शिवपुराणम्

आग्नेयं वाथ वा मांत्रं कुर्यात्स्नानं शिवेन वा शिवचिंतापरं स्नानं युक्तस्यात्मीयमुच्यते

किंवा अग्निस्नान, मंत्रस्नान किंवा शिवस्नान करावे. जो शिवाच्या चिंतनात मग्न असतो, त्याचे असे स्नानच ग्राह्य धरले जाते.

स्वसूत्रोक्तविधानेन मंत्राचमनपूर्वकम् आचरेद्ब्रह्मयज्ञांतं कृत्वा देवादितर्पणम्

स्वतःच्या सूत्रात सांगितलेल्या पद्धतीने, मंत्र आणि आचमन करून, ब्रह्मयज्ञ करावा. त्यानंतर देव वगैरेना तर्पण द्यावे.

मंडलस्थं महादेवं ध्यात्वाभ्यर्च्य यथाविधि दद्यादर्घ्यं ततस्तस्मै शिवायादित्यरूपिणे

मंडलात स्थिर असलेल्या महादेवाचे ध्यान करून, योग्य पद्धतीने पूजा करावी. मग सूर्यरूप असलेल्या शिवाला अर्घ्य द्यावे.

अथ वैतत्स्वसूत्रोक्तं कृत्वा हस्तौ विशोधयेत् करन्यासं ततः कृत्वा सकलीकृतविग्रहः

किंवा स्वतःच्या सूत्रानुसार विधी करून, हात स्वच्छ करावेत. मग करन्यास करावे आणि पूर्णपणे तयार व्हावे.

वामहस्तगतांभोभिर्गंधसिद्धार्थकान्वितैः कुशपुंजेन वाभ्युक्ष्य मूलमंत्रसमन्वितैः

डाव्या हातात पाणी घेऊन, त्यात सुगंधी द्रव्ये व तीळ मिसळून किंवा कुशाच्या पुंजाने, मुळमंत्रांसह अभिषेक करावा.

आपोहिष्ठादिभिर्मन्त्रैः शेषमाघ्राय वै जलम् वामनासापुटेनैव देवं संभावयेत्सितम्

'आपोहि ष्ठ' या मंत्रांनी, उरलेले पाणी वास घेऊन, डाव्या नाकपुडीतून देवाचे पूजन करावे.

अर्घमादाय देहस्थं सव्यनासापुटेन च कृष्णवर्णेन बाह्यस्थं भावयेच्च शिलागतम्

अर्घ्य घेतल्यावर, डाव्या नाकपुडीतून देहात असलेल्या देवाचे ध्यान करावे आणि बाहेर काळ्या रंगाचा, शिलेत असलेल्या देवाचे ध्यान करावे.

तर्पयेदथ देवेभ्य ऋषिभिश्च विशेषतः भूतेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्यादर्घ्यं यथाविधि

यानंतर, देवांना, विशेषतः ऋषींना, तसेच भूतांना आणि पितरांना, योग्य पद्धतीने अर्घ्य अर्पण करावे.

रक्तचंदनतोयेन हस्तमात्रेण मंडलम् सुवृत्तं कल्पयेद्भूमौ रक्तचूर्णाद्यलंकृतम्

रक्त चंदन मिसळलेल्या पाण्याने, हाताएवढ्या आकाराचा, गोल आणि नीट सजवलेला मंडळ जमिनीवर तयार करावा, आणि तो लाल रंगाच्या पूड वगैरेने सुशोभित करावा.

तत्र संपूजयेद्भानुं स्वकीयावरणैः सह स्वखोल्कायेति मंत्रेण सांगतस्सुखसिद्धये

त्या मंडळात, आपल्या गणांसह सूर्याची 'स्वखोल्काय' या मंत्राने, सुख आणि सिद्धीसाठी पूजा करावी.

पुनश्च मंडलं कृत्वा तदंगैः परिपूज्य च तत्र स्थाप्य हेमपात्रं मागधप्रस्थसंमितम्

पुन्हा एकदा मंडळ तयार करून, त्याच्या अंगांची पूजा करावी आणि तेथे मागध प्रमाणानुसार सोन्याचे पात्र ठेवावे.

पूरयेद्गंधतोयेन रक्तचंदनयोगिना रक्तपुष्पैस्तिलैश्चैव कुशाक्षतसमन्वितैः

ते पात्र सुगंधी पाणी, रक्त चंदन, लाल फुले, तीळ, कुशा आणि अक्षता यांनी भरावे.

दूर्वापामार्गगव्यैश्च केवलेन जलेन वा जानुभ्यां धरणीं गत्वा नत्वा देवं च मंडले

दूर्वा, अपामार्ग, गायीचे दूध किंवा फक्त शुद्ध पाणी घेऊन, गुडघ्यावर बसून, त्या मंडळातील देवतेला वंदन करावे.

कृत्वा शिरसि तत्पात्रं दद्यादर्घ्यं शिवाय तत् अथवांजलिना तोयं सदर्भं मूलविद्यया

ते पात्र डोक्यावर ठेवून, शिवाला अर्घ्य अर्पण करावे; किंवा, पाण्यात दर्भ घालून, मूळ मंत्र म्हणत, ओंजळीतून अर्पण करावे.

उत्क्षिपेदम्बरस्थाय शिवायादित्यमूर्तये कृत्वा पुनः करन्यासं करशोधनपूर्वकम्

शिव, जो आकाशात सूर्यरूपाने आहे, त्याला अर्घ्य उचलून दाखवावे; नंतर, हात शुद्ध करून, करन्यास पुन्हा करावे.

