शिवपुराणम्

अष्टपत्राणि तस्याहुरणिमादिगुणाष्टकम् केसराणि च वामाद्या रुद्रावामादिशक्तिभिः

त्या कमळाला आठ पाकळ्या आहेत, त्या म्हणजे अणिमा वगैरे आठ सिद्धी; त्याच्या केसर वाम बाजूपासून सुरू होणाऱ्या रुद्र व वाम शक्ती आहेत.

बीजान्यपि च ता एव शक्तयोंतर्मनोन्मनीः कर्णिकापरवैराग्यं नालं ज्ञानं शिवात्मकम्

त्या कमळातील बिया म्हणजे त्या शक्तीच आहेत, मनाच्या आत उन्मनीपर्यंत; करंड म्हणजे श्रेष्ठ वैराग्य, देठ म्हणजे शिवस्वरूप ज्ञान.

कन्दश्च शिवधर्मात्मा कर्णिकान्ते त्रिमण्डले त्रिमण्डलोपर्यात्मादि तत्त्वत्रितयमासनम्

करंडाच्या शेवटी, तीन मंडलांमध्ये, शिवधर्मस्वरूप कंद आहे; त्या तीन मंडलांच्या वर आत्मा वगैरे तीन तत्त्वांचे आसन आहे.

सर्वासनोपरि सुखं विचित्रास्तरणास्तृतम् आसनं कल्पयेद्दिव्यं शुद्धविद्यासमुज्ज्वलम्

सर्व आसनांच्या वर, विविध वस्त्रांनी मांडलेले, सुखद, दिव्य आणि शुद्ध ज्ञानाने उजळलेले एक आसन ठेवावे.

आवाहनं स्थापनं च सन्निरोधं निरीक्षणम् नमस्कारं च कुर्वीत बध्वा मुद्राः पृथक्पृथक्

आवाहन, स्थापना, संनिरोध, निरीक्षण आणि नमस्कार असे सर्व विधी स्वतंत्र हस्तमुद्रांनी करावेत.

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं गंधं पुष्पं ततः परम् धूपं दीपं च तांबूलं दत्त्वाथ स्वापयेच्छिवौ

त्यांनंतर पाद्य, आचमन, अर्घ्य, गंध, फुले, मग धूप, दीप आणि तांबूल अर्पण करावे; नंतर शिवाला विश्रांती द्यावी.

अथवा परिकल्प्यैवमासनं मूर्तिमेव च सकलीकृत्य मूलेन ब्रह्माभिश्चापरैस्तथा

किंवा, असे आसन आणि मूर्ती नीट लावून, मूळ मंत्राने आणि इतर ब्रह्मा मंत्रांनी ती पूर्ण करावी.

आवाहयेत्ततो देव्या शिवं परमकारणम् शुद्धस्फटिकसंकाशं देवं निश्चलमक्षरम्

मग देवीसह, त्या सर्वांचे कारण असलेल्या शिवाचे आवाहन करावे; तो देव शुद्ध स्फटिकासारखा, अचल आणि अक्षय आहे.

कारणं सर्वलोकानां सर्वलोकमयं परम्

तो सर्व जगांचा कारण आहे, आणि सर्व जगांमध्ये व्यापून असलेला सर्वोच्च आहे.

भक्तानामप्रयत्नेन दृश्यमीश्वरमव्ययम् ब्रह्मेंद्रविष्णुरुद्राद्यैरपि देवैरगोचरम्

तो भक्तांना सहज दिसतो, तो अविनाशी ईश्वर आहे; पण ब्रह्मा, इंद्र, विष्णु, रुद्र यांसारख्या देवांना तो गाठता येत नाही.

देवसारं च विद्वद्भिरगोचरमिति श्रुतम् आदिमध्यान्तरहितं भेषजं भवरोगिणाम्

ज्ञानी लोक त्याला देवांचा सार म्हणतात, पण तो प्रत्यक्ष ज्ञानाच्या पलीकडे आहे असेही ऐकले आहे; त्याला आरंभ, मध्य किंवा शेवट नाही, तो संसाररूपी आजारावर औषध आहे.

शिवतत्त्वमिति ख्यातं शिवार्थं जगति स्थिरम् पञ्चोपचारवद्भक्त्या पूजयेल्लिंगमुत्तमम्

शिवतत्त्व म्हणून जे ओळखलं जातं, ते जगात शाश्वत असं शिवाचं मुख्य कारण आहे. अशा या श्रेष्ठ लिंगाची पाच प्रकारच्या उपचारांनी आणि भक्तीभावाने पूजा करावी.

लिंगमूर्तिर्महेशस्य शिवस्य परमात्मनः स्नानकाले प्रकुर्वीत जयशब्दादिमंगलम्

लिंग ही महादेव, म्हणजेच परमात्मा शिवाची मूर्ती आहे. स्नानाच्या वेळी विजयाच्या घोषासह शुभ विधी करावेत.

पञ्चगव्यघृतक्षीरदधिमध्वादिपूर्वकैः मूलैः फलानां सारैश्च तिलसर्षपसक्तुभिः

गायीचे तूप, दूध, दही, मध आणि इतर पदार्थ, तसेच फळांच्या मूळांचा रस, फळांचा सार, तीळ, मोहरी आणि सत्तू यांच्या सहाय्याने,

बीजैर्यवादिभिश्शस्तैश्चूर्णैर्माषादिसंभवैः संस्नाप्यालिप्य पिष्टाद्यैः स्नापयेदुष्णवारिभिः

यवांसारख्या उत्तम बियांपासून, माश आणि इतर धान्यांच्या पूडीतून, लिंगाला लेप लावून, मग उष्ण पाण्याने स्नान घालावं.

