शिवपुराणम्

बालेन्दुमुकुटं सौम्यं त्रिनेत्रं च चतुर्भुजम् दीप्तशूलमृगीटंकतिग्मवेत्रधरं प्रभुम्

तो सौम्य, डोक्यावर चंद्रकोर असलेला, तीन डोळे आणि चार हात असलेला, तेजस्वी त्रिशूळ, हरीण, टोकदार काठी धारण करणारा आणि सर्वांचा स्वामी आहे.

चन्द्रबिम्बाभवदनं हरिवक्त्रमथापि वा उत्तरे द्वारपार्श्वस्य भार्यां च मरुतां सुताम्

त्याचा चेहरा चंद्राच्या पूर्णाकृतीसारखा किंवा हरिच्या मुखासारखा आहे. दाराच्या उत्तरेकडील बाजूला त्याची पत्नी, वायूची कन्या, हिचे पूजन करावे.

सुयशां सुव्रतामम्बां पादमण्डनतत्पराम् पूजयित्वा प्रविश्यान्तर्भवनं परमेष्ठिनः

सुयशा, उत्तम व्रतधारी, पायांची शोभा वाढविण्यात मग्न असलेल्या आईचे पूजन करून मग परमेश्वराच्या अंतर्भवनात प्रवेश करावा.

संपूज्य लिङ्गं तैर्द्रव्यैर्निर्माल्यमपनोदयेत् प्रक्षाल्य पुष्पं शिरसि न्यसेत्तस्य विशुद्धये

त्या द्रव्यांनी लिंगाची पूजा करून, वापरलेली फुले वगैरे बाजूला काढावीत, लिंग स्वच्छ धुवून त्याच्या शिरावर एक फूल ठेवावे, त्याच्या शुद्धीसाठी.

पुष्पहस्तो जपेच्छक्त्या मन्त्रं मन्त्रविशुद्धये ऐशान्यां चण्दमाराध्य निर्माल्यं तस्य दापयेत्

हातात फूल घेऊन, मंत्राची शुद्धी व्हावी म्हणून शक्य तितक्या सामर्थ्याने मंत्राचा जप करावा; ईशान्य दिशेला चंडाचे पूजन करून, त्याची वापरलेली सामग्री दूर करवावी.

कल्पयेदासनं पश्चादाधारादि यथाक्रमम् आधारशक्तिं कल्याणीं श्यामां ध्यायेदधो भुवि

नंतर आसन नीट लावावे आणि त्यानंतर आधार वगैरे योग्य क्रमाने मांडावे; जमिनीखाली शुभ, काळ्या रंगाची आधारशक्ती आहे असे ध्यान करावे.

तस्याः पुरस्तादुत्कंठमनंतं कुण्डलाकृतिम् धवलं पञ्चफणिनं लेलिहानमिवाम्बरम्

त्या आधारशक्तीच्या पुढे, शेवट नसलेली, वेटोळ्यासारखी, पांढरी, पाच फणांची, आकाश चाटणारी अशी एक मूर्ती ध्यानात आणावी.

तस्योपर्यासनं भद्रं कण्ठीरवचतुष्पदम् धर्मो ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यञ्च पदानि वै

त्या आधारशक्तीच्या वरती, सुंदर चार पायांचे, पाटासारखे एक आसन आहे; त्याचे चार पाया म्हणजे धर्म, ज्ञान, वैराग्य आणि ऐश्वर्य.

आग्नेयादिश्वेतरक्तपीतश्यामानि वर्णतः अधर्मादीनि पूर्वादीन्युत्तरांतान्यनुक्रमात्

हे चार पाया आग्नेय दिशेपासून अनुक्रमे पांढरे, लाल, पिवळे आणि काळे रंगाचे आहेत; अधर्म वगैरे पूर्व दिशेपासून उत्तर दिशेपर्यंत योग्य क्रमाने ठेवले आहेत.

राजावर्तमणिप्रख्यान्न्यस्य गात्राणि भावयेत् अस्योर्ध्वच्छादनं पद्ममासनं विमलं सितम्

आपली सर्व अंगं राजमण्यांसारखी तेजस्वी आहेत असे ध्यान करावे; त्यावरती स्वच्छ, शुभ्र कमळाचे आसन आहे.

अष्टपत्राणि तस्याहुरणिमादिगुणाष्टकम् केसराणि च वामाद्या रुद्रावामादिशक्तिभिः

त्या कमळाला आठ पाकळ्या आहेत, त्या म्हणजे अणिमा वगैरे आठ सिद्धी; त्याच्या केसर वाम बाजूपासून सुरू होणाऱ्या रुद्र व वाम शक्ती आहेत.

बीजान्यपि च ता एव शक्तयोंतर्मनोन्मनीः कर्णिकापरवैराग्यं नालं ज्ञानं शिवात्मकम्

त्या कमळातील बिया म्हणजे त्या शक्तीच आहेत, मनाच्या आत उन्मनीपर्यंत; करंड म्हणजे श्रेष्ठ वैराग्य, देठ म्हणजे शिवस्वरूप ज्ञान.

कन्दश्च शिवधर्मात्मा कर्णिकान्ते त्रिमण्डले त्रिमण्डलोपर्यात्मादि तत्त्वत्रितयमासनम्

करंडाच्या शेवटी, तीन मंडलांमध्ये, शिवधर्मस्वरूप कंद आहे; त्या तीन मंडलांच्या वर आत्मा वगैरे तीन तत्त्वांचे आसन आहे.

सर्वासनोपरि सुखं विचित्रास्तरणास्तृतम् आसनं कल्पयेद्दिव्यं शुद्धविद्यासमुज्ज्वलम्

सर्व आसनांच्या वर, विविध वस्त्रांनी मांडलेले, सुखद, दिव्य आणि शुद्ध ज्ञानाने उजळलेले एक आसन ठेवावे.

