शिवपुराणम्

मन्त्राष्टशतपूतेन जलेन शुचिना व्रती स्नायान्नदीनदोत्थेन प्रोक्षयेद्वाथ शक्तितः

व्रतीने मंत्र आठशे वेळा म्हणून शुद्ध केलेल्या पाण्याने, किंवा नदी-तळ्यातील पाण्याने, किंवा शक्य तितके शिंपडून स्नान करावे.

तर्पयेच्च तथा नित्यं जुहुयाच्च शिवानले सप्तभिः पञ्चभिर्द्रव्यैस्त्रिभिर्वाथ घृतेन वा

त्याने रोज तर्पण करावे आणि शिवाच्या अग्नीत सात, पाच किंवा तीन पदार्थांनी किंवा तुपाने होम करावा.

इत्थं भक्त्या शिवं शैवो यः साधयति साधकः तस्येहामुत्र दुष्प्रापं न किंचिदपि विद्यते

अशा भक्तीने जो शैव साधक शिवाची उपासना करतो, त्याला या जगात किंवा पुढच्या जन्मात काहीही कठीण उरत नाही.

अथवा ऽहरहर्मंत्रं जपेदेकाग्रमानसः अनश्नन्नेव साहस्रं विना मन्त्रस्य साधनम्

किंवा, एकाग्र मनाने 'हर' मंत्राचा जप करावा, उपवास करत, आणि मंत्राच्या ठराविक विधीशिवाय, तो हजार वेळा म्हणावा.

न तस्य दुर्लभं किंचिन्न तस्यास्त्यशुभं क्वचित् इह विद्यां श्रियं सौख्यं लब्ध्वा मुक्तिं च विंदति

अशा व्यक्तीसाठी काहीच कठीण नाही, कुठेही वाईट घडत नाही; इथेच ज्ञान, संपत्ती आणि सुख मिळवून, त्याला मुक्तीही मिळते.

साधने विनियोगे च नित्ये नैमित्तिके तथा जपेज्जलैर्भस्मना च स्नात्वा मन्त्रेण च क्रमात्

नेहमीच्या किंवा विशेष साधनेत, पाण्याने आणि भस्माने स्नान करून, योग्य क्रमाने मंत्राचा जप करावा.

शुचिर्बद्धशिखस्सूत्री सपवित्रकरस्तथा धृतत्रिपुंड्ररुद्राक्षो विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

शुद्ध राहून, केस बांधून, यज्ञोपवीत घालून, उजव्या हातात कुशाची अंगठी घालून, तिळक आणि रुद्राक्ष घालून, पंचाक्षरी मंत्राचा जप करावा.

अथैवं संस्कृतं शिष्यं कृतपाशुपतव्रतम् आचार्यत्वे ऽभिषिंचेत तद्योगत्वेन चान्यथा

शिष्याला तयार करून, पाशुपत व्रत घालून, त्याला आचार्यपदावर अभिषेक करावा किंवा योग्य योगाप्रमाणे दुसरे काही करावे.

मण्डलं पूर्ववत्कृत्त्वा संपूज्य परमेश्वरम् स्थापयत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च पूर्ववत्

पूर्वीप्रमाणे मंडळ तयार करून, परमेश्वराची पूजा करावी आणि पाच कलश दिशा आणि मध्यभागी ठेवावेत, जसे आधी केले होते.

निवृत्तिं पुरतो न्यस्य प्रतिष्ठां पश्चिमे घटे विद्यां दक्षिणतः शांतिमुत्तरे मध्यतः पराम्

निवृत्ती पुढे, प्रतिष्ठा पश्चिमेकडील कलशात, विद्या दक्षिणेला, शांती उत्तरला आणि परा मध्यभागी ठेवावी.

कृत्वा रक्षादिकं तत्र बद्ध्वा मुद्रां च धैनवीम् अभिमंत्र्य घटान्हुत्वा पूर्णांतं च यथा पुरा

तेथे रक्षणादी विधी करून, धैनवी मुद्रा बांधावी, कलशांना मंत्राने अभिमंत्रित करून, पूर्वीप्रमाणे पूर्ण आहुतीपर्यंत हवन करावे.

प्रवेश्य मंडले शिष्यमनुष्णीषं च देशिकः तर्पणाद्यं तु मंत्राणां कुर्यात्पूर्वावसानकम्

शिष्याला मंडळात नेऊन, डोक्यावर काही न घालता, तर्पणादी मंत्रांचे प्रारंभिक विधी पूर्वीप्रमाणे करावेत.

ततः संपूज्य देवेशमनुज्ञाप्य च पूर्ववत् अभिषेकाय तं शिष्यमासनं त्वधिरोहयेत्

मग, देवेशाची पूजा करून, पूर्वीप्रमाणे परवानगी घेऊन, शिष्याला अभिषेकासाठी आसनावर बसवावे.

सकलीकृत्य तं पश्चात्कलापञ्चकरूपिणम् न्यस्तमंत्रतनुं बद्ध्वा शिवं शिष्यं समर्पयेत्

शिष्याला पाच कलांचे रूप देऊन, मंत्ररूप शरीर स्थापन करून, तो शिष्य शिवाला समर्पित करावा.