घर्षयेद्विल्वपत्राद्यैर्लेपगंधापनुत्तये पुनः संस्नाप्य सलिलैश्चक्रवर्त्युपचारतः

बिल्वपत्र वगैरेने लिंग घासून, लेप किंवा सुगंधाचा अंश काढावा. नंतर पुन्हा पाण्याने स्नान घालून, राजाच्या पद्धतीने पुढील उपचार करावेत.

सुगंधामलकं दद्याद्धरिद्रां च यथाक्रमम् ततः संशोध्य सलिलैर्लिंगं बेरमथापि वा

सुंगधी आवळा आणि हळद योग्य क्रमाने अर्पण करावी. त्यानंतर पाण्याने लिंग किंवा मूर्ती शुद्ध करावी.

स्नापयेद्गंधतोयेन कुशपुष्पोदकेन च हिरण्यरत्नतोयैश्च मंत्रसिद्धैर्यथाक्रमम्

सुगंधी पाणी, कुशा आणि फुलांचं पाणी, तसेच सोनं आणि रत्नांनी मंत्रसिद्ध केलेलं पाणी योग्य क्रमाने वापरून स्नान घालावं.

असंभवे तु द्रव्याणां यथासंभवसंभृतैः केवलैर्मंत्रतोयैर्वा स्नापयेच्छ्रद्धया शिवम्

जर सर्व पदार्थ उपलब्ध नसतील, तर जे मिळतील त्याने किंवा फक्त मंत्रसिद्ध पाण्यानेही श्रद्धेने शिवाला स्नान घालावं.

कलशेनाथ शंखेन वर्धन्या पाणिना तथा सकुशेन सपुष्पेण स्नापयेन्मंत्रपूर्वकम्

कळशी, शंख, वाढवणारी पात्र, हात, तसेच कुशा आणि फुलं यांच्या सहाय्याने, मंत्र म्हणत स्नान घालावं.

पवमानेन रुद्रेण नीलेन त्वरितेन च लिंगसूक्तादिसूक्तैश्च शिरसाथर्वणेन च

पवमान, रुद्र, नील, त्वरीत या ऋचांनी, लिंगसूक्त आणि इतर सूक्तांनी, तसेच अथर्वशीर्षाने स्नान करावं.

ऋग्भिश्च सामभिः शैवैर्ब्रह्मभिश्चापि पञ्चभिः स्नापयेद्देवदेवेशं शिवेन प्रणवेन च

ऋग्वेद, सामवेद, पाच शैव ब्राह्मण ऋचा आणि शिवाचा प्रणव या सर्वांनी देवांचा देव असलेल्या शिवाला स्नान घालावं.

यथा देवस्य देव्याश्च कुर्यात्स्नानादिकं तथा न तु कश्चिद्विशेषो ऽस्ति तत्र तौ सदृशौ यतः

जसा देवाचा स्नान वगैरे विधी करतात, तसाच देवीचाही करावा. यात काहीही फरक नाही, कारण दोघंही सारखेच आहेत.

प्रथमं देवमुद्दिश्य कृत्वा स्नानादिकाः क्रियाः देव्यैः प्रश्चात्प्रकुर्वीत देवदेवस्य शासनात्

सर्वप्रथम देवासाठी स्नान वगैरे विधी करून, नंतर देवाच्या आज्ञेने देवीसाठी ते करावेत.

अर्धनारीश्वरे पूज्ये पौर्वापर्यं न विद्यते तत्र तत्रोपचाराणां लिंगे वान्यत्र वा क्वचित्

अर्धनारीश्वराची पूजा करताना कोणाला आधी किंवा नंतर असं काही नसतं. त्या वेळी उपचार लिंगावर किंवा योग्य त्या ठिकाणी करावेत.

कृत्वा ऽभिषेकं लिंगस्य शुचिना च सुगंधिना संमृज्य वाससा दद्यादंबरं चोपवीतकम्

शुद्ध आणि सुगंधी द्रव्यांनी लिंगाचा अभिषेक करून, ते वस्त्राने पुसावं आणि वस्त्र व उपवस्त्र अर्पण करावं.

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं गंधं पुष्पं च भूषणम् धूपं दीपं च नैवेद्यं पानीयं मुखशोधनम्

पाय धुण्यासाठी पाणी, आचमनासाठी पाणी, अर्घ्य, सुगंध, फुलं, दागिने, धूप, दीप, नैवेद्य, पिण्याचं पाणी आणि तोंड शुद्ध करण्यासाठी पाणी अर्पण करावं.

पुनश्चाचमनीयं च मुखवासं ततः परम् मुकुटं च शुभं भद्रं सर्वरत्नैरलंकृतम्

पुन्हा आचमनासाठी पाणी, मग मुखवास द्यावं. त्यानंतर सर्व रत्नांनी सुशोभित असं सुंदर मुकुट अर्पण करावं.

भूषणानि पवित्राणि माल्यानि विविधानि च व्यजने चामरे छत्रं तालवृंतं च दर्पणम्

पवित्र दागिने, विविध माळा, पंखा, चामर, छत्र, ताडाच्या पानाचा पंखा आणि आरसा अर्पण करावा.