बुद्ध्वेशानादिसद्यांतं पञ्चब्रह्ममयं शिवम् गृहीत्वा भसितं मन्त्रैर्विमृज्याङ्गानि संस्पृशेत्

ईशान पासून सद्यंत या पाच ब्रह्मांनी बनलेल्या शिवाचे ध्यान करून, भस्म घेऊन, मंत्र म्हणत ते अंगावर लावावे.

या दिनांतैश्शिरोवक्त्रहृद्गुह्यचरणान्क्रमात् ततो मूलेन सर्वांगमालभ्य वसनान्तरम्

डोके, चेहरा, हृदय, गुप्तांग आणि पाय या क्रमाने, मग मूळ मंत्राने सर्व अंगांना स्पर्श करून, स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे.

परिधाय द्विराचम्य प्रोक्ष्यैकादशमन्त्रितैः जलैराच्छाद्य वासो ऽयद्द्विराचम्य शिवं स्मरेत्

वस्त्र घालून, दोनदा नमस्कार करावा, अकरा मंत्रांनी शुद्ध केलेल्या पाण्याने वस्त्र शिंपडावे, किंवा वस्त्र झाकून, दोनदा नमस्कार करून शिवाचे स्मरण करावे.

पुनर्न्यस्तकरो मन्त्री त्रिपुंड्रं भस्मना लिखेत् अवक्रमाय तं व्यक्तं ललाटे गन्धवारिणा

पुन्हा हात खाली ठेवून, साधकाने भस्माने त्रिपुंड ओळखीने आणि नीटनेटक्या रितीने, सुगंधी पाण्याने कपाळावर काढावे.

वृत्तं वा चतुरस्रं वा बिन्दुमर्धेन्दुमेव वा ललाटे यादृशं पुण्ड्रं लिखितं भस्मना पुनः

गोल, चौकोनी, बिंदू किंवा अर्धचंद्र, कपाळावर भस्माने ज्या स्वरूपात टिळा काढला असेल—

तादृशं भुजयोर्मूर्ध्नि स्तनयोरंतरे लिखेत् सर्वांगोद्धूलनं चैव न समानं त्रिपुण्ड्रकैः

तोच टिळा दोन्ही भुजांवर, डोक्यावर आणि स्तनांच्या मध्ये काढावा; पण संपूर्ण अंगाला लावलेले भस्म हे त्रिपुंडासारखे नसते.

तस्मात्त्रिपुण्ड्रमेवैकं लिखेदुद्धूलनं विना रुद्राक्षान्धारयेद्मूर्ध्नि कंठे श्रोते करे तथा

म्हणून फक्त त्रिपुंडच काढावे, संपूर्ण अंगाला भस्म न लावता; आणि रुद्राक्ष डोक्यावर, गळ्यात, कानात आणि हातात घालावे.

सुवर्णवर्णमच्छिन्नं शुभं नान्यैर्धृतं शुभम् विप्रादीनां क्रमाच्छ्रेष्ठं पीतं रक्तमथासितम्

ते रुद्राक्ष सुवर्ण रंगाचे, अखंड, शुभ आणि इतरांनी न वापरलेले असावेत; ब्राह्मणांसाठी पिवळे, मग लाल, आणि नंतर काळे हे क्रमाने उत्तम आहेत.

तदलाभे यथालाभं धारणीयमदूषितम् तत्रापि नोत्तरं नीचैर्धार्यं नीचमथोत्तरैः

जर तसे मिळाले नाहीत, तर जे मिळतील ते शुद्ध असतील तर घालावेत; तरीही, नीचांनी उच्चांचे किंवा उच्चांनी नीचांचे घालू नयेत.

नाशुचिर्धारयेदक्षं सदा कालेषु धारयेत् इत्थं त्रिसंध्यमथवा द्विसंध्यं सकृदेव वा

अशुद्ध अवस्थेत कधीही रुद्राक्ष घालू नये; योग्य वेळी नेहमी घालावे—म्हणजे तीन संध्याकाळी, किंवा निदान दोनदा, किंवा एकदाच.

कृत्वा स्नानादिकं शक्त्या पूजयेत्परमेश्वरम् प्रजास्थानं समासाद्य बद्ध्वा रुचिरमासनम्

स्नान वगैरे शुद्धीची कृती आपल्या शक्तीनुसार करून, पूजेसाठी ठरलेल्या जागी जाऊन, सुंदर आसन लावून, परमेश्वराची भक्तीभावाने पूजा करावी.

ध्यायेद्देवं च देवीं च प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः श्वेतादीन्नकुलीशांतांस्तच्छिष्यान्प्रणमेद्गुरुम्

पूर्वेकडे किंवा उत्तर दिशेकडे तोंड करून, देव आणि देवीचे मनात ध्यान करावे. त्यानंतर, पांढरे वस्त्र परिधान केलेल्या शांत शिष्यांना आणि गुरूंना नमस्कार करावा.

पुनर्देवं शिवं नत्वा ततो नामाष्टकं जपेत् शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः

पुन्हा एकदा शंकराला वंदन करून, आठ नावांचा जप करावा — शंकर, महेश्वर, रुद्र, विष्णू, पितामह,

संसारवैद्यस्सर्वज्ञः परमात्मेति चाष्टकम् अथवा शिवमेवैकं जपित्वैकादशाधिकम्

संसाराचा वैद्य, सर्वज्ञ, आणि परमात्मा — ही आठ नावे आहेत; किंवा, फक्त 'शिव' हे नाव एकोणदहावे म्हणून जपावे.