शिवपुराणम्

पुनश्च मंडलं कृत्वा तदंगैः परिपूज्य च तत्र स्थाप्य हेमपात्रं मागधप्रस्थसंमितम्

पुन्हा एकदा मंडळ तयार करून, त्याच्या अंगांची पूजा करावी आणि तेथे मागध प्रमाणानुसार सोन्याचे पात्र ठेवावे.

पूरयेद्गंधतोयेन रक्तचंदनयोगिना रक्तपुष्पैस्तिलैश्चैव कुशाक्षतसमन्वितैः

ते पात्र सुगंधी पाणी, रक्त चंदन, लाल फुले, तीळ, कुशा आणि अक्षता यांनी भरावे.

दूर्वापामार्गगव्यैश्च केवलेन जलेन वा जानुभ्यां धरणीं गत्वा नत्वा देवं च मंडले

दूर्वा, अपामार्ग, गायीचे दूध किंवा फक्त शुद्ध पाणी घेऊन, गुडघ्यावर बसून, त्या मंडळातील देवतेला वंदन करावे.

कृत्वा शिरसि तत्पात्रं दद्यादर्घ्यं शिवाय तत् अथवांजलिना तोयं सदर्भं मूलविद्यया

ते पात्र डोक्यावर ठेवून, शिवाला अर्घ्य अर्पण करावे; किंवा, पाण्यात दर्भ घालून, मूळ मंत्र म्हणत, ओंजळीतून अर्पण करावे.

उत्क्षिपेदम्बरस्थाय शिवायादित्यमूर्तये कृत्वा पुनः करन्यासं करशोधनपूर्वकम्

शिव, जो आकाशात सूर्यरूपाने आहे, त्याला अर्घ्य उचलून दाखवावे; नंतर, हात शुद्ध करून, करन्यास पुन्हा करावे.

बुद्ध्वेशानादिसद्यांतं पञ्चब्रह्ममयं शिवम् गृहीत्वा भसितं मन्त्रैर्विमृज्याङ्गानि संस्पृशेत्

ईशान पासून सद्यंत या पाच ब्रह्मांनी बनलेल्या शिवाचे ध्यान करून, भस्म घेऊन, मंत्र म्हणत ते अंगावर लावावे.

या दिनांतैश्शिरोवक्त्रहृद्गुह्यचरणान्क्रमात् ततो मूलेन सर्वांगमालभ्य वसनान्तरम्

डोके, चेहरा, हृदय, गुप्तांग आणि पाय या क्रमाने, मग मूळ मंत्राने सर्व अंगांना स्पर्श करून, स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे.

परिधाय द्विराचम्य प्रोक्ष्यैकादशमन्त्रितैः जलैराच्छाद्य वासो ऽयद्द्विराचम्य शिवं स्मरेत्

वस्त्र घालून, दोनदा नमस्कार करावा, अकरा मंत्रांनी शुद्ध केलेल्या पाण्याने वस्त्र शिंपडावे, किंवा वस्त्र झाकून, दोनदा नमस्कार करून शिवाचे स्मरण करावे.

पुनर्न्यस्तकरो मन्त्री त्रिपुंड्रं भस्मना लिखेत् अवक्रमाय तं व्यक्तं ललाटे गन्धवारिणा

पुन्हा हात खाली ठेवून, साधकाने भस्माने त्रिपुंड ओळखीने आणि नीटनेटक्या रितीने, सुगंधी पाण्याने कपाळावर काढावे.

वृत्तं वा चतुरस्रं वा बिन्दुमर्धेन्दुमेव वा ललाटे यादृशं पुण्ड्रं लिखितं भस्मना पुनः

गोल, चौकोनी, बिंदू किंवा अर्धचंद्र, कपाळावर भस्माने ज्या स्वरूपात टिळा काढला असेल—

तादृशं भुजयोर्मूर्ध्नि स्तनयोरंतरे लिखेत् सर्वांगोद्धूलनं चैव न समानं त्रिपुण्ड्रकैः

तोच टिळा दोन्ही भुजांवर, डोक्यावर आणि स्तनांच्या मध्ये काढावा; पण संपूर्ण अंगाला लावलेले भस्म हे त्रिपुंडासारखे नसते.

