शिवपुराणम्

तादृशं भुजयोर्मूर्ध्नि स्तनयोरंतरे लिखेत् सर्वांगोद्धूलनं चैव न समानं त्रिपुण्ड्रकैः

तोच टिळा दोन्ही भुजांवर, डोक्यावर आणि स्तनांच्या मध्ये काढावा; पण संपूर्ण अंगाला लावलेले भस्म हे त्रिपुंडासारखे नसते.

तस्मात्त्रिपुण्ड्रमेवैकं लिखेदुद्धूलनं विना रुद्राक्षान्धारयेद्मूर्ध्नि कंठे श्रोते करे तथा

म्हणून फक्त त्रिपुंडच काढावे, संपूर्ण अंगाला भस्म न लावता; आणि रुद्राक्ष डोक्यावर, गळ्यात, कानात आणि हातात घालावे.

सुवर्णवर्णमच्छिन्नं शुभं नान्यैर्धृतं शुभम् विप्रादीनां क्रमाच्छ्रेष्ठं पीतं रक्तमथासितम्

ते रुद्राक्ष सुवर्ण रंगाचे, अखंड, शुभ आणि इतरांनी न वापरलेले असावेत; ब्राह्मणांसाठी पिवळे, मग लाल, आणि नंतर काळे हे क्रमाने उत्तम आहेत.

तदलाभे यथालाभं धारणीयमदूषितम् तत्रापि नोत्तरं नीचैर्धार्यं नीचमथोत्तरैः

जर तसे मिळाले नाहीत, तर जे मिळतील ते शुद्ध असतील तर घालावेत; तरीही, नीचांनी उच्चांचे किंवा उच्चांनी नीचांचे घालू नयेत.

नाशुचिर्धारयेदक्षं सदा कालेषु धारयेत् इत्थं त्रिसंध्यमथवा द्विसंध्यं सकृदेव वा

अशुद्ध अवस्थेत कधीही रुद्राक्ष घालू नये; योग्य वेळी नेहमी घालावे—म्हणजे तीन संध्याकाळी, किंवा निदान दोनदा, किंवा एकदाच.

कृत्वा स्नानादिकं शक्त्या पूजयेत्परमेश्वरम् प्रजास्थानं समासाद्य बद्ध्वा रुचिरमासनम्

स्नान वगैरे शुद्धीची कृती आपल्या शक्तीनुसार करून, पूजेसाठी ठरलेल्या जागी जाऊन, सुंदर आसन लावून, परमेश्वराची भक्तीभावाने पूजा करावी.

ध्यायेद्देवं च देवीं च प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः श्वेतादीन्नकुलीशांतांस्तच्छिष्यान्प्रणमेद्गुरुम्

पूर्वेकडे किंवा उत्तर दिशेकडे तोंड करून, देव आणि देवीचे मनात ध्यान करावे. त्यानंतर, पांढरे वस्त्र परिधान केलेल्या शांत शिष्यांना आणि गुरूंना नमस्कार करावा.

पुनर्देवं शिवं नत्वा ततो नामाष्टकं जपेत् शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः

पुन्हा एकदा शंकराला वंदन करून, आठ नावांचा जप करावा — शंकर, महेश्वर, रुद्र, विष्णू, पितामह,

संसारवैद्यस्सर्वज्ञः परमात्मेति चाष्टकम् अथवा शिवमेवैकं जपित्वैकादशाधिकम्

संसाराचा वैद्य, सर्वज्ञ, आणि परमात्मा — ही आठ नावे आहेत; किंवा, फक्त 'शिव' हे नाव एकोणदहावे म्हणून जपावे.

जिह्वाग्रे तेजसो राशिं ध्यात्वाव्याध्यादिशांतये प्रक्षाल्य चरणौ कृत्वा करौ चंदनचर्चितौ प्रकुर्वीत करन्यासं करशोधनपूर्वकम्

रोग वगैरे दूर व्हावेत म्हणून, जिभेच्या टोकावर तेजाचा गोळा ध्यानात धरावा. पाय धुऊन, हातांना चंदन लावून, प्रथम हातांची शुद्धी करून, करन्यास करावा.

न्यासस्तु त्रिविधः प्रोक्तः स्थित्युत्पत्तिलयक्रमात् स्थितिर्न्यासो गृहस्थानामुत्पत्तिर्ब्रह्मचारिणाम्

न्यास हा तीन प्रकारचा सांगितला आहे — स्थिती, उत्पत्ती आणि लय या क्रमाने. स्थितिन्यास गृहस्थांसाठी, उत्पत्तिन्यास ब्रह्मचारींसाठी असतो.

यतीनां संहृतिन्यासो वनस्थानां तथैव च स एव भर्तृहीनायाः कुटुंबिन्याः स्थितिर्भवेत्

संन्याशांसाठी आणि वनवासात राहणाऱ्यांसाठी लयन्यास सांगितला आहे. पती नसलेल्या गृहिणीसाठी स्थितिन्यास असतो.

कन्यायाः पुनरुत्पत्तिं वक्ष्ये न्यासस्य लक्षणम् अंगुष्ठादिकनिष्ठांतं स्थितिन्यास उदाहृतः

कुमारीसाठी उत्पत्तिन्यास आणि त्याचे स्वरूप मी सांगतो — अंगठ्यापासून ते करंगळीपर्यंत स्थितिन्यास मानला जातो.

दक्षिणांगुष्ठमारभ्य वामांगुष्ठान्तमेव च उत्पत्तिन्यास आख्यातो विपरीतस्तु संहृतिः

उजव्या हाताच्या अंगठ्यापासून डाव्या हाताच्या अंगठ्यापर्यंत उत्पत्तिन्यास म्हणतात; उलट क्रमाने केल्यास तो लयन्यास होतो.

