शिवपुराणम्

शैवैर्माहेश्वरैश्चैव श्रीमद्भिस्सेवितद्विजैः एवमंतर्बहिर्वाथयथाशक्तिविनिर्मितैः

शैव, माहेश्वर आणि पूज्य ब्राह्मण यांच्या सेवेत, आत आणि बाहेर, प्रत्येकाच्या सामर्थ्यानुसार बांधलेली होती.

स्थाने शिलामये दांते दारवे चेष्टकामये केवलं मृन्मये वापि पुण्यारण्ये ऽथ वा गिरौ

शिळेच्या, लाकडाच्या, विटांच्या किंवा मातीच्या घरात, पवित्र अरण्यात किंवा डोंगरावरही, कुठेही असो.

नद्यां देवालये ऽन्यत्र देशे वाथ गृहे शुभे आढ्यो वाथ दरिद्रो वा स्वकां शक्तिमवंचयन् द्रव्यैर्न्यायार्जितैरेव भक्त्या देवं समर्चयेत्

नदीत, देवळात, इतर कुठेही, शुभ घरात किंवा प्रदेशात, श्रीमंत असो वा गरीब, आपल्या शक्तीप्रमाणे आणि न्यायाने मिळवलेल्या संपत्तीने, भक्तीभावाने देवाची पूजा करावी.

अथान्यायार्जितैश्चापि भक्त्या चेच्छिवमर्चयेत् न तस्य प्रत्यवायो ऽस्ति भाववश्यो यतः प्रभुः

पण अन्यायाने मिळवलेल्या संपत्तीनेही जर भक्तीने शिवाची पूजा केली, तरी त्याला दोष लागत नाही, कारण प्रभू भक्ताच्या भावाने बांधला जातो.

न्यायार्जितैरपि द्रव्यैरभक्त्या पूजयेद्यदि न तत्फलमवाप्नोति भक्तिरेवात्र कारणम्

पण न्यायाने मिळवलेल्या संपत्तीनेही जर भक्तीविना पूजा केली, तर त्याला फळ मिळत नाही; येथे फक्त भक्तीच कारण आहे.

भक्त्या वित्तानुसारेण शिवमुद्दिश्य यत्कृतम् अल्पे महति वा तुल्यं फलमाढ्यदरिद्रयोः

शिवासाठी भक्तीने आणि आपल्या क्षमतेनुसार जे काही केले जाते, ते थोडे असो वा जास्त, श्रीमंत आणि गरीब दोघांनाही सारखेच फळ मिळते.

भक्त्या प्रचोदितः कुर्यादल्पवित्तोपि मानवः महाविभवसारोपि न कुर्याद्भक्तिवर्जितः

भक्तीने प्रेरित होऊन, कमी संपत्ती असलेला माणूसही कृती करावी; पण प्रचंड संपत्ती असलेला, जर भक्तीविना असेल, तर त्याने काही करू नये.

सर्वस्वमपि यो दद्याच्छिवे भक्तिविवर्जितः न तेन फलभाक्स स्याद्भक्तिरेवात्र कारणम्

कोणी सर्वस्वही शिवाला भक्तीविना दिले, तरी त्याला फळ मिळत नाही; येथे फक्त भक्तीच कारण आहे.

न तत्तपोभिरत्युग्रैर्न च सर्वैर्महामखैः गच्छेच्छिवपुरं दिव्यं मुक्त्वा भक्तिं शिवात्मकम्

अत्यंत कठोर तप किंवा मोठ्या यज्ञांनीही, शिवस्वरूप भक्तीशिवाय, कोणीही दिव्य शिवपुरी गाठू शकत नाही.

गुह्याद्गुह्यतरं कृष्ण सर्वत्र परमेश्वरे शिवे भक्तिर्न संदेहस्तया भक्तो विमुच्यते

कृष्णा, सर्वांत गुप्तापेक्षा अधिक गुप्त अशी, परमेश्वर शिवाची भक्ती आहे; त्या भक्तीने भक्त नक्कीच मुक्त होतो, यात शंका नाही.

शिवमंत्रजपो ध्यानं होमो यज्ञस्तपःश्रुतम् दानमध्ययनं सर्वे भावार्थं नात्र संशयः

शिवमंत्राचा जप, ध्यान, होम, यज्ञ, तप, अध्ययन, दान—हे सर्व अंतःकरणातील भावासाठीच आहेत; यात काहीच शंका नाही.

भावहीनो नरस्सर्वं कृत्वापि न विमुच्यते भावयुक्तः पुनस्सर्वमकृत्वापि विमुच्यते

भाव नसताना माणूस कितीही कर्म केलं तरी त्याला मुक्ती मिळत नाही; पण ज्याच्या मनात भक्ती आहे, तो काहीही न करता सुटतो.

चांद्रायणसहस्रैश्च प्राजापत्यशतैस्तथा मासोपवासैश्चान्यैश्च शिवभक्तस्य किं पुनः

शिवभक्ताला हजारो चांद्रायण व्रतं, शेकडो प्राजापत्य विधी किंवा इतर मासिक उपवासांची काहीच गरज नाही.

अभक्ता मानवाश्चास्मिंल्लोके गिरिगुहासु च तपंति चाल्पभोगार्थं भक्तो भावेन मुच्यते

ज्यांच्या मनात भक्ती नाही, असे लोक या जगात आणि डोंगरातील गुहांतही तप करतात, पण त्यांना फक्त थोड्याशा सुखासाठीच हे मिळतं; खऱ्या भक्ताला मात्र मुक्ती मिळते.