तस्मात्त्रिपुण्ड्रमेवैकं लिखेदुद्धूलनं विना रुद्राक्षान्धारयेद्मूर्ध्नि कंठे श्रोते करे तथा

म्हणून फक्त त्रिपुंडच काढावे, संपूर्ण अंगाला भस्म न लावता; आणि रुद्राक्ष डोक्यावर, गळ्यात, कानात आणि हातात घालावे.

सुवर्णवर्णमच्छिन्नं शुभं नान्यैर्धृतं शुभम् विप्रादीनां क्रमाच्छ्रेष्ठं पीतं रक्तमथासितम्

ते रुद्राक्ष सुवर्ण रंगाचे, अखंड, शुभ आणि इतरांनी न वापरलेले असावेत; ब्राह्मणांसाठी पिवळे, मग लाल, आणि नंतर काळे हे क्रमाने उत्तम आहेत.

तदलाभे यथालाभं धारणीयमदूषितम् तत्रापि नोत्तरं नीचैर्धार्यं नीचमथोत्तरैः

जर तसे मिळाले नाहीत, तर जे मिळतील ते शुद्ध असतील तर घालावेत; तरीही, नीचांनी उच्चांचे किंवा उच्चांनी नीचांचे घालू नयेत.

नाशुचिर्धारयेदक्षं सदा कालेषु धारयेत् इत्थं त्रिसंध्यमथवा द्विसंध्यं सकृदेव वा

अशुद्ध अवस्थेत कधीही रुद्राक्ष घालू नये; योग्य वेळी नेहमी घालावे—म्हणजे तीन संध्याकाळी, किंवा निदान दोनदा, किंवा एकदाच.

कृत्वा स्नानादिकं शक्त्या पूजयेत्परमेश्वरम् प्रजास्थानं समासाद्य बद्ध्वा रुचिरमासनम्

स्नान वगैरे शुद्धीची कृती आपल्या शक्तीनुसार करून, पूजेसाठी ठरलेल्या जागी जाऊन, सुंदर आसन लावून, परमेश्वराची भक्तीभावाने पूजा करावी.

ध्यायेद्देवं च देवीं च प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः श्वेतादीन्नकुलीशांतांस्तच्छिष्यान्प्रणमेद्गुरुम्

पूर्वेकडे किंवा उत्तर दिशेकडे तोंड करून, देव आणि देवीचे मनात ध्यान करावे. त्यानंतर, पांढरे वस्त्र परिधान केलेल्या शांत शिष्यांना आणि गुरूंना नमस्कार करावा.

पुनर्देवं शिवं नत्वा ततो नामाष्टकं जपेत् शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः

पुन्हा एकदा शंकराला वंदन करून, आठ नावांचा जप करावा — शंकर, महेश्वर, रुद्र, विष्णू, पितामह,

संसारवैद्यस्सर्वज्ञः परमात्मेति चाष्टकम् अथवा शिवमेवैकं जपित्वैकादशाधिकम्

संसाराचा वैद्य, सर्वज्ञ, आणि परमात्मा — ही आठ नावे आहेत; किंवा, फक्त 'शिव' हे नाव एकोणदहावे म्हणून जपावे.

जिह्वाग्रे तेजसो राशिं ध्यात्वाव्याध्यादिशांतये प्रक्षाल्य चरणौ कृत्वा करौ चंदनचर्चितौ प्रकुर्वीत करन्यासं करशोधनपूर्वकम्

रोग वगैरे दूर व्हावेत म्हणून, जिभेच्या टोकावर तेजाचा गोळा ध्यानात धरावा. पाय धुऊन, हातांना चंदन लावून, प्रथम हातांची शुद्धी करून, करन्यास करावा.

