शिवपुराणम्

निष्पन्नस्यैवमुत्पत्तिमनुवृत्तिं च कर्मणा आर्जवं भोगनिष्पत्तिः कुर्यात्प्रीतिं परां तथा

सिद्ध झालेल्यासाठी, जन्म, पुढील प्रवास, प्रामाणिकपणा, भोगांची प्राप्ती आणि परम समाधान यासाठी विधी करावेत.

निष्कृत्यर्थं च जात्यायुर्भोगसंस्कारसिद्धये हुत्वाहुतित्रयं देवं प्रार्थयेद्देशिकोत्तमः

प्रायश्चित्तासाठी, जन्म, आयुष्य, भोग आणि संस्कार साधण्यासाठी, श्रेष्ठ गुरुने तीन आहुती देवाला अर्पण करून मग त्याची प्रार्थना करावी.

कृत्वैवमेव शिष्यस्य छिंद्यात्पाशत्रयं ततः

असे केल्यावर, गुरुने शिष्याचे तीन बंध तोडावेत.

निकृत्या परि बद्धस्य पाशस्यात्यंतभेदतः कृत्वा शिष्यस्य चैतन्यं स्वच्छं मन्येत केवलम्

संपूर्णपणे वेगळे करून, शिष्याभोवती असलेले बंध काढून टाकल्यावर, त्याचे चैतन्य शुद्ध आणि फक्त त्याचेच आहे असे समजावे.

हुत्वा पूर्णाहुतिं वह्नौ ब्रह्माणं पूजयेत्ततः हुत्वाहुतित्रयं तस्मै शिवाज्ञामनुसंदिशेत्

पूर्ण आहुती अग्नीत अर्पण केल्यावर, ब्रह्माची पूजा करावी; मग तीन आहुती अर्पण करून त्याला शिवाज्ञा सांगावी.

पितामह त्वया नास्य यातुः शैवं परं पदम् प्रतिबन्धो विधातव्यः शैवाज्ञैषा गरीयसी

पितामह, तुझ्यामुळे या साधकाला शैवाचे परमपद मिळू नये; एक अडथळा निर्माण करावा लागेल, कारण ही शिवाज्ञा फार महत्त्वाची आहे.

इत्यादिश्य तमभ्यर्च्य विसृज च विधानतः समभ्यर्च्य महादेवं जुहुयादाहुतित्रयम्

असे सांगून आणि त्याची पूजा करून, विधीनुसार त्याला मुक्त करावे; मग महादेवाची पूजा करून तीन आहुती अर्पण कराव्यात.

निवृत्त्या शुद्धमुद्धृत्य शिष्यात्मानं यथा पुरा निवेश्यात्मनि सूत्रे च वागीशं पूजयेत्ततः

निवृत्तीने शुद्ध केलेले शिष्याचे आत्मा, पूर्वीप्रमाणे, स्वतःमध्ये आणि सूत्रात स्थापित करावे आणि मग वागीशाची पूजा करावी.

हुत्वाहुतित्रयं तस्मै प्रणम्य च विसृज्य ताम् कुर्यान्निवृत्तः संधानं प्रतिष्ठां कलया सह

त्याला तीन आहुती अर्पण करून, वंदन करून आणि मुक्त करून, निवृत्त झाल्यावर संधान आणि प्रतिष्ठा कलासह करावी.

संधाने युगपत्पूजां कृत्वा हुत्वाहुतित्रयम् शिष्यात्मनः प्रतिष्ठायां प्रवेशं त्वथ भावयेत्

संथान करताना, एकाच वेळी पूजा करून आणि तीन आहुती अर्पण करून, शिष्याच्या आत्म्याच्या प्रतिष्ठेत प्रवेशाचा विचार करावा.

ततः प्रतिष्ठामावाह्य कृत्वाशेषं पुरोदितम् तद्व्याप्तिं व्यापिकां तस्य वागीशानीं च भावयेत्

मग प्रतिष्ठा आवाहन करून, सर्व विधी पूर्ण करून, तिचे व्यापणे आणि वागीशानीचे व्यापक रूपही ध्यानात घ्यावे.

पूर्णेदुमंडलप्रख्यां कृत्वा शेषं च पूर्ववत् विष्णवे संविशेदाज्ञां शिवस्य परमात्मनः

ती पूर्ण चंद्रमंडळासारखी करून, पूर्वीप्रमाणे, विष्णूसाठी शिव परमात्म्याची आज्ञा प्रवेशावी.

विष्णोर्विसर्जनाद्यं च कृत्वा शेषं च विद्यया प्रतिष्ठामनुसंधाय तस्यां चापि यथा पुरा

विष्णूचे विसर्जन करून, ज्ञानाने, पूर्वीप्रमाणे, त्या प्रतिष्ठेचे ध्यान करावे.

कृत्वानुचिन्त्य तद्व्याप्तिं वागीशां च यथाक्रमम् दीप्ताग्नौ पूर्णहोमान्तं कृत्वा शेषं च पूर्ववत्

असे करून, तिचे व्यापणे आणि वागीशाचे योग्य क्रमाने ध्यान करून, प्रज्वलित अग्नीत पूर्ण होम झाल्यावर उरलेले पूर्वीप्रमाणे करावे.

नीलरुद्रमुपस्थाप्य तस्मै पूजादिकं तथा कृत्वा कर्म शिवाज्ञां च दद्यात्पूर्वोक्तवर्त्मना

नीलरुद्राचे आवाहन करून, त्याची पूजा व इतर विधी करून, विधी पूर्ण करून, पूर्वी सांगितलेल्या मार्गाने शिवाज्ञा द्यावी.