ततो निवृत्तिकुंभादिघटानुद्धृत्य वै क्रमात् मध्यमान्ताच्छिवेनैव शिष्यं तमभिषेचयत्

मग, निवृत्ती वगैरे कलश योग्य क्रमाने, मध्यभागातून घेऊन, शिवाच्या हाताने शिष्याचा अभिषेक करावा.

शिवहस्तं समर्प्याथ शिशोः शिरसि देशिकः शिवभावसमापन्नः शिवाचार्यं तमादिशेत्

नंतर, शिवाचा हात शिष्याच्या डोक्यावर ठेवावा, स्वतः शिवभावात स्थिर होऊन, त्याला शिवाचार्य म्हणून नेमावे.

अथालंकृत्य तं देवमाराध्य शिवमण्डले शतमष्टोत्तरं हुत्वा दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

मग, त्या देवतेला अलंकार घालून, मंडळात शिवाची पूजा करावी, शंभर आठ आहुती देऊन, शेवटी पूर्णाहुती द्यावी.

पुनः सम्पूज्य देवेशं प्रणम्य भुवि दंडवत् शिरस्यंजलिमाधाय शिवं विज्ञापयेद्गुरुः

पुन्हा देवेशाची पूजा करून, जमिनीवर दंडवत घालून, डोक्यावर हात ठेवून, गुरुने शिवाला कळवावे.

भगवंस्त्वत्प्रसादेन देशिको.यं मया कृतः अनुगृह्य त्वया देव दिव्याज्ञास्मै प्रदीयताम्

भगवंत, तुझ्या कृपेने हा देशिक मी घडवला आहे; देवा, तुझा आशिर्वाद मिळवून, त्याला दिव्य आज्ञा दे.

एवं विज्ञाप्य शिष्येण सह भूयः प्रणम्य च शिवं शिवागमं दिव्यं पूजयेच्छिववद्गुरुः

अशा प्रकारे शिवाला कळवून, शिष्याबरोबर पुन्हा वाकून, गुरुने शिवागम ग्रंथाची पूजा शिवासारखी करावी.

पुनः शिवमनुज्ञाप्य शिवज्ञानस्य पुस्तकम् उभाभ्यामथ पाणिभ्यां दद्याच्छिष्याय देशिकः

पुन्हा शिवाची परवानगी घेऊन, गुरुने दोन्ही हातांनी शिवज्ञानाचे पुस्तक शिष्याला द्यावे.

स ताम्मूर्ध्नि समाधाय विद्यां विद्यासनोपरि अधिरोप्य यथान्यायमभिवंद्य समर्चयेत्

तो ज्ञान डोक्यावर ठेवून, योग्य आसनावर बसावा, आणि योग्य नमस्कार करून त्या ज्ञानाची भक्तीभावाने पूजा करावी.

अथ तस्मै गुरुर्दद्याद्राजोपकरणान्यपि आचार्यपदवीं प्राप्तो राज्यं चापि यतो ऽर्हति

मग गुरु त्याला राजचिन्हे द्यावीत, कारण तो आचार्यपदाला पोहोचल्यावर राज्य मिळविण्याचा योग्य ठरतो.

अथानुशासनं कुर्यात्पूर्वैराचरितं यथा यथा च शिवशास्त्रोक्तं यथा लोकेषु पूज्यते

यानंतर, प्राचीनांनी जसे आचरले तसे, शिवशास्त्रात सांगितल्याप्रमाणे आणि लोकांमध्ये जसे मानले जाते तसे तो शिकवावे.

शिष्यान्परिक्ष्य यत्नेन शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः संस्कृत्य च शिवज्ञानं तेभ्यो दद्याच्च देशिकः

शिवशास्त्रात सांगितलेल्या गुणांनी शिष्यांची काळजीपूर्वक परीक्षा करून, त्यांना शुद्ध करून, गुरु त्यांना शिवज्ञान द्यावे.

एवं सर्वमनायासं शौचं क्षांतिं दयां तथा अस्पृहामप्यसूयां च यत्नेन च विभावयेत्

अशा प्रकारे, तो सहजपणे शुद्धता, क्षमा, दया, अलिप्तता आणि मत्सराचा अभाव यांचा प्रयत्नपूर्वक अंगीकार करावा.

इत्थमादिश्य तं शिष्यं शिवमुद्वास्य मंडलात् शिवकुंभानलादींश्च सदस्यानपि पूजयेत्

अशाप्रकारे शिष्याला उपदेश करून, त्याला मंडळातून शिवचिन्ह दाखवून मुक्त करावे आणि शिवकुंभ, अग्नि यांसारख्या सभासदांचीही पूजा करावी.

युगपद्वाथ संस्कारान्कुर्वीत सगणो गुरुः तत्र यत्र द्वयं वापि प्रयोगस्योपदिश्यते

मग गुरु आपल्या सहकाऱ्यांसह, जिथे दोन्ही विधी सांगितले आहेत तिथे, एकाच वेळी संस्कार करावेत.

तदादावेव कलशान्कल्पयेदध्वशुद्धिवत् कृत्वा समयसंस्कारमभिषेकं विनाखिलम्

सुरुवातीला, मार्गशुद्धीसाठी जसे केले जाते तसे कलश तयार करावेत आणि संकल्प करून, अभिषेक वगळता बाकी सर्व विधी करावेत.