न्यासस्तु त्रिविधः प्रोक्तः स्थित्युत्पत्तिलयक्रमात् स्थितिर्न्यासो गृहस्थानामुत्पत्तिर्ब्रह्मचारिणाम्

न्यास हा तीन प्रकारचा सांगितला आहे — स्थिती, उत्पत्ती आणि लय या क्रमाने. स्थितिन्यास गृहस्थांसाठी, उत्पत्तिन्यास ब्रह्मचारींसाठी असतो.

यतीनां संहृतिन्यासो वनस्थानां तथैव च स एव भर्तृहीनायाः कुटुंबिन्याः स्थितिर्भवेत्

संन्याशांसाठी आणि वनवासात राहणाऱ्यांसाठी लयन्यास सांगितला आहे. पती नसलेल्या गृहिणीसाठी स्थितिन्यास असतो.

कन्यायाः पुनरुत्पत्तिं वक्ष्ये न्यासस्य लक्षणम् अंगुष्ठादिकनिष्ठांतं स्थितिन्यास उदाहृतः

कुमारीसाठी उत्पत्तिन्यास आणि त्याचे स्वरूप मी सांगतो — अंगठ्यापासून ते करंगळीपर्यंत स्थितिन्यास मानला जातो.

दक्षिणांगुष्ठमारभ्य वामांगुष्ठान्तमेव च उत्पत्तिन्यास आख्यातो विपरीतस्तु संहृतिः

उजव्या हाताच्या अंगठ्यापासून डाव्या हाताच्या अंगठ्यापर्यंत उत्पत्तिन्यास म्हणतात; उलट क्रमाने केल्यास तो लयन्यास होतो.

सबिंदुकान्नकारादीन्वर्णान्न्यस्येदनुक्रमात् अंगुलीषु शिवं न्यस्येत्तलयोरप्यनामयोः

बिंदूसह 'न' पासून 'म' पर्यंतचे अक्षरं एकामागोमाग एक बोटांवर ठेवावीत, आणि 'शिव' हे नाव दोन्ही तळहातांवर व अनामिकांवर ठेवावे.

अस्त्रन्यासं ततः कृत्वा दशदिक्ष्वस्त्रमंत्रतः निवृत्त्यादिकलाः पञ्च पञ्चभूतस्वरूपिणीः

मग अस्त्रन्यास करून, दहा दिशांना अस्त्रमंत्र ठेवावा. निवृत्तीपासून सुरू होणाऱ्या पाच कला, ज्या पाच तत्वांचे रूप आहेत,

पञ्चभूताधिपैस्सार्धं ततच्चिह्नसमन्विताः हृत्कण्टतालुभ्रूमध्यब्रह्मरन्ध्रसमाश्रयाः

त्या पाच तत्वांच्या अधिपतींसह, त्यांच्या चिन्हांसह, हृदय, कंठ, तालु, भृकुटीमधील जागा आणि ब्रह्मरंध्र या ठिकाणी स्थिर कराव्यात.

तद्तद्बीजेन संग्रंथीस्तद्तद्बीजेषु भावयेत् तासां विशोधनार्थाय विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

प्रत्येक कलेला तिच्या बीजाक्षराने बांधून, त्या त्या बीजांमध्ये ध्यान करावे. त्यांच्या शुद्धीसाठी पंचाक्षरी मंत्राचा जप करावा.

निरुद्ध्वा प्राणवायुं च गुणसंख्यानुसारतः भूतग्रंथिं ततश्छिद्यादस्त्रेणैवास्त्रमुद्रया

गुणांच्या संख्येनुसार श्वास रोखून, मग अस्त्रमंत्र आणि अस्त्रमुद्रेने भूतगाठी छेदाव्यात.