मनोज्ञानि विभ्रमाभरणाः स्त्रियः

जे भवाचे स्मरण करण्यास नेहमी तत्पर असतात, त्यांना दुःखाचा भाग मिळत नाही; सुंदर घरे, आकर्षक दागिने, स्त्रिया—

धनं चातृप्तिपर्यन्तं शिवपूजाविधेः फलम् ये वाञ्छन्ति महाभोगान्राज्यं च त्रिदशालये

आणि संपत्ती, जी कधीच समाधान देत नाही—शिवपूजेचा हा फल आहे, जे मोठ्या भोगांची आणि देवांच्या लोकातील राज्याची इच्छा करतात त्यांच्यासाठी.