शिवपुराणम्

शिवलोकप्रदा शैवास् तथा ऽभीष्टफलप्रदाः नैमिषे बदरे स्नायान्मेषगे च गुरौ रवौ

शैव तीर शिवलोक देणारे आणि मनातील सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहेत. नैमिष, बदरी, मेषगा, गुरु आणि रवि या ठिकाणी स्नान करावे.

ब्रह्मलोकप्रदं विद्यात्ततः पूजादिकं तथा सिंधुनद्यां तथा स्नानं सिंहे कर्कटगे रवौ

हे ब्रह्मलोक देणारे आहे असे समजावे, तसेच पूजा वगैरे कराव्यात. तसेच, सिंह किंवा कर्क राशीत सूर्य असताना सिंधू नदीत स्नान करावे.

केदारोदकपानं च स्नानं च ज्ञानदं विदुः गोदावर्यां सिंहमासे स्नायात्सिंहबृहस्पतौ

केदारचे पाणी पिणे आणि स्नान करणे हे ज्ञान देणारे मानले जाते. सिंह महिन्यात, सिंह राशीत गुरु असताना गोदावरीत स्नान करावे.

शिवलोकप्रदमिति शिवेनोक्तं तथा पुरा यमुनाशोणयोः स्नायाद्गुरौ कन्यागते रवौ

हे शिवलोक देणारे आहे असे शिवाने पूर्वी सांगितले आहे. गुरु कन्या राशीत आणि सूर्य तिथे असताना यमुना व शोनामध्ये स्नान करावे.

धर्मलोके दंतिलोके महाभोगप्रदं विदुः कावेर्यां च तथास्नायात्तुलागे तु रवौ गुरौ

हे धर्मलोक आणि दंतीलोक तसेच मोठ्या सुखांचा लाभ देणारे आहे असे मानले जाते. तसेच, सूर्य व गुरु तुला राशीत असताना कावेरीत स्नान करावे.

विष्णोर्वचनमहात्म्यात्सर्वाभीष्टप्रदं विदुः वृश्चिके मासि संप्राप्ते तथार्के गुरुवृश्चिके

विष्णूच्या वचनाच्या महिम्यामुळे, हे सर्व इच्छित वस्तू देणारे आहे असे मानले जाते. वृश्चिक महिन्यात, तसेच सूर्य व गुरु वृश्चिक राशीत असताना हे करावे.

नर्मदायां नदीस्नानाद्विष्णुलोकम्वाप्नुयात् सुवर्णमुखरीस्नानं चापगे च गुरौ रवौ

नर्मदा नदीत स्नान केल्याने विष्णुलोक मिळतो. सुवर्णमुखरी व इतर नद्यांमध्ये गुरु व सूर्य असताना स्नान करावे.

शिवलोकप्रदमिति ब्राह्मणो वचनं यथा मृगमासि तथा स्नायाज्जाह्नव्यां मृगगे गुरौ

हे शिवलोक देणारे आहे असे ब्राह्मणाने सांगितले आहे. मृग महिन्यात, मृग राशीत गुरु असताना जाह्नवीत स्नान करावे.

शिवलोकप्रदमिति ब्रह्मणो वचनं यथा ब्रह्मविष्ण्वोः पदे भुक्त्वा तदंते ज्ञानमाप्नुयात्

हे शिवलोक देणारे आहे असे ब्रह्मदेवाने सांगितले आहे. ब्रह्मा व विष्णूचे स्थान भोगून शेवटी ज्ञान प्राप्त होते.

गंगायां माघमासे तु तथाकुंभगते रवौ श्राद्धं वा पिंडदानं वा तिलोदकमथापिवा

माघ महिन्यात, सूर्य कुंभ राशीत असताना, गंगेत श्राद्ध करणे, पिंड दान करणे किंवा तीळ घालून पाणी वाहणे हे सांगितले आहे.

वंशद्वयपित्ःणां च कुलकोट्युद्धरं विदुः कृष्णवेण्यां प्रशंसंति मीनगे च गुरौ रवौ

अशा कृतींमुळे आपल्या दोन कुलातील असंख्य पिढ्या उध्दरल्या जातात; कृष्णवेणीच्या तीरावर, विशेषतः सूर्य मीन राशीत असताना, या गोष्टींची फार प्रशंसा केली जाते.

तत्तत्तीर्थे च तन्मासि स्नानमिंद्रपदप्रदम् गंगां वा सह्यजां वापि समाश्रित्य वसेद्बुधः

प्रत्येक तीर्थस्थळी त्याच्या ठराविक महिन्यात स्नान केल्याने इंद्रपद मिळते; ज्ञानी माणसाने गंगा किंवा सह्याद्रीतून वाहणाऱ्या नद्यांच्या जवळ राहावे.

तत्कालकृतपापस्य क्षयो भवति निश्चितम् रुद्रलोकप्रदान्येव संति क्षेत्राण्यनेकशः

त्या काळात केलेल्या पापांचा नाश निश्चितच होतो; अनेक क्षेत्रे अशी आहेत की जी रुद्रलोक देतात.

ताम्रपर्णी वेगवती ब्रह्मलोकफलप्रदे तयोस्तीरे हि संत्येव क्षेत्राणि स्वर्गदानि च

ताम्रपर्णी आणि वेगवती या ब्रह्मलोकाचे फळ देतात; त्यांच्या तीरावर स्वर्ग देणारी क्षेत्रेही आहेत.

संति क्षेत्राणि तन्मध्ये पुण्यदानि च भूरिशः तत्र तत्र वसन्प्राज्ञस्तादृशं च फलं लभेत्

त्यामध्ये अनेक पुण्य देणारी क्षेत्रे आहेत; ज्ञानी माणूस जिथे जाईल तिथे तिथले फळ मिळवतो.

