शिवपुराणम्

मानसोच्चारयोगेन जुहुयादाहुतित्रयम् तत्र शंभुं समाराध्य मंडलस्थं सहांबया हुत्वाहुतित्रयं पश्चात्प्रार्थयेत्प्रांजलिर्गुरुः

मानसिक उच्चाराने तीन आहुती द्याव्यात; तिथे मंडलात अंबेसह असलेल्या शंभूची पूजा करून, तीन आहुती दिल्यावर गुरुने हात जोडून प्रार्थना करावी.

भगवंस्त्वत्प्रसादेन शुद्धिरस्य षडध्वनः कृता तस्मात्परं धाम गमयैनं तवाव्ययम्

भगवंत, तुझ्या कृपेने याच्या सहा मार्गांची शुद्धी झाली आहे; म्हणून, त्याला तुझ्या सर्वोच्च आणि अविनाशी धामात ने.

इति विज्ञाप्य देवाय नाडीसंधानपूर्वकम् पूर्णांतं पूर्ववत्कृत्वा ततो भूतानि शोधयेत्

अशा प्रकारे देवतेला कळवून, पूर्वीप्रमाणे नाड्यांचं संधान करून, मग पंचमहाभूतांची शुद्धी करावी.

स्थिरास्थिरे ततः शुद्ध्यै शीतोष्णे च ततः पदे ध्यायेद्व्याप्त्यैकताकारे भूतशोधनकर्मणि

स्थिर-अस्थिर आणि थंड-उष्ण यांच्या शुद्धीसाठी, त्यांच्या जागी एकरूपता आणि व्यापलेपणा ध्यानात धरावा, भूतशुद्धीच्या विधीत.

भूतानां ग्रंथिविच्छेदं कृत्वा त्यक्त्वा सहाधिपैः भूतानि स्थितयोगेन यो जपेत्परमे शिवे

भूतांचे ग्रंथी तोडून, त्यांच्या अधिपतींसह त्यांना सोडून, जो कोणी परमशिवाशी एकरूप होऊन जप करतो, तो भूतांची शुद्धी करतो.

विशोध्यास्य तनुं दग्ध्वा प्लावयित्वा सुधाकणैः स्थाप्यात्मानं ततः कुर्याद्विशुद्धाध्वमयं वपुः

त्याचं शरीर शुद्ध करून, जाळून, अमृताच्या थेंबांनी ते स्नान घालावं; मग स्वतःला स्थिर करून, शुद्ध मार्गांनी बनलेलं शरीर निर्माण करावं.

तत्रादौ शान्त्यतीतां तु व्यापिकां स्वाध्वनः कलाम् शुद्धामेव शिशोर्मूर्ध्नि न्यसेच्छान्तिमुखे तथा

तेथे सुरुवातीला, आपल्या मार्गातील शांततेपलीकडील, सर्वव्यापी, शुद्ध अशी शक्ती, शिशूच्या डोक्यावर शांतिबिंदूवर ठेवावी.

विद्यां गलादिनाभ्यंतं प्रतिष्ठां तदधः क्रमात् जान्वंतं तदधो न्यस्येन्निवृत्तिं चानुचिंतयेत्

ज्ञान गळ्यापासून आतमध्ये, खालील दिशेने एकामागून एक ठेवावे, मग गुडघ्याजवळ आणि त्याच्या खालीही तसेच करावे. त्यानंतर, त्या ज्ञानाचे मागे घेणे मनात विचारात घ्यावे.

स्वबीजैस्सूत्रमंत्रं च न्यस्यां गैस्तं शिवात्मकम् बुद्ध्वा तं हृदयांभोजे देवमावाह्य पूजयेत्

आपल्या बीजाक्षरांनी आणि सूत्रमंत्राने, योग्य हस्तमुद्रांनी शिवस्वरूप तेथे स्थापन करावे. मग हृदयकमळात त्या देवतेचे स्मरण करून, त्याला बोलवावे आणि भक्तीपूर्वक पूजा करावी.

आशास्य नित्यसांनिध्यं शिवस्वात्म्यं शिशौ गुरुः शिवतेजोमयस्यास्य शिशोरापादयेद्गुणान्

शिष्यामध्ये नेहमीची उपस्थिती आणि शिवाशी एकरूपता आणून, गुरुने त्या शिवतेजाने बनलेल्या बालकाला दैवी गुण शिकवावेत.

अणिमादीन्प्रसीदेति प्रदद्यादाहुतित्रयम् तथैव तु गुणानेव पुनरस्योपपादयेत्

अणिमा इत्यादी सिद्धी प्रसन्न व्हाव्यात म्हणून तीन आहुती द्याव्यात, आणि त्याचप्रमाणे पुन्हा त्या गुणांचे बाळकडू त्याला द्यावे.

सर्वज्ञातां तथा तृप्तिं बोधं चाद्यन्तवर्जितम् अलुप्तशक्तिं स्वातन्त्र्यमनंतां शक्तिमेव च

सर्वज्ञता, समाधान, सुरुवात व शेवट नसलेले ज्ञान, न थांबणारी शक्ती, स्वातंत्र्य, अनंतता आणि तीच शक्ती द्यावी.

ततो देवमनुज्ञाप्य सद्यादिकलशैस्तु तम् अभिषिंचेत देवेशं ध्यायन्हृदि यथाक्रमम्

मग देवतेची परवानगी घेऊन, मुख्य आणि इतर कलशांनी त्याचे अभिषेक करावे, आणि योग्य क्रमाने हृदयात देवाधिदेवाचा ध्यान करावे.

