शिवपुराणम्

वह्नौ वा स्थण्डिले वाथ भक्त्या वित्तानुसारतः अथवांतर्बहिश्चैव पूजयेत्परमेश्वरम् अंतर्यागरतः पूजां बहिः कुर्वीत वा न वा

अग्नीत किंवा वेदीवर, आपल्या भक्तीनुसार व सामर्थ्यानुसार पूजन करावे; किंवा अंतःकरणात आणि बाहेरही परमेश्वराचे पूजन करावे. अंतःकरणी पूजन करणाऱ्याने बाह्य पूजन करावे किंवा करू नये.

व्याख्यां पूजाविधानस्य प्रवदामि समासतः शिवशास्त्रे शिवेनैव शिवायै कथितस्य तु

शिवशास्त्रात शिवाने स्वतः शिवायेला सांगितलेली पूजेची पद्धत मी आता थोडक्यात सांगतो.

अंगमभ्यंतरं यागमग्निकार्यावसानकम् विधाय वा न वा पश्चाद्बहिर्यागं समाचरेत्

अंतर्गत पूजन, अग्निकर्म पूर्ण होईपर्यंत करावे किंवा करू नये; त्यानंतर बाह्य पूजन करावे.

तत्र द्रव्याणि मनसा कल्पयित्वा विशोध्य च ध्यात्वा विनायकं देवं पूजयित्वा विधानतः

तेथे, पूजेची सामग्री मनाने कल्पून आणि शुद्ध करून, गणेशाचे ध्यान करावे आणि विधिप्रमाणे त्याचे पूजन करावे.

दक्षिणे चोत्तरे चैव नंदीशं सुयशं तथा आराध्य मनसा सम्यगासनं कल्पयेद्बुधः

उजवीकडे आणि डावीकडे नंदी आणि सुयश यांचे मनाने योग्य रीतीने पूजन करावे; मग ज्ञानी व्यक्ती आसनाची व्यवस्था करावी.

आराधनादिकैर्युक्तस्सिंहयोगासनादिकम् पद्मासनं वा विमलं तत्त्वत्रयसमन्वितम्

पूजेच्या आरंभापासून, सिंहासन किंवा तत्सम आसन, किंवा निर्मळ पद्मासन, आणि तीन तत्त्वांसह आसन घ्यावे.

तस्योपरि शिवं ध्यायेत्सांबं सर्वमनोहरम् सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वावयवशोभनम्

त्या आसनावर, शिव आणि पार्वती यांचे सर्वांना मोहून टाकणारे, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त आणि प्रत्येक अंगाने सुंदर असे ध्यान करावे.

सर्वातिशयसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् रक्तास्यपाणिचरणं कुंदचंद्रस्मिताननम्

सर्व प्रकारच्या गुणांनी युक्त, सर्व दागिन्यांनी सजलेलं, तोंड, हात आणि पाय लालसर असलेलं, कुंद आणि चंद्रासारख्या हास्याने उजळलेलं मुख असलेलं असं त्या रूपाचं ध्यान करावं.

शुद्धस्फटिकसंकाशं फुल्लपद्मत्रिलोचनम् चतुर्भुजमुदाराङ्गं चारुचंद्रकलाधरम्

शुद्ध स्फटिकासारखं तेजस्वी, उमललेल्या कमळासारखी तीन डोळे, चार भुजा, भव्य अंग आणि सुंदर चंद्रकोरी मस्तकावर धारण केलेलं असं ते रूप आहे.

वरदाभयहस्तं च मृगटंकधरं हरम् भुजंगहारवलयं चारुनीलगलांतरम्

वर देणारा आणि भीती दूर करणारा हात, मृगचिन्ह धारण केलेला, गळ्यात आणि हातात सर्पांची माळ व कडे, सुंदर निळा कंठ असलेला हर असा आहे.

सर्वोपमानरहितं सानुगं सपरिच्छदम् ततः संचिंतयेत्तस्य वामभागे महेश्वरीम्

ज्याची कुठल्याही गोष्टीशी तुलना होऊ शकत नाही, जो आपल्या सेवकांसह आणि परिवारासह आहे, त्याच्या डाव्या बाजूला महेश्वरीचं ध्यान करावं.

प्रफुल्लोत्पलपत्राभां विस्तीर्णायतलोचनाम् पूर्णचंद्राभवदनां नीलकुंचितमूर्धजाम्

पूर्ण उमललेल्या निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी मोठी, रुंद डोळे, पूर्ण चंद्रासारखं तेजस्वी मुख, आणि काळी, वळवलेल्या केसांची ती आहे.

नीलोत्पलदलप्रख्यां चन्द्रार्धकृतशेखराम् अतिवृत्तघनोत्तुंगस्निग्धपीनपयोधराम्

निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी कांती, चंद्रकोरी मस्तकावर शोभणारी, अत्यंत भरदार, गोल, गुळगुळीत आणि उठावदार स्तन असलेली ती आहे.

तनुमध्यां पृथुश्रोणीं पीतसूक्ष्मवराम्बराम् सर्वाभरणसंपन्नां ललाटतिलकोज्ज्वलाम्

कंबर बारीक, नितंब भरदार, पिवळ्या रंगाच्या सूक्ष्म वस्त्रात, सर्व दागिन्यांनी सजलेली आणि कपाळावर तेजस्वी टिळा असलेली ती आहे.