आवाहनं स्थापनं च सन्निरोधं निरीक्षणम् नमस्कारं च कुर्वीत बध्वा मुद्राः पृथक्पृथक्

आवाहन, स्थापना, संनिरोध, निरीक्षण आणि नमस्कार असे सर्व विधी स्वतंत्र हस्तमुद्रांनी करावेत.

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं गंधं पुष्पं ततः परम् धूपं दीपं च तांबूलं दत्त्वाथ स्वापयेच्छिवौ

त्यांनंतर पाद्य, आचमन, अर्घ्य, गंध, फुले, मग धूप, दीप आणि तांबूल अर्पण करावे; नंतर शिवाला विश्रांती द्यावी.

अथवा परिकल्प्यैवमासनं मूर्तिमेव च सकलीकृत्य मूलेन ब्रह्माभिश्चापरैस्तथा

किंवा, असे आसन आणि मूर्ती नीट लावून, मूळ मंत्राने आणि इतर ब्रह्मा मंत्रांनी ती पूर्ण करावी.

आवाहयेत्ततो देव्या शिवं परमकारणम् शुद्धस्फटिकसंकाशं देवं निश्चलमक्षरम्

मग देवीसह, त्या सर्वांचे कारण असलेल्या शिवाचे आवाहन करावे; तो देव शुद्ध स्फटिकासारखा, अचल आणि अक्षय आहे.

कारणं सर्वलोकानां सर्वलोकमयं परम्

तो सर्व जगांचा कारण आहे, आणि सर्व जगांमध्ये व्यापून असलेला सर्वोच्च आहे.

भक्तानामप्रयत्नेन दृश्यमीश्वरमव्ययम् ब्रह्मेंद्रविष्णुरुद्राद्यैरपि देवैरगोचरम्

तो भक्तांना सहज दिसतो, तो अविनाशी ईश्वर आहे; पण ब्रह्मा, इंद्र, विष्णु, रुद्र यांसारख्या देवांना तो गाठता येत नाही.

देवसारं च विद्वद्भिरगोचरमिति श्रुतम् आदिमध्यान्तरहितं भेषजं भवरोगिणाम्

ज्ञानी लोक त्याला देवांचा सार म्हणतात, पण तो प्रत्यक्ष ज्ञानाच्या पलीकडे आहे असेही ऐकले आहे; त्याला आरंभ, मध्य किंवा शेवट नाही, तो संसाररूपी आजारावर औषध आहे.

शिवतत्त्वमिति ख्यातं शिवार्थं जगति स्थिरम् पञ्चोपचारवद्भक्त्या पूजयेल्लिंगमुत्तमम्

शिवतत्त्व म्हणून जे ओळखलं जातं, ते जगात शाश्वत असं शिवाचं मुख्य कारण आहे. अशा या श्रेष्ठ लिंगाची पाच प्रकारच्या उपचारांनी आणि भक्तीभावाने पूजा करावी.

लिंगमूर्तिर्महेशस्य शिवस्य परमात्मनः स्नानकाले प्रकुर्वीत जयशब्दादिमंगलम्

लिंग ही महादेव, म्हणजेच परमात्मा शिवाची मूर्ती आहे. स्नानाच्या वेळी विजयाच्या घोषासह शुभ विधी करावेत.

पञ्चगव्यघृतक्षीरदधिमध्वादिपूर्वकैः मूलैः फलानां सारैश्च तिलसर्षपसक्तुभिः

गायीचे तूप, दूध, दही, मध आणि इतर पदार्थ, तसेच फळांच्या मूळांचा रस, फळांचा सार, तीळ, मोहरी आणि सत्तू यांच्या सहाय्याने,

बीजैर्यवादिभिश्शस्तैश्चूर्णैर्माषादिसंभवैः संस्नाप्यालिप्य पिष्टाद्यैः स्नापयेदुष्णवारिभिः

यवांसारख्या उत्तम बियांपासून, माश आणि इतर धान्यांच्या पूडीतून, लिंगाला लेप लावून, मग उष्ण पाण्याने स्नान घालावं.

घर्षयेद्विल्वपत्राद्यैर्लेपगंधापनुत्तये पुनः संस्नाप्य सलिलैश्चक्रवर्त्युपचारतः

बिल्वपत्र वगैरेने लिंग घासून, लेप किंवा सुगंधाचा अंश काढावा. नंतर पुन्हा पाण्याने स्नान घालून, राजाच्या पद्धतीने पुढील उपचार करावेत.

सुगंधामलकं दद्याद्धरिद्रां च यथाक्रमम् ततः संशोध्य सलिलैर्लिंगं बेरमथापि वा

सुंगधी आवळा आणि हळद योग्य क्रमाने अर्पण करावी. त्यानंतर पाण्याने लिंग किंवा मूर्ती शुद्ध करावी.

स्नापयेद्गंधतोयेन कुशपुष्पोदकेन च हिरण्यरत्नतोयैश्च मंत्रसिद्धैर्यथाक्रमम्

सुगंधी पाणी, कुशा आणि फुलांचं पाणी, तसेच सोनं आणि रत्नांनी मंत्रसिद्ध केलेलं पाणी योग्य क्रमाने वापरून स्नान घालावं.

असंभवे तु द्रव्याणां यथासंभवसंभृतैः केवलैर्मंत्रतोयैर्वा स्नापयेच्छ्रद्धया शिवम्

जर सर्व पदार्थ उपलब्ध नसतील, तर जे मिळतील त्याने किंवा फक्त मंत्रसिद्ध पाण्यानेही श्रद्धेने शिवाला स्नान घालावं.