शिवपुराणम्

वायव्यां पुनरैशान्यां चतुर्दिक्षु ततः परम् गर्भावरणमाख्यातं मन्त्रसंघातमेव वा

वायव्य, पुन्हा ईशान्य आणि चारही दिशांत, मग गर्भावरण सांगितले आहे किंवा मंत्रसमूहही सांगितला आहे.

हृदयाद्यस्त्रपर्यंतमथवापि समर्चयेत् तद्बहिः पूर्वतः शक्रं यमं दक्षिणतो यजेत्

हृदयापासून अस्त्रपर्यंत किंवा तसेच, पूजा करावी; त्याच्या बाहेर, पूर्वेला इंद्राची आणि दक्षिणेला यमाची पूजा करावी.

वरुणं वारुणे भागे धनदं चोत्तरे बुधः ईशमैशे ऽनलं स्वीये नैरृते निरृतिं यजेत्

पश्चिम भागात वरुण, उत्तरेला कुबेर, बुध; ईशान्येला, स्वतःच्या जागी अग्नी, नैऋत्येला निरृति यांची पूजा करावी.

मारुते मारुतं विष्णुं नैरृते विधिमैश्वरे बहिःपद्मस्य वज्राद्यान्यब्जांतान्यायुधान्यपि

वायव्येला वायू, ईशान्येला विष्णू, नैऋत्येला नियमानुसार ईश्वर; कमळाच्या बाहेर वज्र व इतर शस्त्रे, कमळाच्या शेवटापर्यंत, यांचीही पूजा करावी.

प्रसिद्धरूपाण्याशासु लोकेशानां क्रमाद्यजेत् देवं देवीं च संप्रेक्ष्य सर्वावरणदेवताः

दिशांच्या रक्षणकर्त्यांच्या प्रसिद्ध रूपांची, क्रमाने, पूजा करावी; देव आणि देवी यांचे दर्शन करून, सर्व आवरणातील देवतांचीही पूजा करावी.

बद्धांजलिपुटा ध्येयाः समासीना यथासुखम् सर्वावरणदेवानां स्वाभिधानैर्नमोयुतैः

हात जोडून, सुखाने बसून, त्या सर्व आवरणातील देवतांचे त्यांच्या नावांनी वंदन करत ध्यान करावे.

पुष्पैः संपूजनं कुर्यान्नत्वा सर्वान्यथाक्रमम् गर्भावरणमेवापि यजेत्स्वावरणेन वा

फुलांनी पूजा करून, सर्वांना योग्य क्रमाने वाकून नमस्कार करावा; गर्भावरणाची किंवा आपल्या आवरणाचीही पूजा करावी.

योगे ध्याने जपे होमे वाह्ये वाभ्यंतरे ऽपि वा हविश्च षड्विधं देयं शुद्धं मुद्गान्नमेव च

योग, ध्यान, जप, होम, बाह्य किंवा अंतर्गत अशा सर्व प्रकारांत, सहा प्रकारचे, शुद्ध आणि मूगाच्या शिजवलेल्या अन्नाचे हवन करावे.

पायसं दधिसंमिश्रं गौडं च मधुनाप्लुतम् एतेष्वेकमनेकं वा नानाव्यंजनसंयुतम्

दुधात आणि दह्यात मिसळलेले पायस, गुळ व मध घातलेले, यापैकी एक किंवा अनेक, वेगवेगळ्या पदार्थांसह द्यावे.

गुडखंडन्वितं दद्यान्मथितं दधि चोत्तमम् भक्ष्याण्यपूपमुख्यानि स्वादुमंति फलानि च

गुळाच्या तुकड्यांसह उत्तम दही मिसळून द्यावे, अपूप वगैरे मुख्य गोड पदार्थ आणि स्वादिष्ट फळे द्यावीत.

रक्तचन्दनपुष्पाढ्यं पानीयं चातिशीतलम् मृदु एलारसाक्तं च खण्डं पूगफलस्य च

रक्तचंदन व फुलांनी सुशोभित, अतिशय थंड पाणी, मऊ, वेलची मिसळलेले, आणि सुपारीचा तुकडा द्यावा.

दलानि नागवल्ल्याश्च युक्तानि खदिरादिभिः गौराणि स्वर्णवर्णानि विहितानि शिवानि च शैलमेव सितं चूर्णं नातिरूक्षं न दूषितम्

नागवेलीची पाने, खदिर वगैरे मिसळून, पिवळसर, सोन्यासारखी, नीट तयार केलेली, शुभ अशी असावीत; डोंगरासारखे पांढरे पूड, फार खरबूज किंवा अशुद्ध नसावे.

कर्पूरं चाथ कंकोलं जात्यादि च नवं शुभम् आलेपनं चन्दनं स्यान्मूलकाष्ठंरजोमयम्

कपूर, कंकोल, नविन व शुभ जायफळ वगैरे; उटणे चंदनाचे असावे, ते मूळ, लाकूड किंवा चूर्ण यापासून बनवावे.

कस्तूरिका कुंकुमं च रसो मृगमदात्मकः पुष्पाणि सुरभीण्येव पवित्राणि शुभानि च

कस्तुरी, कुंकू, आणि मृगमदाचा रस; सुगंधी, शुद्ध आणि शुभ फुले असावीत.