सात्त्विकं मुक्तिदं कर्म सत्त्वे वै योगिनः स्थिताः राजसं सिद्धिदं कुर्युः कर्मिणो रजसावृताः

सात्त्विक कर्म मुक्ती देतं; योगी नेहमी सात्त्विकतेत राहतात. राजसिक लोक राजस कर्म करतात आणि त्यांना सिद्धी मिळते.

असुरा राक्षसाश्चैव तमोगुणसमन्विताः ऐहिकार्थं यजन्तीशं नराश्चान्ये ऽपि तादृशाः

असुर, राक्षस आणि इतर तमोगुणी लोक, तसेच काही माणसं, फक्त या जगातील सुखासाठी परमेश्वराची पूजा करतात.

तामसं राजसं वापि सात्त्विकं भावमेव च आश्रित्य भक्त्या पूजाद्यं कुर्वन्भद्रं समश्नुते

कोणाचाही स्वभाव तामस, राजस किंवा सात्त्विक असो, भक्तीच्या आधारावर जो परमेश्वराची पूजा करतो, त्याला शुभत्व मिळतं.

यतः पापार्णवात्त्रातुं भक्तिर्नौरिव निर्मिता तस्माद्भक्त्युपपन्नस्य रजसा तमसा च किम्

पापाच्या समुद्रातून वाचवण्यासाठी भक्ती म्हणजे जणू काही नौका आहे. म्हणून ज्याच्याकडे भक्ती आहे, त्याला राजस किंवा तामस गुणांची काहीच गरज नाही.

अन्त्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पतितो ऽपि वा शिवं प्रपन्नश्चेत्कृष्ण पूज्यस्सर्वसुरासुरैः

कोणीतरी अगदी नीच, अज्ञान, किंवा पतित असला, तरी तो जर शिवाला शरण गेला, तर कृष्णा, तो सर्व देव आणि दानवांच्याही पूजेचा पात्र होतो.

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भक्त्यैव शिवमर्चयेत् अभुक्तानां क्वचिदपि फलं नास्ति यतस्ततः

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी, फक्त भक्तीनेच शिवाची पूजा करावी; कारण ज्याच्यात भक्ती नाही, त्याला कुठेही काहीच फळ मिळत नाही.

वक्ष्याम्यतिरहस्यं ते शृणु कृष्ण वचो मम वेदैश्शास्त्रैर्वेदविद्भिर्विचार्य सुविनिश्चितम्

आता मी तुला एक फार गुप्त गोष्ट सांगतो, कृष्णा, माझं बोलणं ऐक. ही गोष्ट वेद, शास्त्र आणि वेदज्ञांनी नीट विचार करून ठरवलेली आहे.

ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्तेयीवा गुरुतल्पगः मातृहा पितृहा वापि वीरहा भ्रूणहापि वा

कोणी ब्राह्मणहत्या केली असेल, मद्यपान केलं असेल, चोरी केली असेल, गुरुपत्नीचा अपमान केला असेल, आई-वडिलांचा वध केला असेल, वीराचा वध केला असेल किंवा गर्भहत्या केली असेल—

संपूज्यामन्त्रकं भक्त्या शिवं परमकारणम् तैस्तैः पापैः प्रमुच्येत वर्षैर्द्वादशभिः क्रमात्

जो भक्तीने आणि योग्य मंत्राने परमकारण शिवाची पूजा करतो, तो अशा पापांपासून बारा वर्षांत हळूहळू मुक्त होतो.

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पतितो ऽपि यजेच्छिवम् भक्तश्चेन्नापरः कश्चिद्भिक्षाहारो जितेंद्रियः

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी, जरी कोणी पतित असला तरी, त्याने शिवाची पूजा करावी; भक्त असेल, तर दुसरा कोणीच नाही—तो भिक्षा मागून खाणारा आणि इंद्रियांवर संयम ठेवणारा असावा.

कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या पञ्चाक्षरेण तु पूजयेद्यदि देवेशं तस्मात्पापात्प्रमुच्यते

कोणी फार मोठं पाप केलं असलं, तरी भक्तीने आणि पंचाक्षरी मंत्राने देवाधिदेवाची पूजा केली, तर तो त्या पापातून मुक्त होतो.

अब्भक्षा वायुभक्षाश्च ये चान्ये व्रतकर्शिताः तेषामेतैर्व्रतैर्नास्ति शिवलोकसमागमः

पाण्यावर किंवा वाऱ्यावर जगणारे, किंवा इतर कठोर व्रत करणारे—फक्त या व्रतांनी त्यांना शिवलोकाची प्राप्ती होत नाही.

भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव यः शिवं सकृदर्चयेत् सोपि गच्छेच्छिवस्थानं शिवमन्त्रस्य गौरवात्

पण जो भक्त पंचाक्षरी मंत्राने एकदाही भक्तीपूर्वक शिवाची पूजा करतो, तोही शिवाच्या मंत्राच्या महिम्यामुळे शिवस्थानाला पोहोचतो.

तस्मात्तपांसि यज्ञांश्च सर्वे सर्वस्वदक्षिणाः शिवमूर्त्यर्चनस्यैते कोट्यंशेनापि नो समाः

म्हणून सर्व तप, यज्ञ आणि सर्वस्व दान, हे सुद्धा शिवमूर्तीच्या पूजेच्या कोट्यावधी भागालाही समकक्ष नाहीत.

बद्धो वाप्यथ मुक्तो वा पश्चात्पञ्चाक्षरेण चेत् पूजयन्मुच्यते भक्तो नात्र कार्या विचारणा

कोणी बांधलेला असो किंवा मुक्त असो, नंतर पंचाक्षरी मंत्राने पूजा केल्यास भक्त मुक्त होतो—यात काहीच शंका नाही.