अथोपवेश्य तं शिष्यं शिवमभ्यर्च्य पूर्ववत् लब्धानुज्ञः शिवाच्छैवीं विद्यामस्मै समादिशेत्

मग शिष्याला बसवून, पूर्वीप्रमाणे शिवाची पूजा करून, शिवाची परवानगी मिळाल्यावर त्याला शैव विद्या शिकवावी.

ओंकारपूर्विकां तत्र संपुटान्तु नमो ऽंतगाम् शिवशक्तियुताञ्चैव शक्तिविद्यां च तादृशीम्

तेथे, ओंकाराने सुरू होणारा, 'नम:' ने संपणारा, शिवशक्तीने युक्त असा आणि तशीच शक्तिविद्या त्याला शिकवावी.

ऋषिं छन्दश्च देवं च शिवतां शिवयोस्तथा पूजां सावरणां शम्भोरासनानि च सन्दिशेत्

ऋषी, छंद, देवता, शिवशक्तीची अवस्था, शंभूची पूजा आणि आसने यांचा निर्देश करावा.

पुनः संपूज्य देवेशं यन्मया समनुष्ठितम् सुकृतं कुरु तत्सर्वमिति विज्ञापयेच्छिवम्

पुन्हा देवाधिदेवाची पूजा करून, 'मी केलेली सर्व शुभ कर्मे तू स्वीकार' असे शिवाला सांगावे.

सहशिष्यो गुरुर्देवं दण्डवत्क्षितिमंडले प्रणम्योद्वासयेत्तस्मान्मंडलात्पावकादपि

शिष्यासह गुरुने देवतेला पृथ्वीवर दंडवत नमस्कार करावा आणि मग त्याला मंडळातून व अग्नीतून निरोप द्यावा.

ततः सदसिकाः सर्वे पूज्याः पूजार्हकाः क्रमात्

नंतर, सभेतील सर्व पूजेस पात्र असणाऱ्यांना योग्य क्रमाने सन्मान द्यावा.

सेव्या वित्तानुसारेण सदस्याश्च सहर्त्विजः वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेच्छिवमात्मनः

सभासद आणि ऋत्विज यांना आपल्या सामर्थ्यानुसार सेवा द्यावी; ज्याला स्वतःसाठी शिवाची प्राप्ती हवी असेल त्याने कधीही धनाची कंजूषी करू नये.

अतः परं प्रवक्ष्यामि साधकं नाम नामतः संस्कारमन्त्रमाहात्म्यं कथने सूचितं मया

आता मी 'साधक' नावाचा संस्कार सांगतो; मंत्राचे आणि संस्काराचे महत्त्व मी आधीच सांगितले आहे.

संपूज्य मंडले देवं स्थाप्य कुम्भे च पूर्ववत् हुत्वा शिष्यमनुष्णीषं प्रापयेद्भुवि मंडले

मंडळात देवतेची पूजा करून, पूर्वीप्रमाणे कलशात स्थापना करावी. हवन करून, डोक्यावर वस्त्र न घातलेल्या शिष्याला जमिनीवरील मंडळात आणावे.

पूर्वांतं पूर्ववत्कृत्वा हुत्वाहुतिशतं तथा संतर्प्य मूलमन्त्रेण कलशैर्देशिकोत्तमः

पूर्वेकडील भाग पूर्वीप्रमाणे करून, शंभर आहुती अर्पण कराव्यात. मग श्रेष्ठ गुरुने मूळमंत्राने कलशांनी तृप्त करावे.

सन्दीप्य च यथापूर्वं कृत्वा पूर्वोदितं क्रमात् अभिषिच्य यथापूर्वं प्रदद्यान्मन्त्रमुत्तमम्

पूर्वीप्रमाणे अग्नी प्रज्वलित करून, आधी सांगितलेला क्रम पाळावा. मग पूर्वीप्रमाणे अभिषेक करून, श्रेष्ठ मंत्र द्यावा.

तत्र विद्योपदेशांतं कृत्वा विस्तरशः क्रमात् पुष्पाम्बुना शिशोः पाणौ विद्यां शैवीं समर्पयेत्

तेथे, ज्ञानोपदेश पूर्णपणे आणि क्रमाने करून, फुलं आणि पाण्याने शिष्याच्या हातात शैव विद्या अर्पण करावी.

तवैहिकामुष्मिकयोः सर्वसिद्धिफलप्रदः भवत्येव महामन्त्रः प्रसादात्परमेष्ठिनः

परमेश्वराच्या कृपेने हा महा-मंत्र या जगात आणि पुढच्या जन्मात सर्व सिद्धी आणि फळे देतो.

इत्युत्वा देवमभ्यर्च्य लब्धानुज्ञः शिवाद्गुरुः साधनं शिवयोगं च साधकाय समादिशेत्

असे सांगून, देवाची पूजा करून, आणि शिवाची परवानगी मिळाल्यावर, गुरु साधकाला साधना आणि शिवयोग शिकवावा.

तच्छ्रुत्वा गुरुसंदेशं क्रमशो मंत्रसाधकः पुरतो विनियोगस्य मन्त्रसाधनमाचरेत्

गुरुचे आदेश ऐकल्यावर, मंत्रसाधकाने गुरुच्या समोर, ठरलेल्या पद्धतीने, मंत्रसाधना क्रमाने करावी.

साधनं मूलमन्त्रस्य पुरश्चरणमुच्यते पुरतश्चरणीयत्वाद्विनियोगाख्यकर्मणः

मूलमंत्राची साधना आधी केली जाते, म्हणून तिला पुरश्चरण असे म्हणतात; कारण ती विनियोग नावाच्या कृतीपूर्वी केली जाते.