निर्गंधान्युग्रगंधानि दूषितान्युषितानि च स्वयमेव विशीर्णानि न देयानि शिवार्चने

गंध नसलेली, उग्र वासाची, खराब किंवा शिळी फुले, किंवा आपोआप गळलेली, ही शिवपूजेत वापरू नयेत.

वासांसि च मृदून्येव तपनीयमयानि च विद्युद्वलयकल्पानि भूषणानि विशेषतः

कपडं फार मऊ असून काही शुद्ध सोन्याची बनवलेली आहेत. दागिने वीजेच्या वलयासारखे चमकदार दिसतात.

सर्वाण्येतानि कर्पूरनिर्यासागुरुचन्दनैः आधूपितानि पुष्पौघैर्वासितानि समंततः

ही सर्व वस्त्रं, दागिने, इत्यादींना कर्पूर, गंध, अगर, चंदन यांनी सुवासिक केलेलं आहे आणि फुलांच्या गंधाने सर्वत्र दरवळतंय.

चन्दनागुरुकर्पूरकाष्ठगुग्गुलुचूर्णिकैः घृतेन मधुना चैव सिद्धो धूपः प्रशस्यते

चंदन, अगर, कर्पूर, लाकूड, गुग्गुळ यांचं चूर्ण, तूप आणि मध यांच्यापासून तयार केलेला धूप फार उत्तम मानला जातो.

कपिलासम्भवेनैव घृतेनातिसुगन्धिना नित्यं प्रदीपिता दीपाः शस्ताः कर्पूरसंयुताः

कपिला गायीच्या अतिशय सुगंधी तुपाने आणि कर्पूर मिसळून नेहमीच लावलेले दिवे उत्तम समजले जातात.

पञ्चगव्यं च मधुरं पयो दधि घृतं तथा कपिलासम्भवं शम्भोरिष्टं स्नाने च पानके

कपिला गायीचे पंचगव्य, गोड दूध, दही आणि तूप, हे सर्व शंभूला स्नानासाठी आणि पिण्यासाठी प्रिय आहेत.

आसनानि च भद्राणि गजदंतमयानि च सुवर्णरत्नयुक्तानि चित्राण्यास्तरणानि च

हत्तीच्या दातापासून केलेली, सोनं आणि रत्नांनी सजलेली, सुंदर आणि रंगीबेरंगी आसनं द्यावीत.

मृदूपधानयुक्तानि सूक्ष्मतूलमयानि च उच्चावचानि रम्याणि शयनानि सुखानि च

मऊ उशा असलेली, सूक्ष्म कापसाची, वेगवेगळ्या उंचीची, मनोहारी आणि आरामदायक पलंग ठेवावेत.

नद्यस्समुद्रगामिन्या नटाद्वाम्भः समाहृतम् शीतञ्च वस्त्रपूतं तद्विशिष्टं स्नानपानयोः

समुद्राकडे जाणाऱ्या नद्यांचं किंवा सरोवराचं पाणी, वस्त्राने गाळून, थंड करून, स्नान आणि पिण्यासाठी उत्तम आहे.

छत्रं शशिनिभं चारु मुक्तादामविराजितम् नवरत्नचितं दिव्यं हेमदण्डमनोहरम्

चंद्रासारखं तेजस्वी, मोत्यांच्या माळांनी सजलेलं, नवरत्नांनी मढवलेलं, सोन्याच्या दांड्याचं आणि मन मोहवणारं छत्र असावं.

चामरे च सिते सूक्ष्मे चामीकरपरिष्कृते राजहंसद्वयाकारे रत्नदंडोपशोभिते

पांढरी, सूक्ष्म, सोन्याने सजवलेली, राजहंसाच्या जोडीसारखी आकाराची आणि रत्नांच्या दांड्यांनी शोभलेली चामरं असावीत.

दर्पणं चापि सुस्निग्धं दिव्यगन्धानुलेपनम् समंताद्रत्नसञ्छन्नं स्रग्वैरैश्चापि भूषितम्

खूप स्वच्छ आरसा, दिव्य सुवासिक लेप लावलेला, सर्व बाजूंनी रत्नांनी मढवलेला आणि फुलांच्या माळांनी सजवलेला असावा.

गम्भीरनिनदः शंखो हंसकुंदेन्दुसन्निभः आस्वपृष्ठादिदेशेषु रत्नचामीकराचितः

गंभीर नाद करणारा, राजहंस, कुंद किंवा चंद्रासारखा दिसणारा, पाठीकडून आणि इतर भागांत रत्नं व सोन्याने मढवलेला शंख असावा.

काहलानि च रम्याणि नानानादकराणि च सुवर्णनिर्मितान्येव मौक्तिकालंकृतानि च

सुंदर, वेगवेगळ्या आवाजांची, सोन्याची बनवलेली आणि मोत्यांनी सजलेली ढोलकी व वाद्यं असावीत.

भेरीमृदंगमुरजतिमिच्छपटहादयः समुद्रकल्पसन्नादाः कल्पनीयाः प्रयत्नतः

ढोल, मृदंग, लहान झांजा आणि पटहा, समुद्रासारखा गडगडणारा आवाज करणारी वाद्यं काळजीपूर्वक ठेवावीत.