तपस्तमपि चोद्वास्य कृत्वा तस्याथ शांतये विद्याकलां समाधाय तद्व्याप्तिं चावलोकयेत्

ते तपही विसर्जित करून, त्याच्या शांततेसाठी ते करून, विद्या कला स्थापित करावी आणि तिचे व्यापणे पाहावे.

स्वात्मनो व्यापिकां तद्वद्वागीशीं च यथा पुरा बालार्कसदृशाकारां भासयंतीं दिशो दश

स्वतःच्या आत्म्याचे व्यापक रूप आणि वागीशीचेही, पूर्वीप्रमाणे, दहा दिशांना बालसूर्यासारखे तेजस्वी दिसणारे ध्यान करावे.

ततः शेषं यथापूर्वं कृत्वा देवं महेश्वरम् आवाह्याराध्य हुत्वास्मै शिवाज्ञां मनसा दिशेत्

मग उरलेले पूर्वीप्रमाणे करून, महेश्वराचे आवाहन करून त्याची पूजा करावी; त्याला आहुती अर्पण करून, मनाने शिवाज्ञा द्यावी.

महेश्वरं तथोत्सृज्य कृत्वान्यां च कलामिमाम् शांत्यतीतां कलां नीत्वा तद्व्याप्तिमवलोकयेत्

महेश्वराला तसेच विसर्जित करून, ही दुसरी कला स्थापित करावी; शांततेपलीकडील कला नेऊन तिचे व्यापणे पाहावे.

स्वात्मनो व्यापिकां तद्वद्वागीशां च विचिंतयेत् नभोमंडलसंकाशां पूर्णांतं चापि पूर्ववत्

आपल्या आत्म्याचं आणि वागीशाचं सर्वत्र व्यापून असणं, आकाशासारखं पूर्ण आणि अखंड आहे, असं पूर्वीप्रमाणेच मनाशी ठामपणे विचार करावा.

कृत्वा शेषविधानेन समभ्यर्च्य सदाशिवम् तस्मै समादिशेदाज्ञां शंभोरमितकर्मणः

शिल्लक विधी पूर्ण करून, सदा शिवाची भक्ती करावी आणि मग अमर्याद कृती असणाऱ्या शंभूची आज्ञा त्याला सांगावी.

तत्रापि च यथापूर्वं शिवं शिरसि पूर्ववत् समभ्यर्च्य च वागीशं प्रणम्य च विसर्जयेत्

तेथेही, पूर्वीप्रमाणेच, शिवाची डोक्यावर पूजा करावी, वागीशाला वंदन करावं आणि त्यांना नम्रतेने निरोप द्यावा.

ततश्शिवेन सम्प्रोक्ष्य शिष्यं शिरसि पूर्ववत् विलयं शांत्यतीतायाः शक्तितत्त्वे ऽथ चिंतयेत्

मग, पूर्वीप्रमाणेच शिवाने शिष्याच्या डोक्यावर पाणी शिंपडावं आणि शांततेपलीकडील शक्तितत्त्वात विलयन झाल्याचा विचार करावा.

षडध्वनः परे पारे सर्वाध्वव्यापिनी पराम् कोटिसूर्यप्रतीकाशं शैवीं शक्तिञ्च चिन्तयेत्

सहा मार्गांना व्यापणारी, सर्वात श्रेष्ठ, अगणित सूर्यांसारखी तेजस्वी आणि शिवाची शक्ती अशी पराशक्ती मनात ध्यानात धरावी.

तदग्रे शिष्यमानीय शुद्धस्फटिकनिर्मलम् प्रक्षाल्य कर्तरीं पश्चाच्छिवशास्त्रोक्तमार्गतः

मग, शिष्याला पुढे आणून, तो स्वच्छ आणि स्फटिकासारखा निर्मळ असावा, आणि शिवशास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने कात्री धुवावी.

कुर्यात्तस्य शिखाच्छेदं सह सूत्रेण देशिकः ततस्तां गोमये न्यस्य शिवाग्नौ जुहुयाच्छिखाम्

गुरुने शिष्याच्या शिखेला दोऱ्यासह कापावं, मग ते गोमयावर ठेवून, त्या शिखेला शिवाग्नीत समर्पित करावं.

वौषडंतेन मूलेन पुनः प्रक्षाल्य कर्तरीम् हस्ते शिष्यस्य चैतन्यं तद्देहे विनिवर्तयेत्

‘वौषट्’ या मूळ मंत्राने पुन्हा कात्री धुवावी आणि मग हाताने शिष्याचं चैतन्य त्याच्या देहात परत आणावं.

ततः स्नातं समाचांतं कृतस्वस्त्ययनं शिशुम् प्रवेश्य मंडलाभ्यासं प्रणिपत्य च दंडवत्

मग, स्नान करून, योग्य विधी करून आणि शुभता साधून, मुलाने मंडलात प्रवेश करावा, सरळ झोपून दंडवत नमस्कार करावा.

पूजां कृत्वा यथान्यायं क्रियावैकल्यशुद्धये वाचकेनैव मंत्रेण जुहुयादाहुतित्रयम्

नियमाप्रमाणे पूजा करून, विधीतील उणिवा दूर करण्यासाठी, मुख्य मंत्राचा उच्चार करून तीन आहुती द्याव्यात.