शिवपुराणम्

अलाभे दंतकाष्ठानामष्टम्यादिदिनेषु च अपां द्वादशगण्डूषैः कुर्यादास्यविशोधनम्

दात घासण्यासाठी काडी मिळाली नाही, किंवा अष्टमीसारख्या दिवशी, बारावेदा पाण्याने तोंड स्वच्छ धुवावे.

आचम्य विधिवत्पश्चाद्वारुणं स्नानमाचरेत् नद्यां वा देवखाते वा ह्रदे वाथ गृहे ऽपि वा

नियमाप्रमाणे आचमन केल्यानंतर, वरुणस्नान करावे. ते नदीत, पवित्र तळ्यात, सरोवरात किंवा घरीसुद्धा करता येते.

स्नानद्रव्याणि तत्तीरे स्थापयित्वा बहिर्मलम् व्यापोह्य मृदमालिप्य स्नात्वा गोमयमालिपेत्

स्नानासाठी लागणाऱ्या वस्तू काठी ठेवाव्यात, बाहेरचे मळ काढून, माती लावावी आणि मग स्नान करून शेवटी गायीच्या शेणाचा लेप लावावा.

स्नात्वा पुनः पुनर्वस्त्रं त्यक्त्वावाथ विशोध्य च सुस्नातो नृपवद्भूयः शुद्धं वासो वसीत च

स्नान झाल्यावर पुन्हा पुन्हा कपडे बदलून, शरीर नीट स्वच्छ करावे. पूर्णपणे स्वच्छ झाल्यावर, राजासारखी स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत.

मलस्नानं सुगंधाद्यैः स्नानं दन्तविशोधनम् न कुर्याद्ब्रह्मचारी च तपस्वी विधवा तथा

ब्रह्मचर्य पाळणारा, तपस्वी किंवा विधवा यांनी सुवासिक द्रव्यांनी स्नान करू नये, तसेच सुगंधी द्रव्यांनी दात घासू नयेत.

सोपवीतश्शिखां बद्धा प्रविश्य च जलांतरम् अवगाह्य समाचांतो जले न्यस्येत्त्रिमंडलम्

यज्ञोपवीत घालून, शिखा बांधून, पाण्यात जावे. मग पूर्णपणे बुडून, योग्य रीतीने आचमन करावे आणि पाण्यात त्रिमंडल स्थापन करावे.

सौम्ये मग्नः पुनर्मंत्रं जपेच्छक्त्या शिवं स्मरेत् उत्थायाचम्य तेनैव स्वात्मानमभिषेचयेत्

शुद्ध पाण्यात बुडून, पुन्हा मंत्र जपावा, शिवाचे स्मरण करावे. मग उठून, आचमन करून, त्याच पाण्याने स्वतःला अभिषेक करावा.

गोशृंगेण सदर्भेण पालाशेन दलेन वा पाद्मेन वाथ पाणिभ्यां पञ्चकृत्वस्त्रिरेव वा

गायीच्या शिंगाने, कुशाच्या काडीने, पळसाच्या पानाने, कमळाने किंवा हाताने, पाच किंवा तीन वेळा अभिषेक करावा.

उद्यानादौ गृहे चैव वर्धन्या कलशेन वा अवगाहनकाले ऽद्भिर्मंत्रितैरभिषेचयेत्

उद्यानात, घरी किंवा कलशाने, स्नानाच्या वेळी मंत्रांनी पावित्र केलेल्या पाण्याने अभिषेक करावा.

अथ चेद्वारुणं कर्तुमशक्तः शुद्धवाससा आर्द्रेण शोधयेद्देहमापादतलमस्तकम्

वरुणस्नान करणे शक्य नसेल, तर स्वच्छ वस्त्र घालून, ओल्या पाण्याने पायापासून डोक्यापर्यंत शरीर स्वच्छ करावे.

आग्नेयं वाथ वा मांत्रं कुर्यात्स्नानं शिवेन वा शिवचिंतापरं स्नानं युक्तस्यात्मीयमुच्यते

किंवा अग्निस्नान, मंत्रस्नान किंवा शिवस्नान करावे. जो शिवाच्या चिंतनात मग्न असतो, त्याचे असे स्नानच ग्राह्य धरले जाते.

स्वसूत्रोक्तविधानेन मंत्राचमनपूर्वकम् आचरेद्ब्रह्मयज्ञांतं कृत्वा देवादितर्पणम्

स्वतःच्या सूत्रात सांगितलेल्या पद्धतीने, मंत्र आणि आचमन करून, ब्रह्मयज्ञ करावा. त्यानंतर देव वगैरेना तर्पण द्यावे.

मंडलस्थं महादेवं ध्यात्वाभ्यर्च्य यथाविधि दद्यादर्घ्यं ततस्तस्मै शिवायादित्यरूपिणे

मंडलात स्थिर असलेल्या महादेवाचे ध्यान करून, योग्य पद्धतीने पूजा करावी. मग सूर्यरूप असलेल्या शिवाला अर्घ्य द्यावे.

अथ वैतत्स्वसूत्रोक्तं कृत्वा हस्तौ विशोधयेत् करन्यासं ततः कृत्वा सकलीकृतविग्रहः

किंवा स्वतःच्या सूत्रानुसार विधी करून, हात स्वच्छ करावेत. मग करन्यास करावे आणि पूर्णपणे तयार व्हावे.