सदाचारेण सद्वृत्त्या सदा भावनयापि च वसेद्दयालुः प्राज्ञो वै नान्यथा तत्फलं लभेत्

सदैव चांगले वर्तन, उत्तम आचार आणि सातत्याने मनन यामुळे दयाळू आणि ज्ञानी माणसाने राहावे; अन्यथा त्या फळाची प्राप्ती होत नाही.

पुण्यक्षेत्रे कृतं पुण्यं बहुधा ऋद्धिमृच्छति पुण्यक्षेत्रे कृतं पापं महदण्वपि जायते

पवित्र क्षेत्रात केलेले पुण्य अनेक प्रकारे वाढते; पण तिथेच केलेले पाप मोठे होते.

तत्कालं जीवनार्थश्चेत्पुण्येन क्षयमेष्यति पुण्यमैश्वर्यदं प्राहुः कायिकं वाचिकं तथा

त्या वेळी जर कोणी पुण्याने आयुष्य मिळवू पाहतो, तर नाश होतो; पुण्य शरीराने किंवा वाणीने केले असले तरी समृद्धी देणारे मानले आहे.

मानसं च तथा पापं तादृशं नाशयेद्द्विजाः मानसं वज्रलेपं तु कल्पकल्पानुगं तथा

मनाने केलेले पापसुद्धा द्विजांनी नष्ट होते; पण मनाचे पाप वज्रासारखे घट्ट राहते आणि अनेक कल्पांपर्यंत टिकते.

ध्यानादेव हि तन्नश्येन्नान्यथा नाशमृच्छति वाचिकं जपजालेन कायिकं कायशोषणात्

ध्यानानेच ते नष्ट होते; अन्य कोणत्याही प्रकारे नाही. वाणीने केलेले पाप जपाने, शरीराने केलेले पाप तपाने नष्ट होते.

दानाद्धनकृतं नश्येन्ना ऽन्यथाकल्पकोटिभिः क्वचित्पापेन पुण्यं च वृद्धिपूर्वेण नश्यति

धनाने केलेले पाप दानाने नष्ट होते; अन्यथा ते कोट्यवधी कल्पांनंतरही राहते. कधी कधी पूर्वीच्या पापामुळे पुण्यही नष्ट होते.

बीजांशश्चैव वृद्ध्यंशो भोगांशः पुण्यपापयोः ज्ञाननाश्यो हि बीजांशो वृद्धिरुक्तप्रकारतः

पुण्य आणि पाप यांचे बीज, वाढ आणि भोग असे तीन भाग असतात; ज्ञानाने बीज नष्ट होते, वाढ आधी सांगितल्याप्रमाणे नष्ट होते.

भोजांशो भोगनाश्यस्तु नान्यथा पुण्यकोटिभिः बीजप्ररोहे नष्टे तु शेषो भोगाय कल्पते

भोगाचा भाग भोगानेच नष्ट होतो, अन्य कोणत्याही प्रकारे नाही, अगदी कोट्यवधी पुण्यानेही नाही. बीज नष्ट झाले की उरलेले फक्त भोगासाठी राहते.

देवानां पूजया चैव ब्रह्मणानां च दानतः तपोधिक्याच्च कालेन भोगः सह्यो भवेन्नृणाम् तस्मात्पापमकृत्वैव वस्तव्यंस्सुखमिच्छता

देवतांची पूजा, ब्राह्मणांना दान आणि तप वाढविल्याने मनुष्याला भोग मिळतो; म्हणून, सुख हवे असेल तर पाप करू नये.

सदाचारं श्रावयाशु येन लोकाञ्जयेद्बुधः धर्माधर्ममयान्ब्रूहि स्वर्गनारकदांस्तथा

सदाचार लवकर शिकव, ज्यामुळे ज्ञानी लोक जग जिंकतात. धर्म आणि अधर्म असलेल्या, स्वर्ग किंवा नरक देणाऱ्या कृतीही सांग.

सदाचारयुतो विद्वान्ब्राह्मणो नाम नामतः वेदाचारयुतो विप्रो ह्येतैरेकैकवान्द्विजः

सदाचार असलेला विद्वान 'ब्राह्मण' म्हणून ओळखला जातो; वेदांचा अभ्यास असलेला 'विप्र' असतो, आणि हे दोघेही द्विज आहेत.

अल्पाचारोल्पवेदश्च क्षत्रियो राजसेवकः किंचिदाचारवान्वैश्यः कृषिवाणिज्यकृत्तया

थोडा आचार आणि थोडे वेदज्ञान असलेला क्षत्रिय, म्हणजे राजाची सेवा करणारा; थोडा आचार असलेला वैश्य, म्हणजे शेती आणि व्यापार करणारा.

शूद्रब्राह्मण इत्युक्तः स्वयमेव हि कर्षकः असूयालुः परद्रोही चंडालद्विज उच्यते

जो शूद्र किंवा ब्राह्मण म्हणवतो, तो प्रत्यक्षात शेतकरीच असतो; जो दुसऱ्याचा हेवा करतो, इतरांना त्रास देतो, त्याला चांडाळ किंवा द्विज असं म्हणतात.

पृथिवीपालको राजा इतरेक्षत्रिया मताः धान्यादिक्रयवान्वैश्य इतरो वणिगुच्यते

जो पृथ्वीचे रक्षण करणारा राजा आहे, तो क्षत्रिय समजला जातो; जो धान्य वगैरे विकतो, तो वैश्य म्हणतात आणि दुसरा व्यापारी म्हणतो.