सबिंदुकान्नकारादीन्वर्णान्न्यस्येदनुक्रमात् अंगुलीषु शिवं न्यस्येत्तलयोरप्यनामयोः

बिंदूसह 'न' पासून 'म' पर्यंतचे अक्षरं एकामागोमाग एक बोटांवर ठेवावीत, आणि 'शिव' हे नाव दोन्ही तळहातांवर व अनामिकांवर ठेवावे.

अस्त्रन्यासं ततः कृत्वा दशदिक्ष्वस्त्रमंत्रतः निवृत्त्यादिकलाः पञ्च पञ्चभूतस्वरूपिणीः

मग अस्त्रन्यास करून, दहा दिशांना अस्त्रमंत्र ठेवावा. निवृत्तीपासून सुरू होणाऱ्या पाच कला, ज्या पाच तत्वांचे रूप आहेत,

पञ्चभूताधिपैस्सार्धं ततच्चिह्नसमन्विताः हृत्कण्टतालुभ्रूमध्यब्रह्मरन्ध्रसमाश्रयाः

त्या पाच तत्वांच्या अधिपतींसह, त्यांच्या चिन्हांसह, हृदय, कंठ, तालु, भृकुटीमधील जागा आणि ब्रह्मरंध्र या ठिकाणी स्थिर कराव्यात.

तद्तद्बीजेन संग्रंथीस्तद्तद्बीजेषु भावयेत् तासां विशोधनार्थाय विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

प्रत्येक कलेला तिच्या बीजाक्षराने बांधून, त्या त्या बीजांमध्ये ध्यान करावे. त्यांच्या शुद्धीसाठी पंचाक्षरी मंत्राचा जप करावा.

निरुद्ध्वा प्राणवायुं च गुणसंख्यानुसारतः भूतग्रंथिं ततश्छिद्यादस्त्रेणैवास्त्रमुद्रया

गुणांच्या संख्येनुसार श्वास रोखून, मग अस्त्रमंत्र आणि अस्त्रमुद्रेने भूतगाठी छेदाव्यात.

नाड्या सुषुम्नयात्मानं प्रेरितं प्राणवायुना निर्गतं ब्रह्मरन्ध्रेण योजयेच्छिवतेजसा

सुषुम्ना नाडीने प्राणवायू वर नेऊन, आत्म्याला वर पाठवावे आणि ब्रह्मरंध्रातून बाहेर काढून, त्याचे शिवाच्या तेजाशी एकरूप करावे.

विशोष्य वायुना पश्चाद्देहं कालाग्निना दहेत् ततश्चोपरिभावेन कलास्संहृत्य वायुना

श्वासाने शरीर कोरडे करून, मग काळाग्नीने ते जाळावे. त्यानंतर, वरच्या हालचालीने त्या कलांना श्वासाने एकत्र करावे.

देहं संहृत्य वै दग्धं कलास्स्पृष्ट्वा सहाब्धिना प्लावयित्वामृतैर्देहं यथास्थानं निवेशयेत्

शरीर संहित करून, जाळून, त्या कलांना समुद्राने स्पर्श करावा; मग अमृताने शरीर ओथंबून, ते योग्य जागी स्थापन करावे.

अथ संहृत्य वै दग्धः कलासर्गं विनैव तु अमृतप्लावनं कुर्याद्भस्मीभूतस्य वै ततः

मग शरीर संहित करून, जाळून, कलांची निर्मिती न करता, अगदी राख झालेल्यालाही अमृताने ओथंबून टाकावे.

ततो विद्यामये तस्मिन्देहे दीपशिखाकृतिम् शिवान्निर्गतमात्मानं ब्रह्मरंध्रेण योजयेत्

मग त्या ज्ञानमय देहात, दिव्यतेजासारखा आणि शिवातून प्रकट झालेला आत्मा, ब्रह्मरंध्राशी एकरूप करावा.

देहस्यान्तः प्रविष्टं तं ध्यात्वा हृदयपंकजे पुनश्चामृतवर्षेण सिंचेद्विद्यामयं वपुः

त्या आत्म्याचे, जो देहाच्या आत हृदयकमळात प्रवेशलेला आहे, ध्यान करत, पुन्हा त्या ज्ञानमय देहावर अमृताचा वर्षाव करावा.

ततः कुर्यात्करन्यासं करशोधनपूर्वकम् देहन्यासं ततः पश्चान्महत्या मुद्रया चरेत्

यानंतर, हातांची शुद्धी करून करन्यास करावा आणि त्यानंतर महा-मुद्रेने देह-न्यास करावा.

अंगन्यासं ततः कृत्वा शिवोक्तेन तु वर्त्मना वर्णन्यासं ततः कुर्याद्धस्तपादादिसंधिषु

मग शिवाने सांगितलेल्या पद्धतीने अंगन्यास करून, हात, पाय आणि इतर सांध्यांवर अक्षर-न्यास करावा.

षडंगानि ततो न्यस्य जातिषट्कयुतानि च दिग्बंधमाचरेत्पश्चादाग्नेयादि यथाक्रमम्

यानंतर सहा अंगे आणि त्यांच्याशी संबंधित सहा जातींचा न्यास करून, आग्नेय दिशेपासून सर्व दिशांचे बंधन करावे.

यद्वा मूर्धादिपञ्चांगं न्यासमेव समाचरेत् तथा षडंगन्यासं च भूतशुद्ध्यादिकं विना

किंवा, डोकेपासून सुरू होणारे पाच अंगे आणि सहा अंगे यांचा न्यास, भूतशुद्धी वगैरे न करता, करावा.