वामहस्तगतांभोभिर्गंधसिद्धार्थकान्वितैः कुशपुंजेन वाभ्युक्ष्य मूलमंत्रसमन्वितैः

डाव्या हातात पाणी घेऊन, त्यात सुगंधी द्रव्ये व तीळ मिसळून किंवा कुशाच्या पुंजाने, मुळमंत्रांसह अभिषेक करावा.

आपोहिष्ठादिभिर्मन्त्रैः शेषमाघ्राय वै जलम् वामनासापुटेनैव देवं संभावयेत्सितम्

'आपोहि ष्ठ' या मंत्रांनी, उरलेले पाणी वास घेऊन, डाव्या नाकपुडीतून देवाचे पूजन करावे.

अर्घमादाय देहस्थं सव्यनासापुटेन च कृष्णवर्णेन बाह्यस्थं भावयेच्च शिलागतम्

अर्घ्य घेतल्यावर, डाव्या नाकपुडीतून देहात असलेल्या देवाचे ध्यान करावे आणि बाहेर काळ्या रंगाचा, शिलेत असलेल्या देवाचे ध्यान करावे.

तर्पयेदथ देवेभ्य ऋषिभिश्च विशेषतः भूतेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्यादर्घ्यं यथाविधि

यानंतर, देवांना, विशेषतः ऋषींना, तसेच भूतांना आणि पितरांना, योग्य पद्धतीने अर्घ्य अर्पण करावे.

रक्तचंदनतोयेन हस्तमात्रेण मंडलम् सुवृत्तं कल्पयेद्भूमौ रक्तचूर्णाद्यलंकृतम्

रक्त चंदन मिसळलेल्या पाण्याने, हाताएवढ्या आकाराचा, गोल आणि नीट सजवलेला मंडळ जमिनीवर तयार करावा, आणि तो लाल रंगाच्या पूड वगैरेने सुशोभित करावा.

तत्र संपूजयेद्भानुं स्वकीयावरणैः सह स्वखोल्कायेति मंत्रेण सांगतस्सुखसिद्धये

त्या मंडळात, आपल्या गणांसह सूर्याची 'स्वखोल्काय' या मंत्राने, सुख आणि सिद्धीसाठी पूजा करावी.

पुनश्च मंडलं कृत्वा तदंगैः परिपूज्य च तत्र स्थाप्य हेमपात्रं मागधप्रस्थसंमितम्

पुन्हा एकदा मंडळ तयार करून, त्याच्या अंगांची पूजा करावी आणि तेथे मागध प्रमाणानुसार सोन्याचे पात्र ठेवावे.

पूरयेद्गंधतोयेन रक्तचंदनयोगिना रक्तपुष्पैस्तिलैश्चैव कुशाक्षतसमन्वितैः

ते पात्र सुगंधी पाणी, रक्त चंदन, लाल फुले, तीळ, कुशा आणि अक्षता यांनी भरावे.

दूर्वापामार्गगव्यैश्च केवलेन जलेन वा जानुभ्यां धरणीं गत्वा नत्वा देवं च मंडले

दूर्वा, अपामार्ग, गायीचे दूध किंवा फक्त शुद्ध पाणी घेऊन, गुडघ्यावर बसून, त्या मंडळातील देवतेला वंदन करावे.

कृत्वा शिरसि तत्पात्रं दद्यादर्घ्यं शिवाय तत् अथवांजलिना तोयं सदर्भं मूलविद्यया

ते पात्र डोक्यावर ठेवून, शिवाला अर्घ्य अर्पण करावे; किंवा, पाण्यात दर्भ घालून, मूळ मंत्र म्हणत, ओंजळीतून अर्पण करावे.

उत्क्षिपेदम्बरस्थाय शिवायादित्यमूर्तये कृत्वा पुनः करन्यासं करशोधनपूर्वकम्

शिव, जो आकाशात सूर्यरूपाने आहे, त्याला अर्घ्य उचलून दाखवावे; नंतर, हात शुद्ध करून, करन्यास पुन्हा करावे.

बुद्ध्वेशानादिसद्यांतं पञ्चब्रह्ममयं शिवम् गृहीत्वा भसितं मन्त्रैर्विमृज्याङ्गानि संस्पृशेत्

ईशान पासून सद्यंत या पाच ब्रह्मांनी बनलेल्या शिवाचे ध्यान करून, भस्म घेऊन, मंत्र म्हणत ते अंगावर लावावे.

या दिनांतैश्शिरोवक्त्रहृद्गुह्यचरणान्क्रमात् ततो मूलेन सर्वांगमालभ्य वसनान्तरम्

डोके, चेहरा, हृदय, गुप्तांग आणि पाय या क्रमाने, मग मूळ मंत्राने सर्व अंगांना स्पर्श करून, स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे.

परिधाय द्विराचम्य प्रोक्ष्यैकादशमन्त्रितैः जलैराच्छाद्य वासो ऽयद्द्विराचम्य शिवं स्मरेत्

वस्त्र घालून, दोनदा नमस्कार करावा, अकरा मंत्रांनी शुद्ध केलेल्या पाण्याने वस्त्र शिंपडावे, किंवा वस्त्र झाकून, दोनदा नमस्कार करून शिवाचे स्मरण करावे.

पुनर्न्यस्तकरो मन्त्री त्रिपुंड्रं भस्मना लिखेत् अवक्रमाय तं व्यक्तं ललाटे गन्धवारिणा

पुन्हा हात खाली ठेवून, साधकाने भस्माने त्रिपुंड ओळखीने आणि नीटनेटक्या रितीने, सुगंधी पाण्याने कपाळावर काढावे.