विचित्रपुष्पसंकीर्णकेशपाशोपशोभिताम् सर्वतो ऽनुगुणाकारां किंचिल्लज्जानताननाम्

तिचे केस विविध फुलांनी सजवलेले आणि गुंफलेले, तिचं रूप सर्व बाजूंनी सुसंगत, आणि चेहऱ्यावर थोडीशी लाजरेपणाची छटा आहे.

हेमारविंदं विलसद्दधानां दक्षिणे करे दंडवच्चापरं हस्ते न्यस्यासीनां महासने

उजव्या हातात चमकणारं सोन्याचं कमळ आणि दुसऱ्या हातात दंड ठेवलेला, ती महाआसनावर बसलेली आहे.

पाशविच्छेदिकां साक्षात्सच्चिदानंदरूपिणीम् एवं देवं च देवीं च ध्यात्वासनवरे शुभे

पाश तोडणारी वस्तू हातात, सच्चिदानंदस्वरूप असलेली; अशा प्रकारे देव आणि देवीचं शुभ आसनावर ध्यान करावं.

सर्वोपचारवद्भक्त्या भावपुष्पैस्समर्चयेत् अथवा परिकल्प्यैवं मूर्तिमन्यतमां विभोः

सर्व प्रकारच्या उपचारांनी आणि भक्तीने, मनाच्या फुलांनी पूजा करावी; किंवा अशाच प्रकारे प्रभूची दुसरी कोणतीही मूर्ती कल्पून पूजा करावी.

शैवीं सदाशिवाख्यां वा तथा माहेश्वरीं पराम् षड्विंशकाभिधानां वा श्रीकंठाख्यामथापि वा

शैवी, सदाशिव नावाने ओळखली जाणारी, किंवा परात्पर महेश्वरी, किंवा षड्विंशका नावाने प्रसिद्ध, किंवा श्रीकंठ अशी कोणतीही मूर्ती असो.

मन्त्रन्यासादिकां चापि कृत्वा स्वस्यां तनौ यथा अस्यां मूर्तौ मूर्तिमंतं शिवं सदसतः परम्

मंत्रन्यास वगैरे स्वतःच्या शरीरावर करून, या मूर्तीत साकार शिवाचं, जो सत्व आणि असत्व यापलीकडे आहे, ध्यान करावं.

ध्यात्वा बाह्यक्रमेणैव पूजां निर्वर्तयेद्धिया समिदाज्यादिभिः पश्चान्नाभौ होमं च भावयेत्

असं ध्यान करून, मग बाह्य पद्धतीने मनाने पूजा करावी, आणि नंतर नाभीमध्ये समिधा, तूप इत्यादींसह होमाचं ध्यान करावं.

भ्रूमध्ये च शिवं ध्यायेच्छुद्धदीपशिखाकृतिम् इत्थमंगे स्वतंत्रे वा योगे ध्यानमये शुभे

भ्रूमध्ये शुद्ध दीपशिखेसारखा शिवाचं ध्यान करावं; अशा प्रकारे शरीरात, किंवा स्वतंत्रपणे, शुभ ध्यान किंवा योगात हे करावं.

अग्निकार्यावसानं च सर्वत्रैव समो विधिः अथ चिंतामयं सर्वं समाप्याराधनक्रमम्

अग्निकर्म संपल्यावर सर्वत्र हाच नियम आहे; नंतर संपूर्ण मानसिक पूजेची प्रक्रिया पूर्ण करावी.

लिंगे च पूजयेद्देवं स्थंडिले वानले ऽपि वा

लिंगात, स्थंडिलावर किंवा अग्नित देखील देवाची पूजा करावी.

प्रोक्षयेन्मूलमंत्रेण पूजास्थानं विशुद्धये गन्धचन्दनतोयेन पुष्पं तत्र विनिक्षिपेत्

पूजेचं स्थान शुद्ध करण्यासाठी मूलमंत्राने पाणी शिंपडावं, आणि तिथे चंदनमिश्रित पाण्यात फुल अर्पण करावं.

अस्त्रेणोत्सार्य वै विघ्नानवगुण्ठ्य च वर्मणा अस्त्रं दिक्षु प्रविन्यस्य कल्पयेदर्चनाभुवम्

शस्त्राच्या साहाय्याने सर्व अडथळे दूर करून, त्यांना कवचाने झाकावे. मग त्या शस्त्राचा सर्व दिशांना उपयोग करून, पूजा करण्यासाठी जागा तयार करावी.

तत्र दर्भान्परिस्तीर्य क्षालयेत्प्रोक्षणादिभिः संशोध्य सर्वपात्राणि द्रव्यशुद्धिं समाचरेत्

त्या जागी कुश घालून, पाणी शिंपडून व इतर विधी करून ती जागा स्वच्छ करावी. सर्व भांडी नीट धुवावीत आणि पूजेसाठी लागणारी सर्व वस्तू शुद्ध कराव्यात.

प्रोक्षणीमर्ध्यपात्रं च पाद्यपात्रमतः परम् तथैवाचमनीयस्य पात्रं चेति चतुष्टयम्

पाणी शिंपडण्यासाठीचे भांडे, पाय धुण्याचे भांडे, आणि तोंड धुण्यासाठीचे भांडे—ही चारही भांडी व्यवस्थित ठेवावीत.

प्रक्षाल्य प्रोक्ष्य वीक्ष्याथ क्षिपेत्तेषु जलं शिवम् पुण्यद्रव्याणि सर्वाणि यथालाभं विनिक्षिपेत्

सर्व भांडी धुऊन, पाणी शिंपडून, नीट पाहून त्यात शुभ पाणी टाकावे. मिळतील त्या सर्व पवित्र वस्तू त्यात ठेवाव्यात.